Pytanie jawne 47. Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wstęp i teza
Obyczaje i tradycja są niezwykle istotnymi elementami życia społecznego. Znakomicie służą przekazywaniu ważnych treści między pokoleniami, kształtując tożsamość wspólnoty i wzmacniając więzi między jej członkami.
Rozwinięcie w odniesieniu do wskazanej w temacie lektury obowiązkowej
W Chłopach Władysława Reymonta tradycje i obyczaje odgrywają kluczową rolę w życiu mieszkańców Lipiec. Podkreśla to już sama konstrukcja fabuły, rozpięta na osi czasu czterech kolejnych pór roku. To również odniesienie do cykliczności, nieustannej powtarzalności wiejskiego życia, które zgodnie z rytmem zmian zachodzą w naturze. Jesień to czas zbiorów i przygotowań do zimy. A zima to czas odpoczynku, wspólnych spotkań, uroczystości oraz przygotowań do kolejnego sezonu. Wiosną znów wszyscy pracują w polu, aby latem przystąpić do żniw. Ten ustalony, odwieczny cykl daje poczucie stabilności w szybko zmieniającym się świecie. Drugim ważnym elementem, regulującym życie wspólnoty Lipiec, są święta liturgiczne. Dzień Zaduszny, Adwent, Boże Narodzenie, Wielkanoc, Boże Ciało – każde z tych świąt wiązało się uświęconymi „odwieczną” tradycją obyczajami i ceremoniami i celebrowane było z wielką powagą i pieczołowitością. Nie mniej ważne od świąt były elementy życia codziennego, np. wspólne prace, jak kiszenie kapusty, darcie pierza czy przędzenie wełny, które zawsze toczyły się według znanych i ustalonych reguł. Podobnie obserwując zachowanie przy stole czy wsłuchując się w dialogi bohaterów, łatwo można dostrzec elementy odzwierciedlające ich miejsce w hierarchii społecznej. Reymont pokazał chłopskie przywiązanie do obyczajów i tradycji jako niezwykle silne i bardzo naturalne zjawisko. Widać to choćby w scenie śmierci Macieja Boryny. Czując zbliżający się koniec, gospodarz po raz ostatni założył buty aby mógł wyjść na pole i umrzeć złączony z własną ziemią. Niegodnym było aby człowiek o jego pozycji w społeczności Lipiec, umierał leżąc w łóżku, bosy i w samej koszuli.
Kontekst literacki nawiązujący do tematu
Obok piękna przyrody i patriotycznych kontekstów Mickiewicz kunsztownie opisuje w Panu Tadeuszu tradycje i zwyczaje szlacheckie. Polowanie na niedźwiedzia, rytuał parzenia kawy, zasady zachowania się przy stole, rodzaj serwowanych potraw, a nawet tytułowy „ostatni zajazd” na Soplicowo, te wszystkie elementy odgrywały istotną rolę w zamyśle poety, który chciał przywołać wspomnienie minionego już świata Rzeczypospolitej szlacheckiej dla wzmocnienia tożsamości narodowej rodaków w kraju i na emigracji. Pięknym przykładem odwołania się do tych dawnych zwyczajów jest opis uczty w ostatniej księdze. Taniec jest ukoronowaniem uczty, na której dochodzi do potrójnych zaręczyn. Polonez, czyli „chodzony” nie jest tańcem żywiołowym, ale jest za to pełen dumy i dostojeństwa. Pary wodzone są w ściśle określonej hierarchii. Kroczą wyprostowani z wysoko uniesionymi głowami, a kłaniając się okazują sobie nawzajem szacunek. Ten taniec to kwintesencja szlacheckiej tradycji.
Podsumowanie
Podsumowując, przedstawione zwyczaje, tradycje, obrzędy, rytuały uświadamiają nam, że ludzie w sposób naturalny tworzą wyjątkową kulturę, która jest istotnym elementem duchowym, jednoczącym społeczeństwo we wspólnotę.
Przykładowe inne konteksty
- Jan Kochanowski Pieśń świętojańska o sobótce – poeta opisuje tradycje sobótkowe wywodzące się jeszcze z czasów przedchrześcijańskich, które zostały potem powiązane z wigilią świętego Jana Chrzciciela. Paląc ogniska na cześć świętego, dwanaście panien śpiewa swoje pieśni, opiewające uroki wsi i sławiące bliskość natury.
- Adam Mickiewicz Dziady cz. II – wywodzący się z pogańskich obyczajów i ludowych wierzeń obrzęd dziadów, miał pomagać duszom cierpiącym po śmierci i błąkającym się po ziemi. Obrzęd ten jest wyrazem przekonania o istnieniu relacji między światem ludzi a światem duchów.
- Witold Gombrowicz Ferdydurke – autor wyśmiewa i parodiuje mit dworku szlacheckiego i jego obyczajów. Tradycje i obyczaje, traktowane są jak szablony, utarte schematy, w które ludzie „stroją się” według własnych przyzwyczajeń i oczekiwań świata.
Marta Zdanowska
Doświadczony egzaminator maturalny, od blisko 30 lat uczący języka polskiego, z powodzeniem przygotowuje młodzież do egzaminów. Nie ma dla niego „trudnych przypadków” – potrafi przygotować każdego ucznia.
