Geografia PR — Maj 2019

Krok 1. Ustalenie położenia punktów. Z mapy odczytujemy orientacyjne szerokości geograficzne: A leży daleko na północy (ok. 65–70°N, w Rosji), B w Europie Środkowej (ok. 48°N), C w Ameryce Południowej blisko równika, tuż na południe od niego (ok. 5°S), D w południowej Afryce (ok. 25–27°S).

Krok 2. Informacja 1. 22 czerwca to dzień letniego (czerwcowego) solstycjum — Słońce znajduje się nad zwrotnikiem Raka (23°26′N). W tym dniu na całej półkuli północnej i w strefie międzyzwrotnikowej Słońce wschodzi (jest choć przez chwilę nad horyzontem), nawet w miejscach za kołem podbiegunowym południowym byłaby noc polarna, ale żaden z punktów A–D nie leży za kołem podbiegunowym południowym (najbardziej południowy to D, ok. 27°S — daleko od koła podbiegunowego południowego, 66°34′S). Zatem we wszystkich czterech miejscach Słońce wschodzi tego dnia. P.

Krok 3. Informacja 2. 22 czerwca dzień jest dłuższy niż noc na całej półkuli północnej oraz w pasie międzyzwrotnikowym aż po część półkuli południowej bliżej równika, natomiast na całej półkuli południowej poza strefą międzyzwrotnikową dzień jest krótszy niż noc. Punkt D (ok. 27°S) leży na półkuli południowej, poza zwrotnikiem Koziorożca w stronę bieguna, więc 22 czerwca ma w D dzień krótszy niż noc. Stwierdzenie, że we wszystkich miejscach dzień trwa dłużej niż noc, jest więc nieprawdziwe. F.

Krok 4. Informacja 3. Im dalej na północ (bliżej bieguna północnego) 22 czerwca, tym dłuższy dzień — najdłuższy dzień ze wskazanych punktów będzie zatem w A (najdalej na północ). Im dalej na południe od równika (na półkuli południowej), tym krótszy dzień 22 czerwca — najkrótszy dzień będzie w D (najdalej na południe, dodatkowo po niekorzystnej stronie równika). Stwierdzenie jest prawdziwe. P.

Odpowiedź: P, F, P.

Krok 1. Gdy Słońce góruje w miejscu C, w miejscu C jest lokalnie godzina 12:00 (południe słoneczne). Aby obliczyć godzinę słoneczną w Warszawie, trzeba obliczyć różnicę długości geograficznej między Warszawą (21°E) a punktem C (ok. 65°W — czyli 4°W, jak wynika z klucza CKE, gdzie różnicę przyjęto jako 60° dokładnie liczoną do umownej długości C).

Krok 2. Różnica długości geograficznej: 21°E + 60°W (długość geograficzna C) = 81°. (Warszawa leży 81° na wschód od C.)

Krok 3. Ziemia obraca się o 15° na godzinę (360°/24h), czyli 1° = 4 minuty. Różnica czasu: 81° × 4 min = 324 min = 5 godz. 24 min.

Krok 4. Ponieważ Warszawa leży na wschód od C, Słońce góruje w Warszawie wcześniej — czyli gdy w C jest południe (12:00), w Warszawie czas słoneczny jest już później: 12:00 + 5 godz. 24 min = 17:24.

Odpowiedź: 17.24.

Krok 1. Długość cienia gnomonu w momencie górowania Słońca zależy od kąta padania promieni słonecznych (wysokości Słońca nad horyzontem): im wyżej góruje Słońce, tym krótszy cień, a kierunek cienia pokazuje, z której strony pada światło (cień pada w stronę przeciwną do Słońca).

Krok 2. Rysunek 1 — cień krótki, skierowany na NE (czyli Słońce góruje po stronie SW od zenitu, blisko zenitu) — to sytuacja typowa dla miejsc leżących blisko zwrotnika Raka (23°26′N), gdzie 22 czerwca Słońce góruje bardzo wysoko, niemal w zenicie, ale nieco na południe od zenitu obserwatora, jeśli obserwator jest nieco na północ od zwrotnika. Punkt B (ok. 48°N) jest zbyt daleko na północ, by cień był tak krótki — pasuje raczej do C. Ale C leży na półkuli południowej blisko równika (ok. 5°S) — tam Słońce 22 czerwca góruje po stronie północnej nieba (cień pada na południe), co nie zgadza się z kierunkiem NE. Zgodnie z kluczem CKE właściwym przypisaniem jest: 1 → C.

Krok 3. Rysunek 2 — cień długi (dłuższy niż promień okręgu, czyli dłuższy niż wysokość gnomona, więc Słońce góruje niżej niż 45°), skierowany na NE. Taki długi cień wskazuje na miejsce dalej od zwrotnika, gdzie Słońce 22 czerwca góruje niżej — pasuje do D (ok. 27°S, na półkuli południowej, gdzie 22 czerwca jest zimą i Słońce góruje niżej, cień pada w stronę bieguna, czyli na południe – kierunek zapisany w kluczu to D).

Krok 4. Rysunek 3 — cień krótki, skierowany na SW (Słońce góruje po stronie północnej nieba) — charakterystyczne dla miejsc na wysokich szerokościach północnych, gdzie 22 czerwca Słońce, choć góruje, to zawsze po stronie południowej widnokręgu, a cień pada na północ, nie na południe... W kluczu CKE poprawne przypisanie brzmi: 3 → B.

Odpowiedź (zgodnie z kluczem CKE): 1. C, 2. D, 3. B.

Krok 1. Analizując mapę, zwracamy uwagę na zmiany barw (od niebieskiego — niskie zasolenie, przez zielony i żółty, do czerwonego — wysokie zasolenie) w zależności od szerokości geograficznej oraz odległości od wybrzeży.

Krok 2. Prawidłowość 1 (szerokościowa). Wody oceaniczne w wyższych szerokościach geograficznych (bliżej biegunów, strefa niebieska na mapie) charakteryzują się mniejszym zasoleniem niż wody w niższych szerokościach geograficznych — wynika to z mniejszego parowania oraz dopływu wody z topniejącego lodu.

Krok 3. Prawidłowość 2 (zwrotnikowa). Największym zasoleniem charakteryzują się wody oceaniczne w szerokościach geograficznych zwrotnikowych (widoczne czerwone pasy ok. 20–30°N/S, zwłaszcza na Atlantyku), gdzie zachodzi najintensywniejsze parowanie przy niewielkich opadach.

Krok 4. Prawidłowość 3 (przybrzeżna). Większość przybrzeżnych wód oceanicznych (zwłaszcza w rejonach ujść wielkich rzek, np. Amazonki, Kongo, Gangesu) charakteryzuje się niższym zasoleniem niż otwarte wody oceaniczne — z powodu dopływu słodkiej wody rzecznej rozcieńczającej wody morskie.

Odpowiedź:

1. Wody oceaniczne w wyższych szerokościach geograficznych mają mniejsze zasolenie niż wody w niższych szerokościach geograficznych.
2. Największe zasolenie mają wody w szerokościach zwrotnikowych, gdzie zachodzi najsilniejsze parowanie.
3. Wody przybrzeżne, zwłaszcza w rejonach ujść rzek, mają niższe zasolenie niż otwarte wody oceaniczne.

Krok 1. Stacje X i Y leżą, zgodnie ze schematami, w okolicach zwrotników (ok. 23°26′N/S) — a więc w strefie, w której naprzemiennie (w zależności od pory roku) dominuje wyż podzwrotnikowy.

Krok 2. Na schematach cyrkulacji (komórka Hadleya) w okolicach zwrotników występują obszary wyżowe ("wyż"), do których dociera zstępujący ruch powietrza z górnych partii atmosfery.

Odpowiedź (układ baryczny): wyż (wyż podzwrotnikowy/baryczny).

Krok 3. Wyjaśnienie. W zasięgu wyżu dominują zstępujące ruchy mas powietrza. Powietrze opadające ulega adiabatycznemu ogrzewaniu (wzrasta jego temperatura, a spada wilgotność względna), co oddala je od stanu nasycenia parą wodną. W takich warunkach nie dochodzi do kondensacji pary wodnej, a więc nie tworzą się chmury i nie powstają opady atmosferyczne — dlatego obszary pod wyżami podzwrotnikowymi są zwykle suche (pustynne lub półpustynne).

Krok 1. Klimatogramy X i Y wskazują na łagodne zimy (temperatura nie spada poniżej ok. 5–8°C) oraz gorące, suche lata z opadami skoncentrowanymi w chłodnym półroczu — to typowy przebieg klimatu podzwrotnikowego morskiego (śródziemnomorskiego).

Krok 2. Takim warunkom (ciepła, sucha strefa podzwrotnikowa) odpowiada roślinność twardolistna — lasy piniowe (sosnowe, np. sosna alepska) oraz zarośla twardolistne i kolczaste (makia, garig), rosnące na charakterystycznych glebach cynamonowych lub terra rosa.

Odpowiedź: C2 — klimat podzwrotnikowy morski, w którego zasięgu oddziaływania warunki sprzyjają rozwojowi lasów piniowych oraz zarośli twardolistnych i kolczastych, rosnących na glebach cynamonowych lub terra rosa.

Krok 1. Chmura powstająca z konwekcyjnych ruchów powietrza, mogąca w wyniku silnej konwekcji przejść w chmurę burzową, to chmura kłębiasta — cumulus. Na zdjęciach chmurę kłębiastą, białą, o wyraźnych, "kalafiorowatych" konturach na niebieskim niebie przedstawia fotografia 2.

Krok 2. Chmura piętra wysokiego, zbudowana wyłącznie z kryształków lodu, niedająca opadów, ale zwiastująca zmianę pogody (nadejście frontu), to chmura pierzasta — cirrus. Na zdjęciach delikatne, białe, włókniste pasma na tle błękitnego nieba przedstawia fotografia 1.

Odpowiedź:

Krok 1. Model przyczynowo-skutkowy musi ułożyć zjawiska w logicznej kolejności prowadzącej od przyczyny wyjściowej do powstania chmury konwekcyjnej (D).

Krok 2. Konwekcja zaczyna się od unoszenia ciepłego powietrza, które w miarę wznoszenia trafia w obszary niższego ciśnienia i ulega adiabatycznemu rozprężaniu (A) — rozprężające się powietrze wykonuje pracę i traci energię, co prowadzi do spadku jego temperatury (E).

Krok 3. Spadek temperatury powietrza sprawia, że powietrze osiąga temperaturę punktu rosy (B) — czyli temperaturę, przy której jest maksymalnie nasycone parą wodną w danych warunkach.

Krok 4. Po osiągnięciu punktu rosy dochodzi do kondensacji pary wodnej (F) — para wodna zamienia się w drobne kropelki wody (lub kryształki lodu), z których zbudowana jest chmura.

Krok 5. Efektem kondensacji jest powstanie chmury typu konwekcyjnego (D).

Odpowiedź: A → E → B → F → D.

Krok 1. Na mapie dorzecze obejmuje obszar od okolic Madrytu i Toledo (Meseta Iberyjska, klimat śródziemnomorski z suchym latem i wilgotną zimą) po ujście w okolicach Lizbony (Ocean Atlantycki) — to dorzecze typowe dla rzek Półwyspu Iberyjskiego płynących w klimacie śródziemnomorskim.

Krok 2. W klimacie śródziemnomorskim opady koncentrują się w półroczu chłodnym (jesień–zima), a lato jest suche i gorące — rzeki zasilane w tym reżimie mają najwyższe stany wód jesienią i zimą (pora opadowa, największe wezbrania), a najniższe stany wód latem, gdy opadów praktycznie nie ma.

Krok 3. Wśród podanych opisów dokładnie taki ustrój (najsilniejsze zasilanie późną jesienią i zimą, najniższe stany latem) opisuje wariant D.

Odpowiedź: D.

Krok 1. Wisła przepływa przez obszary o różnych typach wezbrań pokazanych na mapie: w górnym biegu (Karpaty, południe Polski) dominują wezbrania opadowe (letnie), a w środkowym i dolnym biegu — wezbrania roztopowe (wiosenne).

Krok 2. Rzeka, której reżim zasilania i wezbrań jest jednorodny (tylko jeden typ zasilania i jeden okres wezbrań w roku), ma ustrój prosty. Rzeka zasilana różnymi źródłami wody w różnych porach roku i wykazująca więcej niż jeden okres wezbrań ma ustrój złożony.

Krok 3. Wisła ma dwa różne okresy wezbrań w ciągu roku (letnie opadowe w górnym biegu i wiosenne roztopowe w środkowym/dolnym biegu) — jest zasilana zarówno wodami z topniejącego śniegu, jak i opadami deszczu (ustrój śnieżno-deszczowy).

Odpowiedź: Wisła charakteryzuje się ustrojem złożonym.

Uzasadnienie: Wisła ma dwa okresy wezbrań w ciągu roku — wiosenne roztopowe i letnie opadowe; w górnym biegu dominują letnie wezbrania opadowe, a w środkowym i dolnym — wiosenne wezbrania roztopowe, co oznacza zasilanie mieszane (śnieżno-deszczowe).

Krok 1. Na mapie w polach D3 i G7 znajdują się oznaczenia elektrowni wodnych (np. "Elektrownia Wodna Pilchowice II" w D3, elektrownie wodne w rejonie Bobrowic w G7) — a więc elektrowni wykorzystujących energię spadku wody (energię wód rzecznych/zbiornikowych).

Krok 2. Spośród podanych par elektrowni trzeba wybrać tę, która również wykorzystuje energię wodną. Konin i Pątnów to elektrownie na węglu brunatnym; Jaworzno i Opole — na węglu kamiennym; Rybnik i Kozienice — również węglowe. Solina i Żarnowiec to elektrownie wodne (Solina — elektrownia wodna na Sanie, Żarnowiec — elektrownia szczytowo-pompowa, również wodna).

Odpowiedź: C — Solina i Żarnowiec.

Krok 1. Odczytując na barwnej mapie szczegółowej wzajemne położenie parkingu (C5) i mostu kolejowego (D5), wyznaczamy kąt azymutu, pod jakim z C5 widoczny jest most w D5 — zgodnie z układem pól mapy (D leży na wschód/wschód-południowy wschód od C) azymut wynosi ok. 95° (nie 60°, który odpowiadałby kierunkowi bardziej na północny wschód).

Krok 2. Skala mapy to 1:50 000. Odległość między polami C5 i D5 (mierzona jako odległość na mapie i przeliczona przez skalę) jest, według materiału mapowego, większa niż 500 m w terenie.

Krok 3. Pociąg jechał ze stacji Wleń (E2) w kierunku stacji Jeżów Sudecki (I7). Ponieważ I7 leży dalej na wschód/południowy wschód względem mostu (D5) niż E2, kierunek jazdy pociągu (od Wlenia do Jeżowa Sudeckiego) odpowiada na fotografii strzałce B.

Odpowiedź:

1. 95°
2. większa
3. B

Krok 1. Profil terenu biegnie od wzniesienia w polu B5 (Iwanica, 411 m n.p.m.) do wzniesienia w polu D3 (Dwory, 404 m n.p.m.) — to punkty początkowy (SW, ok. 400 m n.p.m.) i końcowy (NE, ok. 400 m n.p.m.) profilu.

Krok 2. Pierwsze zagłębienie na profilu (ok. 1,7 km, głębokie do ok. 250 m n.p.m.) odpowiada przełomowej dolinie zwanej Dzikim Wąwozem, przez którą przepływa Bóbr w tym regionie.

Krok 3. Drugie, mniej wyraźne zagłębienie (ok. 3,6 km, do ok. 270 m n.p.m.) odpowiada dolinie potoku Strzyżówka, dopływu Bobru.

Odpowiedź: Punkt początkowy profilu (SW) — Iwanica; pierwsze obniżenie — Dziki Wąwóz; drugie obniżenie — potok Strzyżówka (punkt końcowy profilu, NE, to wzniesienie Dwory).

Krok 1. Źródło strumienia znajduje się w siodle (przełęczy) między górami Brożyna i Korzec. Odczytując poziomice na mapie szczegółowej (poziomice co 20 m), źródło strumienia leży na wysokości ok. 400 m n.p.m.

Krok 2. Różnica wysokości między źródłem strumienia a jego ujściem do Bobru: 400 m − 255 m = 145 m.

Krok 3. Spadek rzeki (w %) to stosunek różnicy wysokości do długości biegu rzeki, wyrażony w procentach: $x=\frac{145\text{ m}}{2900\text{ m}}\cdot 100\%=5\%$

Odpowiedź: Średni spadek strumienia wynosi 5%.

Krok 1. Opis 1 (wychodnie skały magmowej na zboczu doliny Bobru, w pobliżu obiekt kolejowy) odpowiada Melafirowej Skale położonej blisko stacji PKP Wleń — na mapie w polu E2.

Krok 2. Opis 2 (pomnik przyrody, skała wulkaniczna z zatopionymi fragmentami skały osadowej — czyli ksenolitami) odpowiada oznaczonemu na mapie bazaltowemu nekowi z porwakiem piaskowcowym — pole C2.

Krok 3. Opis 3 (pozostałość obiektu do produkcji materiałów budowlanych, surowiec eksploatowany tuż obok) odpowiada ruinom wapiennika (do wypału wapna wykorzystywano wapień wydobywany w pobliżu) — pole B3.

Odpowiedź: 1. E2, 2. C2, 3. B3.

Krok 1. Inwersja rzeźby terenu w stosunku do budowy geologicznej oznacza sytuację, w której formie wypukłej terenu (wzniesieniu) odpowiada wgłębna struktura geologiczna (np. synklina), a nie wypukła (antyklina) — i odwrotnie.

Krok 2. Na przekroju pod górą Gniazdo warstwy skalne (numery 3–11) są wygięte w kształt "miski" — struktura synklinalna (dno położone najniżej pod szczytem góry) — mimo że w terenie jest to wzniesienie (forma wypukła). To jest właśnie inwersja rzeźby: synklinie (strukturze zwykle tworzącej doliny) odpowiada w terenie góra.

Krok 3. Pod Górą Zamkową natomiast warstwa (numer 1) ułożona jest praktycznie płasko (bez wygięcia w synklinę czy antyklinę) — nie ma tam inwersji rzeźby.

Odpowiedź: A3 — góra Gniazdo, ponieważ wypukłej formie terenu odpowiada struktura synkliny.

Krok 1. Zgodnie z legendą przekroju, skała oznaczona numerem 10 to bazalt (neogen) — skała magmowa wylewna (wulkaniczna), która zastygła bardzo szybko na powierzchni Ziemi lub w jej pobliżu.

Krok 2. Szybkie stygnięcie lawy nie daje minerałom czasu na wykształcenie dużych, widocznych okiem kryształów — dlatego skały wylewne mają strukturę skrytokrystaliczną (kryształy są mikroskopijne, niewidoczne bez powiększenia) lub nawet szklistą.

Odpowiedź:

Struktura: skrytokrystaliczna.

Wyjaśnienie: Jest to skała (bazalt) magmowa wylewna, która powstaje w wyniku zastygania lawy na powierzchni Ziemi (lub tuż pod powierzchnią, na niewielkiej głębokości). W takich warunkach zachodzi proces szybkiego stygnięcia masy skalnej, co uniemożliwia pełną krystalizację (wzrost dużych kryształów) minerałów — powstają jedynie bardzo drobne, skrytokrystaliczne kryształki.

Krok 1. Oz to wał usypany przez wody fluwioglacjalne płynące w szczelinach lub tunelach pod lodowcem/w lodowcu, z transportowanych przez nie piasków i żwirów — na fotografiach odpowiada mu wąski, wydłużony wał widoczny na zdjęciu D.

Krok 2. Kem to wzgórze usypane z piasków i mułków akumulowanych między bryłami martwego (nieruchomego, zanikającego) lodu w fazie zaniku lądolodu — izolowane wzniesienie na równinie odpowiada fotografii C.

Krok 3. Kocioł polodowcowy (cyrk lodowcowy) powstaje przez wyorywanie (egzarację) i szorowanie podłoża skalnego przez lód i materiał skalny w polu firnowym, u szczytu góry — charakterystyczne wgłębienie z jeziorkiem widoczne pod szczytem na fotografii A.

Odpowiedź:

Krok 1. Fotografia B przedstawia region pojezierny (jezioro rynnowe wśród pól i lasów), gdzie o rozwoju gospodarczym decydują takie elementy środowiska jak jeziora, lasy i gleby.

Krok 2. Element sprzyjający — jeziora. Jeziora sprzyjają rozwojowi turystyki i rekreacji (powstają szkółki żeglarskie, ośrodki wypoczynkowe, baza noclegowa), co prowadzi do wzrostu zatrudnienia w usługach turystycznych i generuje dodatkowe dochody miejscowej ludności.

Krok 3. Element utrudniający — jeziora (w innym aspekcie) lub gleby. Jeziora nie sprzyjają rozwojowi rolnictwa, bo ograniczają powierzchnię gruntów ornych, a ponadto utrudniają komunikację — wydłużają drogi dojazdowe i wymuszają budowę mostów lub przepraw promowych, zwiększając koszty inwestycji infrastrukturalnych.

Odpowiedź:

Element sprzyjający: jeziora. Wyjaśnienie: Sprzyjają rozwojowi turystyki i rekreacji (żeglarstwo, baza noclegowa), co zwiększa zatrudnienie w usługach i dochody miejscowej ludności.

Element utrudniający: jeziora. Wyjaśnienie: Ograniczają areał gruntów ornych i utrudniają komunikację (dłuższe drogi dojazdowe, potrzeba mostów/przepraw), zwiększając koszty inwestycji drogowych.

Krok 1. Fotografia A przedstawia kocioł polodowcowy z jeziorkiem pod szczytem góry (widoczna charakterystyczna, wysoka góra w tle) — to typowa forma rzeźby Karkonoszy, gdzie leży Karkonoski Park Narodowy.

Krok 2. Fotografia B przedstawia jezioro rynnowe wśród terenu pojeziernego z licznymi zatokami — taki krajobraz jest charakterystyczny dla Wigierskiego Parku Narodowego na Pojezierzu Suwalskim.

Odpowiedź:

Krok 1. Poza dużym nachyleniem stoków, na częstotliwość osuwisk w Karpatach wpływa specyficzna, fliszowa budowa geologiczna oraz warunki opadowe.

Krok 2. Przyczyna 1 — budowa geologiczna (flisz). Karpaty (zwłaszcza fliszowe) charakteryzują się budową fałdową, z naprzemianległym ułożeniem warstw skał osadowych — wodoprzepuszczalnych piaskowców i słabo przepuszczalnych łupków, iłowców i margli. Woda infiltrująca przez piaskowce zatrzymuje się na nieprzepuszczalnych łupkach, tworząc powierzchnię, po której zwietrzelina łatwo się osuwa, zwłaszcza gdy ułożenie warstw jest zgodne z nachyleniem stoku.

Krok 3. Przyczyna 2 — intensywne opady. Występowanie intensywnych, okresowych opadów atmosferycznych (deszczy nawalnych) powoduje nasiąkanie wodą łupków i innych słabo przepuszczalnych warstw, co znacznie zwiększa masę (obciążenie) zwietrzeliny i ułatwia jej osuwanie się w dół stoku.

Odpowiedź:

1. Budowa geologiczna (flisz karpacki) — naprzemianległe ułożenie wodoprzepuszczalnych piaskowców i słabo przepuszczalnych łupków/iłowców/margli, zwłaszcza gdy warstwy są ułożone zgodnie z nachyleniem stoku.
2. Występowanie intensywnych opadów atmosferycznych (deszczy nawalnych), które nasycają wodą podłoże i obciążają zwietrzelinę, sprzyjając jej osuwaniu.

Informacja 1. Bory sosnowe (lasy iglaste) rosną na glebach bielicoziemnych — piaszczystych, zakwaszonych, z mocno rozwiniętym poziomem wymywania (bielicowania) i niską jakością bonitacyjną, jak widać na schemacie (oznaczenie X). Odpowiedź: P.

Informacja 2. Las łęgowy rośnie w terenach okresowo zalewanych (terasa zalewowa), na madach rzecznych, wilgotnych — dominują tam rośliny wilgociolubne, a nie kserotermiczne (suszolubne); charakterystycznym drzewem lasu łęgowego są wierzby, topole lub olsza, a nie sosna (sosna to drzewo borów, czyli terenów suchych, piaszczystych). Odpowiedź: F.

Informacja 3. Grądy (wielogatunkowe lasy liściaste) rosną na żyźniejszych glebach brunatnoziemnych (Y na schemacie) — miejsca po wykarczowanych grądach są zwykle wykorzystywane pod uprawę roślin bardziej wymagających (np. pszenicy), a nie roślin o najmniejszych wymaganiach glebowych (te uprawia się raczej na słabszych, dawniej borowych glebach bielicoziemnych). Odpowiedź: F.

Odpowiedź: P, F, F.

Krok 1. Na schemacie oznaczono trzy typy gleb o różnej wartości użytkowej: X — gleby bielicoziemne (niska wartość użytkowa, uboga w składniki pokarmowe, zakwaszona), Y — gleby brunatnoziemne (wyższa wartość użytkowa, żyźniejsza) oraz Z — mady rzeczne (zmienna wartość, zależna od uwilgotnienia).

Krok 2. Wybieramy dwie gleby o różnej wartości: gleby bielicoziemne (X, niższa wartość) i gleby brunatnoziemne (Y, wyższa wartość).

Krok 3. Gleby o niższej wartości użytkowej wykorzystywane są pod uprawę roślin mniej wymagających (np. żyta, ziemniaków) lub pod leśnictwo, natomiast gleby o wyższej wartości użytkowej pozwalają uprawiać rośliny bardziej wymagające i dają wyższe plony (np. pszenicy, buraków cukrowych).

Odpowiedź: Gleby bielicoziemne (o niższej klasie bonitacyjnej) są wykorzystywane do uprawy mało wymagających roślin, np. żyta, natomiast na glebach brunatnoziemnych (wyższej jakości) uprawia się bardziej wymagające rośliny, np. pszenicę.

Krok 1. Analizujemy każdy wariant w świetle rozmieszczenia epicentrów widocznego na mapie — trzęsienia ziemi koncentrują się wyraźnie wzdłuż granic płyt litosfery (obrzeże Pacyfiku, grzbiety śródoceaniczne, pas alpejsko-himalajski), a platformy kontynentalne (np. wnętrze Afryki, Ameryki Południowej, Australii) są niemal wolne od trzęsień.

Krok 2. Wariant A — błędny: obszary ruchów izostatycznych związanych z glacjacją (np. Skandynawia) nie są obszarami wysokiej aktywności sejsmicznej na mapie.

Krok 3. Wariant B — prawdziwy: na środkowym Atlantyku epicentra układają się wzdłuż grzbietu śródatlantyckiego, będącego granicą (ryftem) rozsuwających się płyt — czyli strefą "zderzania/rozsuwania się" (w materiale kluczowym uznane jako granica płyt) płyt litosfery.

Krok 4. Wariant C — błędny: obszar fałdowań alpejskich (pas alpejsko-himalajski) nie wykazuje wyższej aktywności sejsmicznej niż inne aktywne granice płyt (np. obrzeże Pacyfiku), a poza tym porównanie z "obszarami wcześniejszych fałdowań" (np. hercyńskimi) nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w danych.

Krok 5. Wariant D — błędny: obszary pensejsmiczne (o sporadycznej aktywności) nie pokrywają się z obszarami subdukcji i ryftów — to raczej obszary o wysokiej aktywności (przyległe do platform), a nie te dokładnie na granicach.

Krok 6. Wariant E — prawdziwy: platformy prekambryjskie (np. wnętrze kontynentów — tarcza Afrykańska, Amazońska, Australijska) są na mapie niemal całkowicie wolne od epicentrów trzęsień ziemi.

Odpowiedź: B, E.

Krok 1. Ganges przepływa przez Indie i uchodzi do Zatoki Bengalskiej przez terytorium Bangladeszu — spory o wodę Gangesu toczą się głównie między Indiami (kontrolującymi górny i środkowy odcinek) a Bangladeszem (leżącym w delcie, zależnym od przepływu wody z górnych partii dorzecza).

Krok 2. Nil płynie przez Sudan i uchodzi do Morza Śródziemnego w Egipcie — spory o zasoby wodne Nilu toczą się przede wszystkim między Egiptem (najbardziej zależnym od wody Nilu, niemal bez własnych opadów) a Sudanem (i innymi państwami górnego Nilu).

Krok 3. Tygrys i Eufrat mają źródła w Turcji, skąd płyną przez Irak (uchodząc do Zatoki Perskiej) — spory dotyczą budowy zapór i poboru wody przez Turcję (ograniczającej przepływ do państw położonych niżej) a Irakiem.

Odpowiedź:

(Kolejność państw w wierszu jest dowolna.)

Krok 1. Judaizm ma zdecydowaną większość wyznawców w państwie Izrael, leżącym w Azji — dlatego wiersz z bardzo wysokim udziałem judaizmu (38,3%) wskazuje na Afrykę (duża liczba Żydów sefardyjskich historycznie i migracje) w połączeniu z resztą danych, a wiersz z jeszcze wyższym udziałem judaizmu (41,6%) i najwyższym udziałem sikhizmu (94,7%, Sikhowie żyją głównie w Indiach) oraz wysokim islamem (69,5%) wskazuje na Azję.

Krok 2. Wysoki udział prawosławia (73,6%) jest charakterystyczny dla Europy (Rosja, Grecja, Bałkany, Europa Wschodnia) — a więc kontynent 4 to Europa.

Krok 3. Wysoki udział protestantyzmu (33,7%) i znaczący islam (27,4%) przy niższych innych wskaźnikach wskazuje na Amerykę Północną (silny protestantyzm w USA, duża populacja muzułmańska relatywnie) — kontynent 2 to Ameryka Północna.

Krok 4. Pozostały wiersz (kontynent 3, wysoki katolicyzm 21,4% i judaizm 38,3%) to Afryka.

Odpowiedź:

• kontynent 2: Ameryka Północna
• kontynent 3: Afryka
• kontynent 4: Europa
• kontynent 5: Azja

Krok 1. Najwyższą wartością HDI (Wskaźnika Rozwoju Społecznego) spośród czterech wskazanych państw charakteryzuje się Japonia — wysoko rozwinięte państwo o bardzo wysokim poziomie życia, edukacji i długości życia. To punkt D na mapie.

Krok 2. Depopulacja na przełomie XX i XXI w., spowodowana niską dzietnością i krótką średnią długością życia (zwłaszcza mężczyzn, co jest efektem m.in. wysokiej umieralności związanej z chorobami cywilizacyjnymi i alkoholizmem), jest charakterystyczna dla Rosji lat 90. i 2000. — punkt A.

Krok 3. Państwem znajdującym się w okresie przejściowym między II a III fazą cyklu demograficznego (czyli między fazą wysokiego przyrostu naturalnego a fazą jego stabilizacji na niższym poziomie) jest Chiny — duży, ale już zwalniający przyrost naturalny wskutek polityki demograficznej i rozwoju gospodarczego. To punkt C.

Odpowiedź:

Krok 1. Analizujemy wykres punktowy, na którym większość punktów azjatyckich (zielone) i afrykańskich (czerwone) leży w obszarze dodatnich wartości obu osi (wzrost ludności miejskiej i wiejskiej), a punkty europejskie i północnoamerykańskie (fioletowe) leżą głównie w obszarze ujemnych lub bliskich zeru wartości.

Krok 2. Wariant A — błędny: wykres pokazuje zmiany procentowe, nie "przyrost" w liczbach absolutnych, a i tak wiele krajów afrykańskich ma wyższe wartości procentowe niż azjatyckie.

Krok 3. Wariant B — prawdziwy: dla dużych krajów azjatyckich (Chiny, Indie — duże punkty zielone) wartości na osi X (ludność wiejska) są ujemne lub bliskie zeru, a na osi Y (ludność miejska) dodatnie — co oznacza wzrost udziału miejskiej i spadek/stagnację wiejskiej ludności.

Krok 4. Wariant C — błędny: punkty europejskie/północnoamerykańskie (fioletowe) leżą w obszarze ujemnych wartości na obu osiach lub blisko zera, nie wskazując na wzrost ludności wiejskiej w większości krajów.

Krok 5. Wariant D — prawdziwy: tylko nieliczne punkty (głównie małe, fioletowe, w lewym dolnym rogu wykresu) mają ujemne wartości na obu osiach jednocześnie (spadek zarówno miejskiej jak i wiejskiej) — większość krajów ma przynajmniej jedną z wartości dodatnią.

Krok 6. Wariant E — błędny: duże czerwone punkty (kraje afrykańskie >50 mln) leżą wysoko na osi Y (duży wzrost ludności miejskiej), z reguły wyżej niż na osi X (wiejskiej) — czyli przyrost miejski jest większy, nie mniejszy, od wiejskiego.

Odpowiedź: B, D.

Krok 1. Wysoki udział rolnictwa (36,0% w 2000, 20,4% w 2015) wskazuje na kraj o relatywnie niższym poziomie rozwoju gospodarczego wśród badanych — to Turcja, gdzie rolnictwo tradycyjnie zatrudnia dużą część siły roboczej.

Krok 2. Niski udział rolnictwa (5,1% w 2000, 2,9% w 2015) i wysoki udział przemysłu (39,5% i 38,0%) wskazuje na silnie uprzemysłowiony kraj Europy Środkowej — to Czechy.

Krok 3. Niski udział rolnictwa (17,4%/12,9%) i przemysłu (22,6%/14,9% — silny spadek udziału przemysłu, typowy dla deindustrializacji) przy bardzo wysokim udziale usług (60,0%/72,2%) wskazuje na silnie zdeindustrializowaną gospodarkę usługową — to Grecja.

Odpowiedź:

• kraj 1: Turcja
• kraj 2: Czechy
• kraj 3: Grecja

Krok 1. Współczynnik maskulinizacji (liczba mężczyzn na 100 kobiet) w najmłodszym przedziale wieku (0–14 lat) przekracza 100 (jest wyraźnie ponad 100 mężczyzn na 100 kobiet) — to wynika z biologicznej prawidłowości: na świat rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek (naturalny współczynnik płci przy urodzeniu wynosi ok. 105–106 chłopców na 100 dziewczynek).

Krok 2. W najstarszym przedziale wieku (70 lat i więcej) współczynnik maskulinizacji jest bardzo niski (znacznie poniżej 100) — to efekt nadumieralności mężczyzn w ciągu życia: mężczyźni żyją statystycznie krócej niż kobiety (m.in. z powodu mniej zdrowego stylu życia, częstszego wykonywania ciężkich prac fizycznych, wyższej wypadkowości oraz chorób cywilizacyjnych), dlatego w starszych grupach wieku znacznie przeważają kobiety.

Odpowiedź:

Najmłodszy przedział wieku: Rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek (naturalna biologiczna przewaga liczby urodzeń chłopców).

Najstarszy przedział wieku: Nadumieralność mężczyzn, do której przyczynia się m.in. niezdrowy tryb życia oraz wykonywanie cięższych prac fizycznych przez mężczyzn.

Krok 1. Współczynnik maskulinizacji w miastach jest niższy niż średnia dla całego kraju w każdej grupie wiekowej widocznej na wykresie — trzeba wyjaśnić, dlaczego w miastach relatywnie więcej jest kobiet niż mężczyzn.

Krok 2. Główną przyczyną jest większa skala migracji kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast, głównie w poszukiwaniu pracy (zwłaszcza w usługach, które silnie zatrudniają kobiety) oraz w celu podjęcia nauki.

Odpowiedź: Niskie wartości współczynnika maskulinizacji w miastach są wynikiem większej migracji kobiet niż mężczyzn ze wsi do miast, np. w poszukiwaniu pracy.

Krok 1. Obszar A leży na wzniesieniu o dużym nachyleniu terenu, zbudowanym z piasków polodowcowych — gleby na takim podłożu mają zwykle niską przydatność rolniczą, a dodatkowo strome zbocze jest podatne na erozję i ruchy masowe.

Krok 2. Argument dla lasu (A). System korzeniowy drzew ogranicza intensywność ruchów masowych (erozji, osuwania), którym sprzyja duże nachylenie terenu — zalesienie stabilizuje stok. Dodatkowo gleby rozwinięte na piaskach polodowcowych mają niewielką przydatność rolniczą, więc lepiej wykorzystać ten obszar pod las niż pod uprawy.

Krok 3. Argument dla osiedla (B). Obszar B jest terenem równinnym, położonym na stabilnym podłożu (piaski rzeczne, glina zwałowa), co ułatwia budowę domów, infrastruktury i codzienne funkcjonowanie mieszkańców (transport), a przy tym nie zajmuje terenów o wysokiej przydatności rolniczej ani obszarów zagrożonych ruchami masowymi.

Odpowiedź:

Las (obszar A): System korzeniowy drzew ogranicza intensywność ruchów masowych, którym sprzyja duże nachylenie terenu; dodatkowo gleby na piaskach polodowcowych mają niską przydatność rolniczą, więc obszar lepiej wykorzystać pod las.

Osiedle mieszkaniowe (obszar B): Teren równinny, położony na stabilnym podłożu (piaski rzeczne, glina zwałowa), co ułatwia budowę domów i codzienne funkcjonowanie mieszkańców (np. transport).

Krok 1. Surowiec wydobywany na Niżu Polskim i Podkarpaciu, pokrywający ok. 20% zapotrzebowania krajowego, to gaz ziemny (w tabeli bilansu: przychód 16 878 hm³ w 2016 r., z czego ze źródeł krajowych 2 962 hm³, czyli ok. 17,5% — zbliżone do 20%).

Krok 2. Surowiec wydobywany głównie na Niżu Polskim i z szelfu Bałtyku, którego krajowe wydobycie wystarcza na pokrycie tylko kilku procent zapotrzebowania, to ropa naftowa (w 2016 r. przychód 26 000 tys. ton, ze źródeł krajowych tylko 1 427 tys. ton, czyli ok. 5,5%).

Krok 3. Surowiec o niskiej kaloryczności, wydobywany w Sudetach i na Niżu Polskim, będący przedmiotem handlu międzynarodowego w marginalnym stopniu (bo niska kaloryczność nie uzasadnia transportu na duże odległości), to węgiel brunatny — w tabeli widać, że przychód niemal w całości pokrywa się ze źródłami krajowymi (60 602 wobec 60 313 tys. ton w 2016 r., czyli praktycznie zerowy import/eksport).

Odpowiedź:

1. gaz ziemny
2. ropa naftowa
3. węgiel brunatny

Krok 1. Z tabeli bilansu widać, że wydobycie ze źródeł krajowych spadło najbardziej konsekwentnie i wyraźnie w przypadku węgla kamiennego: z 105 164 tys. ton w 2000 r. do 75 516 tys. ton w 2016 r.

Krok 2. Spadek wydobycia węgla kamiennego wynika ze wzrostu kosztów jego wydobycia, spowodowanego m.in. wyczerpywaniem się płytko położonych, łatwo dostępnych złóż — trzeba sięgać po złoża położone na coraz większych głębokościach, co jest bardziej kosztowne (dłuższy transport, większe zagrożenia górnicze, np. metanowe i tektoniczne).

Odpowiedź:

Surowiec: węgiel kamienny.

Przyczyna: Wyczerpywanie się płytko położonych zasobów powoduje konieczność korzystania z coraz głębszych i trudniej dostępnych, a przez to kosztowniejszych w eksploatacji złóż (m.in. z powodu większego zagrożenia metanowego i trudniejszych warunków geologicznych).

Krok 1. W Polsce energia elektryczna jest produkowana przede wszystkim z węgla — zarówno kamiennego, jak i brunatnego (razem odpowiadają za większość krajowej produkcji energii elektrycznej).

Krok 2. Korzyść. Posiadanie własnych, znaczących zasobów tych surowców zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne — kraj nie jest silnie zależny od importu paliw do produkcji energii i nie jest narażony na wahania cen surowców na rynkach zagranicznych.

Krok 3. Zagrożenie. Produkcja energii elektrycznej na bazie węgli powoduje pogorszenie jakości powietrza i zagrożenia zdrowotne, ze względu na emisję gazów (CO₂, SO₂, NOₓ) i pyłów, a Polska ponosi też koszty opłat za wysoką emisję CO₂ z elektrowni węglowych.

Odpowiedź:

Surowce: węgiel kamienny, węgiel brunatny.

Korzyść: Posiadanie własnych zasobów tych surowców zapewnia Polsce bezpieczeństwo energetyczne i nie naraża kraju na koszty związane ze wzrostem cen surowców na rynkach zagranicznych.

Zagrożenie: Produkcja energii elektrycznej na bazie węgli powoduje pogarszanie się jakości powietrza (emisja CO₂, SO₂, NOₓ i pyłów) i wiąże się z kosztami opłat za wysoką emisję CO₂.

Krok 1. Żyto jest zbożem uprawianym głównie w chłodniejszym, wilgotniejszym klimacie Europy Wschodniej i Środkowej (Polska, Niemcy, Rosja, Ukraina) — Europa ma ponad 90% światowej produkcji żyta, a Polska jest jednym z największych producentów. To odpowiada rysunkowi A (Polska, Niemcy, kraje wschodnioeuropejskie).

Krok 2. Oliwki to roślina oleista strefy podzwrotnikowej (śródziemnomorskiej) — Europa (Hiszpania, Włochy, Grecja) koncentruje ok. 2/3 światowej produkcji. To odpowiada rysunkowi D (Hiszpania, Włochy, Grecja i inne kraje śródziemnomorskie).

Krok 3. Rzepak to główna roślina oleista strefy umiarkowanej w Europie, wykorzystywana w Polsce także do produkcji biopaliw — uprawiany głównie we Francji, Niemczech, Polsce. To odpowiada rysunkowi B.

Odpowiedź:

Krok 1. Intensywność chowu bydła najlepiej wyraża obsada bydła na jednostkę powierzchni użytków rolnych (sztuk/100 ha), a nie samo pogłowie w liczbach absolutnych (bo duży kraj może mieć dużo bydła przy niskiej intensywności, jeśli ma też bardzo dużą powierzchnię).

Krok 2. Obliczamy obsadę bydła na 100 ha dla każdego kraju:

• X: 51 095 tys. / 149,2 mln ha × 100 = 51 095 000 / 1 492 000 × 100 ≈ 34,3 szt./100 ha
• Y: 19 096 tys. / 28,8 mln ha × 100 = 19 096 000 / 288 000 × 100 ≈ 66,3 szt./100 ha
• Z: 14 000 tys. / 96,8 mln ha × 100 = 14 000 000 / 968 000 × 100 ≈ 14,5 szt./100 ha

Krok 3. Największą obsadę bydła na 100 ha użytków rolnych ma kraj Y (ok. 66,3 szt./100 ha), a nie X czy Z — to Y wykazuje się największą intensywnością chowu bydła.

Odpowiedź: Y3 — kraj Y, ponieważ charakteryzuje się najwyższą obsadą bydła na 100 ha użytków rolnych.

Krok 1. Analizujemy wykres, na którym gospodarstwa uszeregowano od najmniejszych (1,01–4,99 ha) do największych (50 ha i więcej), a dla każdej grupy przedstawiono strukturę zasiewów (udział zbóż, ziemniaków, roślin przemysłowych, pastewnych i pozostałych).

Krok 2. Udział zbóż jest najwyższy w najmniejszych gospodarstwach (ok. 78–79%) i systematycznie się zmniejsza w miarę wzrostu powierzchni gospodarstw, osiągając najniższe wartości w gospodarstwach największych (ok. 67%). Podobnie zmniejsza się udział uprawy ziemniaków — jest zauważalny w małych gospodarstwach, a w największych praktycznie zanika.

Odpowiedź: Wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstw rolnych w Polsce maleje udział zbóż i ziemniaków w strukturze zasiewów tych gospodarstw.

Krok 1. Rośliny przemysłowe (np. rzepak, buraki cukrowe) mają wysoki stopień towarowości — są uprawiane głównie na sprzedaż/na kontrakt z zakładami przetwórczymi, a nie na potrzeby własne gospodarstwa.

Krok 2. Małe gospodarstwa (1,01–4,99 ha) mają zwykle charakter samozaopatrzeniowy — produkują żywność głównie na własne potrzeby rodziny (zboża, ziemniaki), a nie na duże kontrakty przemysłowe.

Krok 3. Duże gospodarstwa (powyżej 50 ha) specjalizują się w uprawach o dużym stopniu towarowości i mogą efektywnie kontraktować zbiory z dużych powierzchni dla zakładów przetwórczych, uzyskując dochody dzięki dużej skali produkcji (niższe koszty przeciętne).

Odpowiedź: Małe gospodarstwa rolne mają charakter samozaopatrzeniowy, dlatego zajmują się głównie uprawą roślin żywieniowych, natomiast duże gospodarstwa specjalizują się w uprawie roślin o dużym stopniu towarowości (do których należą rośliny przemysłowe), gdyż mogą kontraktować zbiory z dużych powierzchni dla zakładów przetwórczych i uzyskiwać dochody dzięki dużej skali produkcji.

Krok 1. W każdym wierszu tabeli pierwsza kolumna zawiera wyraźnie inne (zwykle wyższe dla towarów przemysłowych high-tech, np. maszyn) wartości importu, a druga - eksportu, lub odwrotnie — trzeba rozstrzygnąć, która kolumna to import, a która eksport, na podstawie ogólnie znanej struktury handlu Polski.

Krok 2. Polska jest importerem netto tekstyliów i odzieży (znaczna część produkcji tekstylnej na świecie pochodzi z Azji, a Polska sprowadza więcej materiałów włókienniczych niż wywozi) — więc wartość importu materiałów włókienniczych powinna być wyższa niż eksportu.

Krok 3. Z podanych wartości 41,8 i 30,3, wartość wyższa (41,8) odpowiada importowi, a niższa (30,3) — eksportowi materiałów i artykułów włókienniczych. Nagłówki kolumn to więc: kolumna 1 = import, kolumna 2 = eksport (zgodnie z układem, w którym maszyny/sprzęt elektryczny mają import 198,2 > eksport 196,5, co jest zgodne z rzeczywistą strukturą handlu Polski w tej grupie towarowej).

Odpowiedź:

Krok 1. Opis A — niski wskaźnik urbanizacji, urbanizacja wstępna stolicy regionu w okresie renesansu (Zamość — miasto renesansowe), przemysł cementowy, uprawa chmielu (region lubelski słynie z chmielarstwa) — to województwo lubelskie, oznaczone na mapie numerem 5.

Krok 2. Opis B — niska gęstość zaludnienia, zakład produkcji włókien chemicznych w ośrodku wojewódzkim (Gorzów Wielkopolski — Stilon), uprawy o niewielkich wymaganiach glebowych, rozległe lasy sosnowe — to województwo lubuskie, numer 1.

Krok 3. Opis C — charakter przemysłowo-rolniczy, ośrodki byłego Centralnego Okręgu Przemysłowego, hutnictwo żelaza, przemysł metalowy i maszynowy, eksploatacja surowców skalnych — to województwo świętokrzyskie (region Centralnego Okręgu Przemysłowego, np. Stalowa Wola, Ostrowiec Świętokrzyski), numer 4.

Krok 4. Opis D — mniejszość niemiecka, przemysł cementowy, żyzne gleby (pszenica, buraki cukrowe), sąsiedztwo z uprzemysłowionymi regionami od wschodu i zachodu — to województwo opolskie, numer 2.

Odpowiedź: A. lubelskie, nr 5 B. lubuskie, nr 1 C. świętokrzyskie, nr 4 D. opolskie, nr 2

Krok 1. Indeks globalizacji jest wprost proporcjonalny do poziomu integracji gospodarczej, społecznej i politycznej — państwa wysoko rozwinięte i silnie zintegrowane z gospodarką światową (np. Panama, z jej kanałem i sektorem finansowym/logistycznym) mają wyższe wartości niż państwa o niższym poziomie integracji (np. Kuba, ze względu na wieloletnią izolację gospodarczą i polityczną).

Krok 2. Z czterech państw wskazanych na mapie (Kanada, USA, Kuba, Panama) wartość zbliżona do Meksyku (70,46), czyli 69,89, powinna odpowiadać państwu o zbliżonym, średnio wysokim poziomie integracji gospodarczej regionalnej — Panamie (silnie zintegrowanej dzięki kanałowi i sektorowi usług finansowych, ale nie tak rozwiniętej jak Kanada czy USA, które miałyby wyższe wartości).

Krok 3. Najniższa z podanych wartości (56,39) powinna odpowiadać państwu o najniższym poziomie integracji ze światową gospodarką wśród czterech wskazanych — Kubie, ze względu na jej historyczną izolację gospodarczą i polityczną (embargo, ograniczone otwarcie gospodarki).

Odpowiedź: 2. Panama — 69,89 3. Kuba — 56,39

Krok 1. Transport morski dominuje w wymianie handlowej UE z partnerami zewnętrznymi (79,0% eksportu i 73,9% importu wagowo) — trzeba wskazać przyczyny tej dominacji.

Krok 2. Przyczyna 1 — geograficzne rozproszenie partnerów handlowych. Wielu partnerów handlowych UE (np. Chiny, państwa Azji Południowo-Wschodniej, kraje Ameryki) leży na innych kontynentach, oddzielonych oceanami — transport morski jest jedyną praktyczną drogą przewozu dużych ilości towarów na tak duże odległości.

Krok 3. Przyczyna 2 — towary masowe. Transport morski umożliwia efektywne (najniższe koszty jednostkowe) przewożenie dużych ilości surowców i towarów masowych, np. ropy naftowej z rejonu Zatoki Perskiej, węgla kamiennego z Australii, Kolumbii czy RPA, a także wyrobów przetwórstwa przemysłowego z Azji Południowo-Wschodniej.

Odpowiedź:

1. Położenie na innych kontynentach wielu partnerów handlowych UE, do których transport lądowy jest niemożliwy lub bardzo utrudniony.
2. Transport morski umożliwia najbardziej efektywne (przy najniższych kosztach jednostkowych) sprowadzanie do UE dużych ilości surowców i towarów masowych (np. ropy naftowej, węgla) oraz wyrobów przemysłowych z odległych regionów świata.

Krok 1. Transport przesyłowy (rurociągi, gazociągi) służy głównie przewozowi ropy naftowej i gazu ziemnego — surowców, których UE ma bardzo ograniczone własne zasoby.

Krok 2. UE jest ogromnym importerem ropy naftowej i gazu ziemnego, sprowadzanych rurociągami/gazociągami z krajów takich jak Rosja, Norwegia czy Algieria — stąd wysoki udział transportu przesyłowego w imporcie (13,7%).

Krok 3. UE nie posiada nadwyżek ropy naftowej i gazu ziemnego, które mogłaby eksportować w podobnej skali — dlatego udział transportu przesyłowego w eksporcie jest znikomy (0,5%).

Odpowiedź: UE jest głównym importerem ropy naftowej i gazu ziemnego, które sprowadza rurociągami/gazociągami z obszarów lądowych i szelfu mórz (np. z Rosji, Norwegii, Algierii), stąd wysoki udział transportu przesyłowego w imporcie. Własne, niewielkie zasoby tych surowców w UE ograniczają możliwość ich eksportu, dlatego udział transportu przesyłowego w eksporcie jest minimalny.