Najczęstsze błędy w wypracowaniu z polskiego (CKE)

Zadanie tworzenia notatki syntetyzującej na poziomie podstawowym w 2025 r. zdający wykonali średnio na 46% — mimo że jest to zadanie z zamkniętego, jasno opisanego zbioru wymagań (Tabela 5, s. 8–14 sprawozdania CKE). To nie jest problem "nie zdążyłem się nauczyć" — to problem konkretnych, powtarzalnych błędów, które egzaminatorzy CKE opisali wprost w sprawozdaniu z egzaminu maturalnego 2025 (matura maj 2025, publikacja 19.09.2025). Poniżej katalog tych błędów — nie ogólny plan nauki (ten znajdziesz tutaj), a lista konkretnych rzeczy, które psują wypracowania i odpowiedzi maturzystów, z odniesieniem do stron sprawozdania.

Błąd 1: Niefunkcjonalne przywoływanie lektur (streszczanie zamiast argumentowania)

Co idzie źle: To główny błąd wskazany przez CKE w sekcji "Wnioski i rekomendacje" (s. 101). Zdający "bardzo często odwołują się do lektur w sposób niefunkcjonalny wobec tematu" — czyli przywołują utwór, streszczają go lub opisują, ale nie wyjaśniają, na czym polega relacja między tym utworem a stawianą tezą. CKE potwierdza to na 12 stronach przykładów prac uczniowskich (s. 90–99), gdzie wielokrotnie pojawia się ocena "wykorzystanie utworu niefunkcjonalne" lub "częściowo funkcjonalne" — argumentacja jest tam opisana jako "ogólnikowa" i "powierzchowna", sprowadzająca się do zestawienia fabularnych podobieństw bez interpretacji.

Dlaczego tak się dzieje: Maturzyści uczą się lektur pod kątem "co się dzieje", nie "do jakich tez ten utwór może być argumentem". Kiedy trzeba napisać wypracowanie na konkretny temat, jedyne, co potrafią zrobić z zapamiętaną fabułą, to ją streścić — bo nigdy nie ćwiczyli łączenia jej z tezą.

Jak to naprawić: Przy każdej lekturze notować nie fabułę, a listę tez, które ten utwór może potwierdzać, wraz z krótkim wyjaśnieniem relacji między utworem a tezą. Utwór ma być dowodem w wywodzie, nie materiałem do opowiedzenia od nowa.

Błąd 2: Dobór lektury nieadekwatnej do tematu

Co idzie źle: CKE wskazuje (s. 101), że sam wybór, którą lekturę przywołać, żeby najlepiej uzasadnić przyjęte stanowisko, sprawia zdającym "znaczne trudności w zakresie kompetencji kulturowych i literackich".

Dlaczego tak się dzieje: Jeśli uczeń dogłębnie zna tylko kilka lektur, sięga po nie niezależnie od tematu — nawet gdy inny utwór z listy pasowałby znacznie lepiej — bo to jedyne teksty, które pamięta na tyle dobrze, by o nich pisać.

Jak to naprawić: Przy nauce lektur budować od razu listę "do jakich tematów to może się przydać", żeby na egzaminie wybór nie ograniczał się do "co pamiętam", a obejmował realne dopasowanie do tematu.

Błąd 3: Ograniczanie się do treści utworu — bez struktury (kompozycja, narracja, punkt widzenia)

Co idzie źle: CKE odnotowuje (s. 101), że zdający — zwłaszcza na poziomie rozszerzonym — ograniczają się do opisu problematyki utworu, nie uwzględniając elementów jego struktury: kompozycji, narracji, punktu widzenia.

Dlaczego tak się dzieje: Sensy dzieła wynikają nie tylko z tego, co się w nim dzieje, ale też z tego, jak jest zbudowane — a to wymaga innego typu analizy niż samo śledzenie fabuły, którego wielu maturzystów po prostu nie ćwiczyło.

Jak to naprawić: Przy analizie lektury notować osobno warstwę treści i warstwę struktury (kto narratorem, z czyjej perspektywy, jak skomponowany jest utwór) i wskazywać, jak struktura wpływa na sens — nie tylko przy lekturach z poziomu rozszerzonego, ale jako nawyk.

Błąd 4: Trudność z notatką syntetyzującą

Co idzie źle: Redagowanie notatki syntetyzującej — formy wypowiedzi wymagającej porównania stanowisk z różnych tekstów nieliterackich — to zadanie, z którym "nie radzi sobie ponad połowa zdających" (s. 101). Poziom wykonania tego zadania (zadanie 5, poziom podstawowy) to tylko 46% (Tabela 5, s. 8–14).

Dlaczego tak się dzieje: To forma wypowiedzi wymagająca kompetencji złożonych — rozpoznania głównego problemu tekstu, odtworzenia stanowiska autora i porównania poglądów z różnych tekstów naraz. Bez celowego treningu ta umiejętność "nie wyjdzie sama" przy okazji pisania innych form.

Jak to naprawić: Ćwiczyć notatkę syntetyzującą jako osobne zadanie, w izolacji od wypracowania — trenować rozpoznawanie głównego problemu tekstu, odtwarzanie stanowiska autora i porównywanie poglądów z różnych źródeł.

Błąd 5: Uzasadnianie sądów na podstawie lektury bez kontekstu

Co idzie źle: Zadania krótkiej odpowiedzi wymagające uzasadniania sądów na podstawie lektury sprawiają trudność dużej grupie zdających (s. 101) — chodzi o umiejętność odczytania tekstu literackiego w konkretnym kontekście (zwłaszcza teoretycznoliterackim) i wykorzystania tego odczytania w zwięzłej wypowiedzi.

Dlaczego tak się dzieje: Uczniowie znają fakty o lekturze, ale nie ćwiczą stosowania kontekstu (historycznego, filozoficznego, teoretycznoliterackiego) do konkretnego, zwięzłego uzasadnienia — brakuje im "banku" gotowych do użycia kontekstów.

Jak to naprawić: Budować wcześniej zestaw kontekstów z różnych dziedzin, zawsze w parze: fakt + wyjaśnienie, co z niego wynika dla danej tezy. Sam fakt bez wyjaśnienia to ten sam błąd niefunkcjonalności, który wytyka CKE w błędzie 1.

Błąd 6: Błędy językowe, ortograficzne i interpunkcyjne psujące komunikatywność

Co idzie źle: CKE wskazuje (s. 101), że błędy językowe, ortograficzne i interpunkcyjne powodowały, że fragmenty tekstu stawały się niekomunikatywne; narasta też zjawisko nieczytelnej grafii pisma. Dane liczbowe to potwierdzają: zakres i poprawność środków językowych w wypracowaniu — 45%, poprawność ortograficzna — 47%, poprawność interpunkcyjna — 54% (Tabela 5, s. 8–14).

Dlaczego tak się dzieje: Poprawność językowa bywa traktowana jako coś wtórnego wobec treści merytorycznej — a to błąd, bo w ocenie wypracowania język i grafia współtworzą jakość pracy tak jak argumentacja.

Jak to naprawić: Traktować poprawność językową i interpunkcyjną jako osobny punkt planu nauki, nie tylko efekt uboczny pisania wypracowań — czytać na głos, sprawdzać interpunkcję świadomie, nie licząc, że "wyjdzie samo".

kurs maturalny z języka polskiego

arkusze maturalne z języka polskiego z odpowiedziami

FAQ

Czy błąd "niefunkcjonalnego przywołania lektury" oznacza, że nie znam lektury dobrze? Nie musi. Zgodnie z komentarzami CKE do prac uczniowskich (s. 90–99), egzaminator ocenia sposób wykorzystania utworu w argumentacji, nie sam fakt jego znajomości. Można znać fabułę bardzo dobrze i wciąż popełnić ten błąd, jeśli nie wyjaśni się, jak utwór wspiera tezę.

Czy błędy językowe naprawdę tak dużo kosztują punktów? Sprawozdanie CKE wskazuje poprawność środków językowych na poziomie 45%, ortograficzną na 47%, a interpunkcyjną na 54% (Tabela 5, s. 8–14) — to jedne z najsłabszych wyników w całym arkuszu, więc tak, to realny obszar strat punktowych, niezależnie od jakości argumentacji.

Czy notatka syntetyzująca to duża część oceny całego egzaminu? To jedno konkretne zadanie (zadanie 5, poziom podstawowy), ale poziom jego wykonania — 46% — jest jednym z najniższych w arkuszu, co według CKE oznacza, że ponad połowa zdających nie radzi sobie z tą formą wypowiedzi.