Geografia PR — Maj 2024 (Formuła 2015)

Krok 1. Co pokazuje mapa i fotografia. Na mapie szczegółowej pole B2/3 obejmuje dwa sąsiadujące szczyty – Borową i Wołowiec – rozdzielone Przełęczą Kozią. Na fotografii (patrzącej w kierunku SE) trzy szczyty oznaczono literami X, Y, Z, przy czym wśród nich są właśnie Borowa i Wołowiec.

Krok 2. Trasa turysty. Zgodnie z opisem, turysta wszedł tylko na szczyt Borowej, a następnie – idąc dalej szlakiem czerwonym i schodząc od Przełęczy Koziej szlakiem żółtym – przeszedł przez okolice Wołowca, nie wchodząc jednak na jego szczyt. Trasa przebiegała więc dokładnie między szczytami Borowej i Wołowca (przez łączącą je przełęcz).

Krok 3. Informacja 1. Jeśli dwa z trzech oznaczonych szczytów (Borowa i Wołowiec) odpowiadają literom, między którymi przebiegała trasa, to trzeci, niewykorzystany na fotografii szczyt (niewymieniony wprost w opisie trasy) to szczyt oznaczony literą X. Turysta nie wchodził na ten szczyt, więc informacja 1 jest fałszywa (F).

Krok 4. Informacja 2. Skoro trasa (odcinek między Borową a Przełęczą Kozią, czyli między Borową a Wołowcem) przebiegała właśnie między dwoma szczytami z fotografii, a są to szczyty oznaczone literami Y i Z, to informacja 2 jest prawdziwa (P).

Odpowiedź: 1 – F, 2 – P.

Krok 1. Różnica wysokości. Wysokość szczytu Borowej odczytana z mapy szczegółowej wynosi 853 m n.p.m., a stacja Wałbrzych Główny leży na wysokości 483 m n.p.m. Różnica wysokości: $853\text{ m}-483\text{ m}=370\text{ m}$.

Krok 2. Czas przejścia trasy „po płaskim”. Turysta idzie z prędkością 3,5 km/h, a długość trasy to 4,375 km, więc czas przejścia (bez uwzględnienia podejścia) wynosi: $4,375\text{ km}:3,5\text{ km/h}=1,25\text{ h}=1\text{ h }15\text{ min}$.

Krok 3. Wydłużenie czasu z powodu podejścia. Każde 100 m różnicy wysokości wydłuża czas o 10 minut, a różnica wysokości to 370 m, czyli $3,7$ razy 100 m: $10\text{ min}\times (370\text{ m}:100\text{ m})=10\text{ min}\times 3,7=37\text{ min}$.

Krok 4. Łączny czas wycieczki. $1\text{ h }15\text{ min}+37\text{ min}=1\text{ h }52\text{ min}$.

Odpowiedź: Turyście przejście ze stacji Wałbrzych Główny na szczyt Borowej zajęło 1 godzinę 52 minuty.

Krok 1. Na mapie szczegółowej w polu B2/3, w okolicy Wołowca, biegnie linia kolejowa, która na pewnym odcinku przechodzi w tunel (oznaczony zgodnie z legendą mapy jako odcinek linii kolejowej pod powierzchnią terenu, przebijający się przez masyw górski).

Krok 2. Mapa ma skalę 1:50 000, czyli 1 cm na mapie odpowiada 500 m (0,5 km) w terenie. Mierząc odcinek tunelu na mapie i przeliczając go przy użyciu tej skali, otrzymuje się długość rzeczywistą równą około 1,6 km.

Krok 3. Odpowiedzi A (0,4 km), B (0,8 km) i C (1,2 km) odpowiadałyby krótszym odcinkom na mapie, niezgodnym z rzeczywistą długością zmierzonego tunelu.

Odpowiedź: D.

Zdanie 1. Sudety to stare góry zrębowe, ukształtowane m.in. w wyniku waryscyjskich ruchów górotwórczych oraz późniejszych, młodszych ruchów tektonicznych (zrębowych) – to właśnie procesy endogeniczne (wewnętrzne, związane z ruchami skorupy ziemskiej) doprowadziły do powstania uskoków i związanych z nimi obiektów geologicznych w rejonie Wałbrzycha. Do powstania takiego obiektu przyczyniło się więc występowanie w przeszłości procesów endogenicznych.

Zdanie 2. Sieć rzeczna Sudetów (w tym obszaru przedstawionego na mapie) uformowała się na starym, od dawna wypiętrzonym i denudowanym obszarze górskim, natomiast rzeźba i sieć rzeczna Pojezierza Pomorskiego są bardzo młode – powstały dopiero po ustąpieniu lądolodu zlodowacenia północnopolskiego (Wisły), czyli kilkanaście tysięcy lat temu. Sieć rzeczna Sudetów jest więc w porównaniu z siecią Pojezierza Pomorskiego starsza.

Zdanie 3. Węgiel kamienny (w tym węgiel w Zagłębiu Wałbrzyskim) powstał w karbonie, a więc w erze paleozoicznej, natomiast węgiel brunatny w zachodniej części Sudetów (i w ogóle w Polsce) powstał znacznie później – głównie w trzeciorzędzie (neogenie), czyli w erze kenozoicznej. Złoża węgla kamiennego powstały więc wcześniej niż złoża węgla brunatnego.

Odpowiedź: przyczyniło; starsza; wcześniej.

Krok 1. Powstawanie niecki z osiadania. Pod powierzchnią terenu prowadzona jest podziemna eksploatacja złoża kopaliny (węgla kamiennego). W miejscu wybranych calizn skalnych powstają puste przestrzenie (wyrobiska), nad którymi nadległe warstwy skalne z czasem uginają się i osiadają. Powierzchnia terenu nad wyeksploatowanym obszarem stopniowo się zapada, tworząc rozległe, płaskie zagłębienie – nieckę z osiadania (widoczną na rysunku jako obniżenie współczesnej powierzchni terenu względem powierzchni z 1850 r.).

Krok 2. Skutki dla środowiska geograficznego. Osiadanie terenu nad wyrobiskami górniczymi powoduje przede wszystkim:

• zniszczenia w zabudowie mieszkalnej i infrastrukturze (np. pękanie ścian budynków, pękanie i zapadanie się nawierzchni dróg, uszkodzenia sieci wodociągowej i kanalizacyjnej);
• powstawanie antropogenicznych zbiorników wodnych lub obszarów podmokłych – jeśli obniżony teren przecina zwierciadło wód gruntowych, woda gromadzi się w powstałym zagłębieniu.

Odpowiedź: Niecka z osiadania powstaje w wyniku zapadania się (osiadania) powierzchni terenu wywołanego podziemną eksploatacją złoża kopaliny. Skutki: zniszczenia w zabudowie i sieci transportowej (np. pękanie ścian budynków i nawierzchni dróg) oraz powstawanie antropogenicznych zbiorników lub obszarów podmokłych w miejscu obniżenia terenu.

Zdanie 1. Hałdy górnicze powstają z nieprzydatnej, wydobytej wraz z węglem skały – tzw. skały płonnej (nie zawierającej węgla) – a nie z osadów fluwioglacjalnych, które są formą polodowcową, niezwiązaną z górnictwem. W hałdach Wałbrzycha zalegają więc głównie skały płonne.

Zdanie 2. Osadniki kopalniane służą do gromadzenia wody popłucznej z przemywania (flotacji) węgla, wraz z drobnymi cząstkami węgla i skały – tworzą się w nich muły węglowe (nie asfalt naturalny, który nie powstaje w procesie wydobycia węgla kamiennego). W misach osadników zalegają więc muły węglowe.

Zdanie 3. Odpady górnicze (skała płonna, muły węglowe) po odpowiednim przetworzeniu mogą być wykorzystywane do produkcji niskokalorycznych paliw, a także jako surowiec do produkcji materiałów budowlanych (np. kruszyw, cegieł, elementów betonowych) – w odróżnieniu od szkła szklarniowego, do którego produkcji potrzebne są piaski szklarskie, a nie odpady pogórnicze.

Odpowiedź: skały płonne; muły węglowe; materiałów budowlanych.

Informacja 1. Na mapie szczegółowej wzniesienie Choina (450 m) leży bezpośrednio przy zamku Grodno, praktycznie w tym samym miejscu, w polu E2 – jest to niewielkie, bliskie wzgórze, a nie odległy szczyt widoczny na horyzoncie o wschodzie słońca. Litera Y na fotografii oznacza szczyt widoczny w tle, w kierunku wschodzącego słońca, czyli inną, bardziej odległą górę, a nie Choinę. Informacja 1 jest więc fałszywa (F).

Informacja 2. Zamek Grodno (pole E2) leży dalej na wschód niż Zamkowa Góra (pole A2) – wynika to z porównania długości geograficznej obu punktów odczytanej z ramki mapy (Zamkowa Góra leży bliżej południka 16°18'–16°19', a Grodno bliżej 16°22'–16°23'). Słońce góruje najpierw w miejscach położonych dalej na wschód (o większej długości geograficznej wschodniej), a później w miejscach leżących dalej na zachód. Górowanie Słońca nad zamkiem Grodno – niezależnie od dnia roku – musi więc wypadać wcześniej niż nad Zamkową Górą. Informacja 2 jest prawdziwa (P).

Odpowiedź: 1 – F, 2 – P.

Krok 1. Odczyt szerokości geograficznej. Szczyt góry Klasztorzysko (pole C2) leży w przybliżeniu w połowie odległości między równoleżnikami 50°44' i 50°46' oznaczonymi na ramce mapy, co odpowiada szerokości geograficznej równej 50°45' N.

Krok 2. Wzór na wysokość górowania Słońca w dniu równonocy. W dniu równonocy (Słońce w zenicie nad równikiem) wysokość górowania Słońca w dowolnym miejscu na półkuli północnej opisuje wzór: $h_{gS}=90^{\circ }-\phi$, gdzie $h_{gS}$ – wysokość górowania Słońca, a $\phi$ – szerokość geograficzna miejsca.

Krok 3. Podstawienie danych. $h_{gS}=90^{\circ }-50°45^{\prime }=39°15^{\prime }$.

Odpowiedź: Wysokość Słońca w momencie górowania w dniu równonocy wynosi 39°15'.

Krok 1. Jezioro Bystrzyckie jest zbiornikiem zaporowym (sztucznym), a takie zbiorniki – oprócz zaopatrzenia w wodę – z reguły pełnią również funkcję przeciwpowodziową (retencjonują wodę i łagodzą fale wezbraniowe rzeki) oraz energetyczną, jeśli przy zaporze zainstalowano elektrownię wodną (na mapie w rejonie jeziora zaznaczono symbol elektrowni wodnej).

Krok 2. Na mapie szczegółowej wokół jeziora widoczne są liczne obiekty infrastruktury turystycznej – parkingi, punkty informacji turystycznej, ośrodki wypoczynkowe, szlaki PTTK – co wskazuje na wykorzystanie zbiornika w funkcji turystycznej i rekreacyjnej (kąpieliska, wędkarstwo, wypoczynek nad wodą).

Odpowiedź: 1. Funkcja przeciwpowodziowa (retencyjna) – zbiornik zaporowy łagodzi wezbrania Bystrzycy. 2. Funkcja turystyczno-rekreacyjna (a także energetyczna, jeśli przy zaporze działa elektrownia wodna) – nad jeziorem znajdują się obiekty infrastruktury turystycznej widoczne na mapie.

Okres A (grudzień–styczeń). W tych miesiącach na obszarze Sudetów panuje zima – znaczna część opadów ma postać śniegu, a wody powierzchniowe są retencjonowane w postaci śniegu i lodu (pokrywy śnieżnej, zamarzniętych cieków). Zatrzymanie wody w tej postaci ogranicza spływ powierzchniowy do rzeki, dlatego przepływy Bystrzycy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ.

Okres B (marzec–kwiecień). Wiosną następuje ocieplenie i intensywne topnienie zgromadzonego w górach śniegu i lodu. Nagły dopływ wody roztopowej do koryta rzeki powoduje wezbranie wiosenne, dlatego przepływy Bystrzycy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ.

Odpowiedź: Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ zimą znaczna część wód powierzchniowych jest retencjonowana w postaci śniegu i lodu, co ogranicza spływ do rzeki. Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ wiosną następuje intensywne topnienie śniegu i lodu, co zwiększa ilość wody spływającej do rzeki.

Krok 1. Rysunek dla 21 marca. W dniu równonocy wiosennej (21 marca) Słońce góruje w zenicie na równiku. W miejscu położonym na zwrotniku Koziorożca (23,5°S) Słońce w tym dniu góruje więc po północnej stronie nieba (patrząc od obserwatora w kierunku równika, czyli na północ) – tak jak przedstawia to rysunek, na którym droga słońca jest przesunięta w stronę N.

Krok 2. Rysunek dla 22 grudnia. 22 grudnia następuje przesilenie zimowe – Słońce znajduje się w zenicie właśnie nad zwrotnikiem Koziorożca. W miejscu położonym na tym zwrotniku Słońce góruje więc w zenicie (wysokość górowania 90°) – zgodnie z drugim rysunkiem, na którym droga słońca 22 grudnia przechodzi przez najwyższy punkt nieba.

Krok 3. Wniosek. Gdyby miejsce obserwacji leżało na zwrotniku Raka, to 21 marca Słońce górowałoby po stronie południowej (bo zwrotnik Raka leży na półkuli północnej, patrząc w stronę równika na południe), a 22 grudnia (przesilenie zimowe) wysokość górowania byłaby najniższa w roku, a nie równa 90°. Obydwa te warunki są niezgodne z rysunkami, dlatego opisane drogi słońca są charakterystyczne dla zwrotnika Koziorożca.

Odpowiedź: Zwrotnik: Koziorożca. Uzasadnienie dla 21 marca: w dniu równonocy Słońce góruje w zenicie nad równikiem, więc w miejscu położonym na zwrotniku Koziorożca góruje ono po stronie północnej nieba. Uzasadnienie dla 22 grudnia: w tym dniu Słońce znajduje się w zenicie właśnie nad zwrotnikiem Koziorożca, więc w miejscu tam położonym góruje ono w zenicie (na wysokości 90°).

Krok 1. 22 czerwca (blisko przesilenia letniego) na półkuli północnej Słońce znajduje się w zenicie nad zwrotnikiem Raka, a długość dnia na tej półkuli rośnie wraz ze wzrostem szerokości geograficznej – im dalej na północ, tym dzień jest dłuższy (aż do dnia polarnego za kołem podbiegunowym).

Krok 2. Gdańsk (54°21'N) leży na wyższej szerokości geograficznej niż Łódź (51°45'N), dlatego 22 czerwca dzień w Gdańsku jest dłuższy niż w Łodzi (17 h 13 min wobec 16 h 42 min) – wynika to z większego nachylenia i inklinacji padania promieni słonecznych oraz z większego wychylenia widomej drogi Słońca nad horyzont na wyższych szerokościach geograficznych w okresie letnim.

Krok 3. Dłuższy dzień oznacza, że Słońce wschodzi wcześniej i zachodzi później. Skoro dzień w Gdańsku jest dłuższy, to wschód Słońca musiał w tym mieście wystąpić wcześniej niż w Łodzi.

Odpowiedź: Wschód Słońca 22 czerwca wystąpił wcześniej w Gdańsku, ponieważ Gdańsk leży na wyższej szerokości geograficznej niż Łódź, a w okresie letnim na półkuli północnej dzień jest tym dłuższy, im wyższa szerokość geograficzna – dłuższemu dniowi odpowiada wcześniejszy wschód i późniejszy zachód Słońca.

Opis 1 (klimat morski, śródziemnomorski, winorośl i drzewa owocowe). Klimat śródziemnomorski w Ameryce Południowej występuje na wąskim pasie środkowego Chile, na zachodnim wybrzeżu kontynentu, w okolicach 30–40°S. Na mapie odpowiada to stacji meteorologicznej oznaczonej numerem 4, położonej na zachodnim wybrzeżu w umiarkowanych szerokościach geograficznych.

Opis 2 (wybitnie sprzyjające warunki rolnicze, mady i czarnoziemy, pszenica, kukurydza, słonecznik, soja). Opis ten dotyczy Pampy argentyńskiej – regionu o żyznych czarnoziemach i umiarkowanie ciepłym, wilgotnym klimacie, jednego z najważniejszych na świecie regionów uprawy zbóż i roślin oleistych. Na mapie odpowiada to stacji oznaczonej numerem 5, położonej w środkowej Argentynie.

Odpowiedź: Region o klimacie morskim (śródziemnomorskim) – stacja 4; region o wybitnie sprzyjających warunkach rolniczych (Pampa) – stacja 5.

Klimatogram A. Temperatury przez cały rok wysokie (26–29°C, niewielka amplituda roczna) oraz wyraźnie zróżnicowane opady – długa pora sucha (grudzień–kwiecień) i obfite opady w drugiej połowie roku, z maksimum w październiku (ok. 210 mm). Taki przebieg jest charakterystyczny dla klimatu podrównikowego (sawannowego) północnej części kontynentu, czyli dla stacji 1 (Wenezuela, nizina Orinoko).

Klimatogram B. Temperatury wysokie (24–31°C) przez cały rok, opady obfite we wszystkich miesiącach, z maksimum w maju (ok. 190 mm) – to cechy wilgotnego klimatu równikowego/podrównikowego wschodniego wybrzeża Brazylii, czyli stacji 3.

Klimatogram C. Temperatury umiarkowane (17–22°C), z maksimum w lutym–marcu (lato na półkuli południowej) i minimum w lipcu (zima), a opady niewielkie, skoncentrowane głównie w miesiącach zimowych (maksimum w lutym–marcu, wyraźnie sucho latem) – to typowy przebieg klimatu śródziemnomorskiego środkowego Chile, czyli stacji 2.

Odpowiedź: A – 1, B – 3, C – 2.

Krok 1. Wschodnie wybrzeża lądów między 20° a 35°S (np. wschodnie wybrzeże Brazylii, wschodnie wybrzeże Australii, Madagaskaru) obmywane są przez ciepłe prądy morskie (np. Prąd Brazylijski) – w odróżnieniu od zachodnich wybrzeży tych samych szerokości, które obmywają prądy zimne (np. Prąd Peruwiański, Benguelski).

Krok 2. Ciepłe prądy morskie ogrzewają i zwiększają wilgotność nadmorskich mas powietrza, co powoduje wyższe temperatury powietrza oraz wyższe sumy opadów atmosferycznych na wschodnich wybrzeżach niż na wybrzeżach zachodnich tych samych szerokości geograficznych (gdzie prądy zimne sprzyjają powstawaniu pustyń, np. Atakamy czy Namib).

Krok 3. Cieplejszy i wilgotniejszy klimat wschodnich wybrzeży sprzyja rozwojowi rolnictwa (dostatek wody opadowej, dłuższy okres wegetacyjny) oraz osadnictwu, w przeciwieństwie do suchych, pustynnych obszarów zachodnich wybrzeży.

Odpowiedź: Ciepłe prądy morskie ogrzewają i zwiększają wilgotność powietrza nad wschodnimi wybrzeżami, dzięki czemu obszary te otrzymują więcej opadów atmosferycznych niż wybrzeża zachodnie na tych samych szerokościach – dzięki temu na wschodnich wybrzeżach nie występują pustynie, a warunki klimatyczne (dostatek wody, dłuższy okres wegetacyjny) są korzystne dla rolnictwa i osadnictwa.

Informacja 1. Miejsce katastrofy (42°N, 50°W) leży na północnym Atlantyku, w rejonie, do którego góry lodowe docierają z Arktyki (Grenlandii), unoszone przez zimny Prąd Labradorski płynący z północy na południe, a nie z Antarktyki (która leży na półkuli południowej i nie ma żadnego prądu docierającego do północnego Atlantyku). Informacja 1 jest fałszywa (F).

Informacja 2. Góra lodowa faktycznie przemieściła się zza koła podbiegunowego (z Arktyki) do miejsca katastrofy, ale stało się to na skutek działania zimnego prądu morskiego (Prądu Labradorskiego), a nie cyrkulacji pasatowej – pasaty i związana z nimi cyrkulacja to system wiatrów i prądów w strefie międzytropikalnej (niskie szerokości geograficzne), niezwiązany z transportem lodu arktycznego na Atlantyku Północnym. Informacja 2 jest fałszywa (F).

Odpowiedź: 1 – F, 2 – F.

Krok 1. Wschodnia część Afryki leży w strefie Wielkiego Rowu Afrykańskiego – rozległej strefy ryftowej (rozłamu tektonicznego), w której dochodzi do rozciągania i pękania litosfery kontynentalnej.

Krok 2. W tej strefie płyta afrykańska (nubijska) rozdziela się na dwie oddzielne płyty litosfery – właściwą płytę afrykańską (nubijską) i mniejszą płytę somalijską – które oddalają się od siebie (ruch rozbieżny, dywergentny).

Krok 3. Długotrwałe rozsuwanie się tych płyt powoduje stałe rozszerzanie się i zapadanie strefy ryftu, aż w rezultacie (w skali milionów lat) dojdzie do całkowitego rozerwania kontynentu i wlania się wód oceanicznych w powstałą szczelinę – co przedstawia mapa z przewidywanym zarysem Afryki za 10 mln lat.

Odpowiedź: Przewidywany rozłam Afryki jest skutkiem rozsuwania się (dywergencji) dwóch płyt litosfery – afrykańskiej (nubijskiej) i somalijskiej – w strefie ryftu wschodnioafrykańskiego. Długotrwałe rozciąganie i pękanie litosfery w tej strefie ryftowej doprowadzi w przyszłości do całkowitego oddzielenia się wschodniego fragmentu kontynentu i powstania nowego oceanu.

Zdanie 1. Krajobraz bagienno-łąkowy, ukształtowany w obrębie pradoliny (szerokiej, płaskiej doliny powstałej u czoła topniejącego lądolodu), jest typowy dla parków narodowych położonych w dolinach wielkich rzek nizinnych Polski. Wśród podanych numerów odpowiada to parkowi oznaczonemu numerem 2.

Zdanie 2. Akumulacyjne formy eoliczne (np. wydmy) są charakterystyczne dla parków narodowych na wybrzeżu Bałtyku, gdzie silne wiatry formują ruchome i ustabilizowane wydmy nadmorskie. Odpowiada to parkowi oznaczonemu numerem 3.

Zdanie 3. Formy polodowcowe współwystępujące ze skałami paleozoicznymi pochodzenia magmowego (np. granitoidami) są typowe dla obszarów górskich o starej, waryscyjskiej budowie geologicznej, które w plejstocenie były modelowane przez lodowce górskie. Odpowiada to parkowi oznaczonemu numerem 5.

Odpowiedź: 2; 3; 5.

Krok 1. Nazwa formy i czynnik rzeźbotwórczy. Wysokie, wąskie, maczugowate skały wapienne widoczne na fotografii to typowe ostańce skał węglanowych, powstałe w wyniku wietrzenia chemicznego (krasowienia). Czynnikiem rzeźbotwórczym jest tu woda z CO2 – woda zawierająca rozpuszczony dwutlenek węgla, tworząca słaby kwas węglowy, który rozpuszcza wapienie.

Krok 2. Wyjaśnienie powstania. Woda opadowa, przesączając się przez szczeliny w skałach wapiennych, rozpuszcza (ługuje) węglan wapnia, z którego zbudowane są wapienie. Proces ten (krasowienie) nie zachodzi równomiernie – zależy od struktury i spękania skały (silniej tam, gdzie skała jest bardziej spękana lub porowata, słabiej tam, gdzie jest bardziej zbita). Fragmenty warstwy skalnej, które są niszczone (rozpuszczane) wolniej niż otaczająca je skała, pozostają jako wyniosłe, odosobnione formy skalne – ostańce.

Odpowiedź: Nazwa formy: ostaniec. Czynnik rzeźbotwórczy: woda z CO2. Wyjaśnienie: woda zawierająca rozpuszczony CO2 rozpuszcza (wietrzenie chemiczne, krasowienie) skały węglanowe (wapienie); ponieważ proces ten zachodzi nierównomiernie, fragmenty skały niszczone wolniej pozostają w postaci wyniosłych ostańców, takich jak przedstawiony na fotografii.

Krok 1. Powierzchnia zrównania na przekroju oddziela sfałdowane skały paleozoiczne (karbon, dewon) leżące pod nią od płasko zalegających skał mezozoicznych (trias, jura) leżących nad nią. Wydarzenia, które nastąpiły PRZED powstaniem tej powierzchni, muszą więc dotyczyć struktur widocznych w obrębie skał paleozoicznych, poniżej powierzchni zrównania.

Krok 2. Na przekroju widać, że skały dewonu i karbonu są sfałdowane (tworzą wygięcia/antykliny) i przecięte uskokiem – obie te struktury tektoniczne muszą być starsze od płasko zalegającej powierzchni zrównania, która je „ścina”. Odpowiada to opcji B: sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.

Krok 3. Odrzucenie innych odpowiedzi. Sedymentacja w jurze (opcja A) oraz denudacja skał jurajskich (opcja D) dotyczą skał mezozoicznych, leżących NAD powierzchnią zrównania, czyli wydarzeń późniejszych. Wyerodowanie dzisiejszej doliny przez rzekę (opcja C) to proces współczesny, młodszy od powierzchni zrównania, a nie wcześniejszy od niej.

Odpowiedź: B.

Zdanie 1. Front ciepły oddziela masę powietrza ciepłego (nasuwającą się, znajdującą się przed frontem, w kierunku jego przemieszczania) od masy powietrza chłodnego (pozostającej za frontem). Ponieważ front przemieszcza się w stronę obszaru B, cieplejsza masa powietrza znajduje się nad obszarem oznaczonym literą A.

Zdanie 2. Prędkość wiatru jest największa tam, gdzie izobary są najgęściej rozmieszczone (największy gradient baryczny). Na mapie izobary są zagęszczone na zachód od Irlandii, w obszarze niżu barycznego (N=967 hPa) – tam więc występuje wiatr o największej prędkości: na (zachód) od Irlandii.

Zdanie 3. Okluzja frontowa polega na tym, że szybszy front chłodny dogania front ciepły, „zamykając” (okludując) leżącą między nimi masę cieplejszego powietrza (obszar A) i wypychając ją do góry. W miarę rozwoju okluzji obszar zajmowany przez tę masę powietrza między frontami stopniowo się zmniejsza, aż zupełnie zanika. Powierzchnia obszaru A się więc (zmniejszy).

Odpowiedź: A; zachód; zmniejszy.

Krok 1. Porównanie piramid. Piramida Iraku ma klasyczny, szeroki u podstawy kształt typowy dla kraju o wysokim przyroście naturalnym, z relatywnie niewielkim udziałem osób w wieku produkcyjnym (25–64 lata) w porównaniu z bardzo licznymi młodszymi grupami wieku. Piramida ZEA ma natomiast wyraźne, nienaturalne „wybrzuszenie” w grupach wieku produkcyjnego (zwłaszcza 25–44 lata), znacznie liczniejszych niż grupy dzieci i młodzieży, a przy tym silną dysproporcję na korzyść mężczyzn w tych grupach wieku.

Krok 2. Przyczyna. Zjednoczone Emiraty Arabskie, jako bogaty kraj naftowy, przyciągają masową imigrację zagranicznych pracowników (głównie mężczyzn) zatrudnianych w budownictwie, przemyśle wydobywczym i usługach – to sztucznie zwiększa udział ludności w wieku produkcyjnym w strukturze demograficznej ZEA. Irak natomiast, borykający się z niestabilnością polityczną, wysokim bezrobociem i niższym PKB na 1 mieszkańca, nie jest atrakcyjnym celem migracji zarobkowej, a jego struktura ludności odzwierciedla przede wszystkim własny, wysoki przyrost naturalny.

Odpowiedź: W ZEA udział ludności w wieku produkcyjnym jest znacznie większy niż w Iraku, ponieważ wysoki poziom rozwoju gospodarczego (dochody z eksportu ropy naftowej) przyciąga do ZEA licznych imigrantów zarobkowych (głównie mężczyzn) zatrudnianych w budownictwie i przemyśle naftowym. Irak, ze względu na niestabilność polityczną i wysokie bezrobocie, nie jest atrakcyjny dla imigrantów, dlatego jego struktura wieku odzwierciedla głównie własny, wysoki przyrost naturalny, a nie napływ ludności w wieku produkcyjnym.

Krok 1. W niskich szerokościach geograficznych (strefa równikowa) temperatura powietrza na nizinach jest bardzo wysoka i utrzymuje się na podobnym poziomie przez cały rok, co w połączeniu z dużą wilgotnością powietrza jest niekorzystne dla ludzi (uczucie duszności, łatwiejszy rozwój chorób tropikalnych przenoszonych przez owady, np. malarii).

Krok 2. Temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością (średnio o około 0,6°C na każde 100 m wysokości), dlatego na obszarach wyżej położonych (np. wyżyny Andów w okolicach Quito czy Bogoty) panuje klimat znacznie chłodniejszy i łagodniejszy niż na nizinach tej samej szerokości geograficznej.

Krok 3. Chłodniejszy, bardziej umiarkowany klimat obszarów wysoko położonych sprzyja osiedlaniu się ludności – warunki termiczne są tam bardziej komfortowe dla człowieka, a dodatkowo ograniczony jest zasięg występowania owadów przenoszących choroby tropikalne, charakterystycznych dla gorących nizin.

Odpowiedź: Temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością, dlatego na obszarach wysoko położonych w niskich szerokościach geograficznych panuje chłodniejszy, bardziej umiarkowany i korzystniejszy dla człowieka klimat niż na gorących, wilgotnych nizinach – gdzie dodatkowo klimat sprzyja rozwojowi owadów przenoszących choroby tropikalne (np. malarię).

Gminy o prognozowanym przyroście ludności. Na mapie 1. widać, że gminy o dużym prognozowanym przyroście liczby ludności koncentrują się w skupiskach otaczających duże miasta Polski (np. wokół Warszawy, Poznania, Trójmiasta, Krakowa, Wrocławia) – to typowe gminy podmiejskie, do których napływa ludność migrująca z miast centralnych (suburbanizacja).

Gminy o prognozowanym ubytku ludności. Na mapie 2. gminy o dużym prognozowanym ubytku ludności występują głównie na obszarach peryferyjnych, oddalonych od dużych aglomeracji – zwłaszcza we wschodniej Polsce („ściana wschodnia”) oraz na części ziem zachodnich i północnych – czyli tam, gdzie sieć osadnicza jest słabiej rozwinięta gospodarczo, a rynek pracy mniej atrakcyjny.

Odpowiedź: Gminy o prognozowanym przyroście ludności: największy przyrost liczby ludności wystąpi w gminach podmiejskich położonych wokół większości dużych miast Polski (efekt suburbanizacji). Gminy o prognozowanym ubytku ludności: ubytek wystąpi głównie na obszarach peryferyjnych, oddalonych od największych aglomeracji – zwłaszcza w gminach „ściany wschodniej” i na części ziem zachodnich, o wyższej stopie bezrobocia i mniej atrakcyjnym rynku pracy.

Krok 1. Fotografia przedstawia zaniedbaną, ale historycznie wartościową zabudowę starych kamienic (typową dla warszawskiej Pragi-Północ) – tekst opisuje właśnie działania podejmowane wobec takich zdegradowanych, ale posiadających dziedzictwo kulturowe obszarów miasta.

Krok 2. Działaniem odpowiadającym opisowi (zachowanie dziedzictwa kulturowego, ograniczenie ubóstwa, działania przestrzenne, społeczne i gospodarcze) jest rewitalizacja – kompleksowy proces odnowy zdegradowanych obszarów miejskich, obejmujący jednocześnie sferę przestrzenną (modernizacja infrastruktury, remonty budynków), społeczną i gospodarczą (aktywizacja mieszkańców, wsparcie lokalnej przedsiębiorczości). Nie jest to reindustrializacja (odpowiedź A), gdyż na zdegradowanych obszarach śródmiejskich nie buduje się nowych zakładów przemysłowych.

Krok 3. Przejawami rewitalizacji są modernizowanie infrastruktury oraz działania aktywizujące społeczno-gospodarczo mieszkańców (odpowiedź 2), a nie wyburzanie zabudowy historycznej i wysiedlanie ludności (odpowiedź 3, sprzeczna z ideą zachowania dziedzictwa kulturowego opisaną w tekście).

Odpowiedź: B2 (rewitalizacja; modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców).

Uwarunkowanie demograficzne. W latach 1980–2016 Chiny prowadziły politykę ograniczania przyrostu naturalnego (m.in. politykę „jednego dziecka”), co spowolniło tempo wzrostu liczby ludności i pozwoliło szybciej zwiększać PKB przypadające na 1 mieszkańca. W tym samym czasie w wielu państwach Afryki utrzymywał się bardzo wysoki przyrost naturalny i szybki wzrost liczby ludności, co – nawet przy wzroście PKB całego kraju – ograniczało tempo wzrostu PKB na 1 mieszkańca.

Uwarunkowanie ekonomiczne. Chiny przeszły w tym okresie głęboką modernizację gospodarki, otwarcie na inwestycje zagraniczne oraz dynamiczny rozwój przemysłu eksportowego (m.in. towarów przetworzonych), co przełożyło się na bardzo szybki wzrost gospodarczy. Gospodarki wielu państw Afryki pozostały natomiast w dużej mierze oparte na eksporcie surowców i płodów rolnych, bez porównywalnej modernizacji przemysłu, co ograniczyło tempo wzrostu ich PKB na 1 mieszkańca.

Odpowiedź: Uwarunkowanie demograficzne: w Chinach ograniczono przyrost naturalny (polityka jednego dziecka), podczas gdy w państwach Afryki liczba ludności rosła bardzo szybko, co utrzymywało niskie PKB na 1 mieszkańca w Afryce. Uwarunkowanie ekonomiczne: chińska gospodarka przeszła modernizację i rozwinęła eksport towarów przetworzonych, natomiast gospodarki wielu państw Afryki pozostały oparte głównie na surowcach, bez porównywalnej modernizacji.

Finlandia (uwarunkowanie strefowe). Finlandia leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego (borealnego), w zasięgu strefy krajobrazowej tajgi – lasów iglastych dobrze przystosowanych do chłodnego klimatu i krótkiego okresu wegetacyjnego. Właśnie te strefowe warunki klimatyczne sprzyjają utrzymywaniu bardzo wysokiej lesistości (72,9%, znacznie powyżej średniej światowej), a jednocześnie krótki okres wegetacyjny nie sprzyja rozwojowi rolnictwa (niski udział gruntów ornych), co nie skłania do wylesiania.

Algieria (uwarunkowanie strefowe). Algieria leży w większości w strefie krajobrazowej pustyń i półpustyń strefy zwrotnikowej (Sahara), gdzie skrajnie niskie sumy opadów atmosferycznych praktycznie nie pozwalają na naturalny rozwój lasów. Te strefowe warunki klimatyczne tłumaczą bardzo niski udział lasów (0,8%) i bardzo wysoki udział „pozostałych gruntów” (81,8%, głównie nieużytków pustynnych).

Austria (uwarunkowanie astrefowe). Wysoka lesistość Austrii (47,2%) wynika nie ze strefy klimatycznej, lecz z astrefowego uwarunkowania przyrodniczego – dużej górzystości kraju (Alpy zajmują większość jego powierzchni). W niższych piętrach górskich (piętro regla) naturalnie dominują lasy, a strome, skaliste tereny wysokogórskie są mało przydatne dla rolnictwa, co dodatkowo sprzyja zachowaniu wysokiej lesistości.

Odpowiedź: Finlandia – uwarunkowanie strefowe: położenie w strefie tajgi (klimat umiarkowany chłodny) sprzyja lasom iglastym. Algieria – uwarunkowanie strefowe: położenie w strefie pustyń zwrotnikowych (niskie opady) nie sprzyja lasom. Austria – uwarunkowanie astrefowe: duża górzystość kraju (Alpy) sprzyja występowaniu lasów reglowych niezależnie od strefy klimatycznej.

Wiersz 2. (kukurydza 392, pszenica 51, ziemniaki 21). Bardzo wysokie zbiory kukurydzy (392 mln t) wskazują na największego producenta tej rośliny na świecie – Stany Zjednoczone, gdzie kukurydza jest podstawową rośliną uprawną (m.in. Kukurydziany Pas). Na mapie odpowiada to państwu oznaczonemu literą A.

Wiersz 3. (kukurydza 43, pszenica 19, trzcina cukrowa 19). Umiarkowane zbiory kukurydzy i pszenicy w połączeniu z produkcją trzciny cukrowej są charakterystyczne dla Argentyny (region Pampy – pszenica i kukurydza, cieplejsze północne prowincje – trzcina cukrowa). Na mapie odpowiada to państwu oznaczonemu literą D.

Wiersz 4. (trzcina cukrowa 747, kukurydza 82, kawa 4). Ogromne zbiory trzciny cukrowej (747 mln t – największy producent na świecie) w połączeniu z uprawą kawy są charakterystyczne dla Brazylii. Na mapie odpowiada to państwu oznaczonemu literą C.

Odpowiedź: Stany Zjednoczone (A); Argentyna (D); Brazylia (C).

Krok 1. Palma oleista (z której uzyskuje się olej palmowy) jest uprawiana na wielką skalę w warunkach gorącego i wilgotnego klimatu równikowego, na obszarach pokrytych naturalnie lasami równikowymi (deszczowymi).

Krok 2. Największymi na świecie producentami oleju palmowego są Indonezja i Malezja, gdzie ogromne plantacje palmy oleistej powstały w miejscu wyciętych lasów równikowych Borneo i Sumatry – jest to jedna z głównych, wskazywanych na świecie przyczyn wylesiania w tym regionie.

Krok 3. Pozostałe kraje wymienione w odpowiedziach (Oman, Jemen, Pakistan, Afganistan, Japonia, Korea Południowa) leżą w klimacie niesprzyjającym uprawie palmy oleistej (suchym lub zbyt chłodnym) i nie są znaczącymi producentami oleju palmowego.

Odpowiedź: B.

Krok 1. Województwo lubelskie. Na mapie 2. duża część województwa lubelskiego ma wysoką wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych (liczne obszary powyżej 72,5 – zwłaszcza na Wyżynie Lubelskiej, gdzie zalegają żyzne gleby lessowe/czarnoziemy). Te korzystne warunki przyrodnicze sprzyjają roślinom uprawnym o wysokich wymaganiach glebowych, dlatego w strukturze towarowej produkcji rolniczej województwa lubelskiego (mapa 1.) przeważa produkcja roślinna.

Krok 2. Województwo podlaskie. Na mapie 2. w województwie podlaskim dominują niskie i średnie wartości wskaźnika waloryzacji (poniżej 52–65) – gleby są tam znacznie słabsze (bielicowe, bagienne, mniej żyzne). Słabe gleby są mało przydatne pod uprawy roślinne, ale dobrze nadają się na łąki i pastwiska, dlatego w strukturze towarowej produkcji rolniczej województwa podlaskiego przeważa produkcja zwierzęca, oparta na chowie zwierząt (m.in. bydła) wykorzystującym użytki zielone.

Odpowiedź: Różnica wynika z odmiennych warunków przyrodniczych dla rolnictwa: województwo lubelskie ma w większości wysoką wartość wskaźnika waloryzacji (żyzne gleby, np. lessy Wyżyny Lubelskiej), co sprzyja produkcji roślinnej; województwo podlaskie ma niższą wartość tego wskaźnika (słabsze gleby, więcej łąk i pastwisk), co sprzyja produkcji zwierzęcej.

Krok 1. Arabia Saudyjska dysponuje ogromnymi dochodami z eksploatacji i eksportu ropy naftowej, co dało temu krajowi znaczne środki finansowe.

Krok 2. Te nadwyżki finansowe umożliwiły sfinansowanie kosztownych inwestycji niezbędnych do prowadzenia rolnictwa na pustyni – budowy systemów nawadniających (widocznych na zdjęciu satelitarnym jako charakterystyczne kręgi pól nawadnianych metodą pivot), wierceń i eksploatacji głębokich wód podziemnych oraz zatrudnienia specjalistów.

Krok 3. Dodatkowym pozaprzyrodniczym czynnikiem był wzrost liczby ludności i zapotrzebowania na żywność, a także chęć ograniczenia zależności od importu żywności z zagranicy (m.in. z powodu niestabilnej sytuacji politycznej w regionie).

Odpowiedź: Wysokie dochody z eksportu ropy naftowej dały Arabii Saudyjskiej środki finansowe umożliwiające budowę kosztownych systemów nawadniania i eksploatację wód podziemnych na obszarach pustynnych, mimo niekorzystnych warunków przyrodniczych. Dodatkowo rosnąca liczba ludności i chęć zmniejszenia zależności od importu żywności skłaniały do zakładania takich gospodarstw.

Krok 1. Uprawy na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej są całkowicie zależne od sztucznego nawadniania, ponieważ opady atmosferyczne są tam znikome. Woda do nawadniania pobierana jest głównie z głębokich, nieodnawialnych (lub bardzo słabo odnawialnych) zasobów wód podziemnych.

Krok 2. Intensywne, wieloletnie pobieranie wody z tych samych ujęć prowadzi do nadmiernego, szybszego niż uzupełnianie, wyczerpywania zasobów wód podziemnych – zwierciadło wody stopniowo się obniża, aż w końcu jej pozyskanie staje się technicznie i ekonomicznie nieopłacalne.

Krok 3. Dodatkowo intensywne nawadnianie na obszarach pustynnych (przy dużym parowaniu) sprzyja wtórnemu zasoleniu gleb, co również pogarsza warunki uprawy roślin i po pewnym czasie może uczynić grunt bezużytecznym dla rolnictwa.

Odpowiedź: Zaprzestano uprawy roślin, ponieważ intensywne nawadnianie tych gospodarstw wyczerpało lokalne, nieodnawialne zasoby wód podziemnych (nadmierny pobór wody przewyższał jej naturalne odnawianie), a dodatkowo doprowadziło do zasolenia gleb – gdy dalsze pozyskiwanie wody stało się niemożliwe lub nieopłacalne, dalsza uprawa przestała być możliwa.

Krok 1. Wśród wymienionych państw najwyżej rozwinięte gospodarczo są Belgia i Kanada – mają one najniższy udział rolnictwa (1% i 2%) i najwyższy udział usług (77% i 70%) w strukturze PKB.

Krok 2. Państwa o niższym poziomie rozwoju gospodarczego – Boliwia i Iran – mają wyższy udział rolnictwa (14% i 10%) oraz niższy udział usług (48% i 55%) w strukturze PKB. Rumunia, o poziomie rozwoju pośrednim, ma wartości pośrednie (4% rolnictwo, 63% usługi).

Krok 3. Widoczna jest więc jasna zależność: im wyższy poziom rozwoju gospodarczego państwa, tym niższy udział rolnictwa i wyższy udział usług w strukturze PKB.

Odpowiedź: Im wyższy poziom rozwoju gospodarczego państwa, tym mniejszy udział rolnictwa i większy udział usług w strukturze PKB według rodzajów działalności (i odwrotnie – państwa słabiej rozwinięte gospodarczo mają większy udział rolnictwa i mniejszy udział usług).

Informacja 1. Staropolski Okręg Przemysłowy (w Górach Świętokrzyskich i ich otoczeniu) rozwinął się historycznie dzięki miejscowym zasobom rud żelaza oraz obecności rzek wykorzystywanych jako źródło energii dla kuźnic i hamerni. Miejscowa baza surowcowa faktycznie przyczyniła się do lokalizacji tam hutnictwa żelaza. Informacja 1 jest prawdziwa (P).

Informacja 2. Huta im. Lenina (obecnie ArcelorMittal Poland) w Nowej Hucie pod Krakowem została wybudowana po II wojnie światowej jako przykład lokalizacji przymusowej (decyzja polityczna, mająca m.in. „uprzemysłowić” tradycyjnie rolniczy region i zmienić strukturę społeczną miasta), ale NIE obok miejsca eksploatacji rud żelaza – Kraków nie leży w rejonie wydobycia rud żelaza, a surowiec (rudę żelaza i koks) trzeba było importować/dowozić z odległych regionów (m.in. z ZSRR). Informacja 2 jest fałszywa (F).

Odpowiedź: 1 – P, 2 – F.

Opis 1 (węzeł kolejowy koncentryczny, dojazdy podmiejskie do pracy). Na mapie źródła 1. województwo mazowieckie ma wskaźnik wykorzystania kolei równy 18,2 (znacznie powyżej średniej krajowej 8,1) – wynika to z Warszawy jako największego w Polsce węzła kolejowego o liniach zbiegających się koncentrycznie do stolicy oraz z masowych codziennych dojazdów do pracy pociągami z miejscowości podmiejskich. Odpowiada to województwu mazowieckiemu.

Opis 2 (gęstość sieci poniżej średniej, wykluczenie miejscowości, mała gęstość zaludnienia). Województwo lubuskie ma wskaźnik wykorzystania kolei równy 3,4 oraz gęstość sieci kolejowej 6,5 km/100 km2 (zbliżoną do średniej, ale przy niskiej gęstości zaludnienia regionu i licznych lokalnie zlikwidowanych połączeniach) – niski wskaźnik wykorzystania kolei odpowiada tu opisowi. Odpowiada to województwu lubuskiemu.

Opis 3 (przewozy sezonowe letnie, szybka kolej miejska w konurbacji). Województwo pomorskie ma bardzo wysoki wskaźnik wykorzystania kolei równy 24,8 – wynika to z funkcjonowania Szybkiej Kolei Miejskiej w konurbacji trójmiejskiej (Gdańsk–Sopot–Gdynia) oraz z sezonowego wzrostu przewozów turystycznych na Wybrzeżu w okresie letnim. Odpowiada to województwu pomorskiemu.

Odpowiedź: mazowieckie; lubuskie; pomorskie.

Czynnik 1 – poziom rozwoju gospodarczego (PKB na 1 mieszkańca). Kraje o najwyższym wskaźniku (Szwajcaria, Dania, Niemcy, Austria) są zarazem krajami bogatymi, o wysokim PKB na 1 mieszkańca. Wysokie dochody państwa i mieszkańców umożliwiają duże nakłady inwestycyjne na modernizację i rozwój kolei (częste, komfortowe połączenia), co zwiększa liczbę podróży koleją.

Czynnik 2 – wielkość i ukształtowanie terytorium. Kraje o niskim wskaźniku i niefunkcjonującym transporcie kolejowym (Andora, Malta) są krajami bardzo małymi obszarowo – na tak małym terytorium budowa i eksploatacja linii kolejowej jest nieopłacalna, dlatego transport kolejowy w ogóle nie funkcjonuje lub jest znikomy.

Odpowiedź: Czynnik 1: wartość PKB na 1 mieszkańca – w krajach bogatych (np. Szwajcaria, Dania, Niemcy, Austria) wysokie nakłady inwestycyjne na kolej umożliwiają częste i atrakcyjne połączenia, co zwiększa wskaźnik wykorzystania kolei. Czynnik 2: powierzchnia kraju – w krajach o bardzo małej powierzchni (Andora, Malta) funkcjonowanie linii kolejowej jest nieopłacalne, dlatego transport kolejowy nie funkcjonuje lub jest marginalny.

Krok 1. Panele słoneczne (odnawialne źródło energii) produkują energię elektryczną tylko w ciągu dnia i tylko wtedy, gdy warunki pogodowe (nasłonecznienie) są odpowiednie – ich produkcja jest silnie uzależniona od pory dnia, pory roku i zachmurzenia, a w nocy oraz przy pochmurnej pogodzie produkcja energii z paneli praktycznie zanika.

Krok 2. Lotnisko musi jednak funkcjonować (mieć zapewnioną energię elektryczną) w sposób ciągły, przez całą dobę, niezależnie od warunków pogodowych. Generatory zasilane gazem ziemnym mogą produkować energię elektryczną stabilnie i nieprzerwanie, bez względu na pogodę czy pory dnia.

Krok 3. Wykorzystanie nieodnawialnego źródła energii (gazu ziemnego) jako uzupełnienia energetyki słonecznej gwarantuje więc lotnisku ciągłość i bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej, których samo źródło odnawialne (panele słoneczne) nie jest w stanie zapewnić.

Odpowiedź: Energia produkowana przez panele słoneczne zależy od pory dnia i warunków pogodowych, więc jej produkcja nie jest ciągła (zanika w nocy i przy pochmurnej pogodzie). Generatory zasilane gazem ziemnym mogą pracować nieprzerwanie przez całą dobę, dlatego wykorzystanie tego nieodnawialnego źródła energii zapewnia lotnisku stałą, niezawodną dostawę energii elektrycznej, niezależną od warunków pogodowych.

Opis 1 (Uniwersytet Kiusiu, przemysł elektroniczny i samochodowy, Japonia). Uniwersytet Kiusiu znajduje się w Japonii, na wyspie Kiusiu, gdzie po II wojnie światowej rozwinęła się japońska technopolia elektroniczno-motoryzacyjna. Na mapie odpowiada to Wyspie Krzemowej (japońskiemu regionowi technologicznemu na Kiusiu).

Opis 2 (ważna arteria komunikacyjna, przemysł elektroniczny i motoryzacyjny, Uniwersytet Oksfordzki). Uniwersytet Oksfordzki znajduje się w Wielkiej Brytanii, a technopolia rozwinęła się wzdłuż ważnej trasy komunikacyjnej łączącej Londyn z zachodnią Anglią. Na mapie odpowiada to Korytarzowi M4 (nazwa od autostrady M4).

Opis 3 (nazwa od arterii komunikacyjnej, przedsiębiorstwa usługowe, ulgi podatkowe, kraj z Doliną Krzemową). Dolina Krzemowa powstała w Stanach Zjednoczonych, a opisana technopolia, której nazwa pochodzi od głównej drogi (autostrady), rozwinęła się w tym samym kraju. Na mapie odpowiada to Drodze 128 (Route 128 w stanie Massachusetts, USA).

Odpowiedź: Wyspa Krzemowa; Korytarz M4; Droga 128.

Krok 1. Technopolie są ośrodkami przemysłu i usług wysokiej technologii, opartymi na intensywnej działalności badawczo-rozwojowej (B+R) oraz na tworzeniu innowacyjnych rozwiązań technologicznych.

Krok 2. Prowadzenie badań naukowych i opracowywanie nowoczesnych technologii wymaga obecności wysoko wykwalifikowanych specjalistów – naukowców, inżynierów, informatyków – czyli właśnie kapitału ludzkiego o odpowiednich kwalifikacjach, zwykle kształconych na sąsiadujących z technopoliami uniwersytetach i w ośrodkach naukowo-badawczych.

Krok 3. Bez dostępu do takich wysoko wykwalifikowanych kadr przedsiębiorstwa technologiczne nie mogłyby prowadzić działalności badawczo-rozwojowej ani wytwarzać zaawansowanych produktów, dlatego firmy lokalizują swoją działalność właśnie w miejscach, gdzie mogą liczyć na dostęp do takiego kapitału ludzkiego.

Odpowiedź: Kapitał ludzki jest ważnym czynnikiem lokalizacji technopolii, ponieważ rozwój przemysłu wysokiej technologii wymaga prowadzenia badań naukowych i opracowywania nowoczesnych rozwiązań technologicznych, co jest możliwe tylko przy dostępie do wysoko wykwalifikowanych specjalistów (naukowców, inżynierów) kształconych zwykle na pobliskich uniwersytetach.