Historia PR — Maj 2023 (Formuła 2015)

Ilustracja przedstawia rekonstrukcję zabudowań osady pradziejowej (na podstawie: G. Lazarovici, C.M. Lazarovici, „Acta Terrae Septemcastrensis”, XVIII, 2019).

Rozstrzygnij, czy przedstawiona rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy.

Fragmenty źródeł z epoki

Fragment 1.: „Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […].”

Fragment 2.: „Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […].”

Fragment 3.: „[N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach.”

(Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988.)

Rozstrzygnij, który z fragmentów 1–3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tego fragmentu.

Fragmenty źródeł z epoki

Fragment 1.: „Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […].”

Fragment 2.: „Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […].”

Fragment 3.: „[N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach.”

(Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988.)

Na podstawie tekstów i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – obok opisu wpisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy.

Źródło 1. Napis na sarkofagu Luciusa Corneliusa Scipiona

„On to, Lucius Scipio, był w Rzymie, jak przyznaje większość, najlepszym z dobrych mężów. Syn Barbatusa. Był wśród nas konsulem, cenzorem i edylem. On to zdobył Korsykę wraz z miastem Alerią. Poświęcił Burzom świątynię, na jaką zasłużyły.” (A. Ziółkowski, Dzieje starożytne, Warszawa 1999.)

Źródło 2. Mapa. Wojny Rzymu z Kartaginą (zob. mapa).

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Źródło 1. O prawie lokacyjnym

„Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica.” (Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015.)

Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga (zob. plan).

Rozstrzygnij, czy plan ze źródła 2. przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł.

Fragmenty kronik

Fragment 1.: „Był ze czcią koronowany w katedrze krakowskiej na króla Polski. Ziemię kujawską, którą jeszcze za czasów ojca jego zajęli Szpitalnicy Najświętszej Maryi Jerozolimskiej z domu niemieckiego, bez wojny i jednego cięcia mieczem od nich odzyskał. Niedługo zaś potem książęta, panowie i cała szlachta ruska, nie mogąc się oprzeć jego potędze, dobrowolnie poddali mu siebie i swoje mienie, przyjęli go za swego pana, potwierdzając mu hołd przysięgą wierności.” (Janko z Czarnkowa, Kronika, Warszawa 1905.)

Fragment 2.: „Tam w obecności i na oczach najszlachetniejszej swej małżonki, królowej Jadwigi, nową koroną, zrobioną wcześniej ze złota i klejnotów, został koronowany i namaszczony na króla przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. On pierwszy u Polaków i za ich poparciem w jednym i tym samym czasie [otrzymał] trzy największe zaszczyty: chrzest święty, bardzo znakomite małżeństwo i sławną koronę.” (J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1981.)

Fragment 3.: „Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka w katedrze metropolitalnej w Gnieźnie namaszcza i wynosi wielkopolskiego księcia na króla. W ten sposób zatem przywrócono Polsce za Bożą pomocą berło królewskie i zaszczytną godność króla, których była pozbawiona niemal przez dwieście lat.” (J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1974.)

Rozstrzygnij, w którym z podanych wyżej fragmentów kronik została opisana koronacja chronologicznie najwcześniejsza. Odpowiedź uzasadnij.

Fragmenty kronik

Fragment 1.: „Był ze czcią koronowany w katedrze krakowskiej na króla Polski. Ziemię kujawską, którą jeszcze za czasów ojca jego zajęli Szpitalnicy Najświętszej Maryi Jerozolimskiej z domu niemieckiego, bez wojny i jednego cięcia mieczem od nich odzyskał. Niedługo zaś potem książęta, panowie i cała szlachta ruska, nie mogąc się oprzeć jego potędze, dobrowolnie poddali mu siebie i swoje mienie, przyjęli go za swego pana, potwierdzając mu hołd przysięgą wierności.” (Janko z Czarnkowa, Kronika, Warszawa 1905.)

Fragment 2.: „Tam w obecności i na oczach najszlachetniejszej swej małżonki, królowej Jadwigi, nową koroną, zrobioną wcześniej ze złota i klejnotów, został koronowany i namaszczony na króla przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. On pierwszy u Polaków i za ich poparciem w jednym i tym samym czasie [otrzymał] trzy największe zaszczyty: chrzest święty, bardzo znakomite małżeństwo i sławną koronę.” (J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1981.)

Fragment 3.: „Arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka w katedrze metropolitalnej w Gnieźnie namaszcza i wynosi wielkopolskiego księcia na króla. W ten sposób zatem przywrócono Polsce za Bożą pomocą berło królewskie i zaszczytną godność króla, których była pozbawiona niemal przez dwieście lat.” (J. Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1974.)

Uzupełnij tabelę – w odpowiednie miejsca wpisz imiona władców, których koronacje zostały opisane we fragmentach 1. i 2.

Fotografia kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu (zob. fotografia).

Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich.

Rycina z XVI wieku (zob. rycina).

Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę, że rycina powstała w kręgu zwolenników reformacji.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości.” (Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987.)

Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów (podane daty dotyczą samodzielnego panowania władców jako królów Polski):

• Kazimierz Jagiellończyk (1447–1492)
  • Władysław, król Czech i Węgier
  • Jan Olbracht (1492–1501)
  • Aleksander (1501–1506)
  • Zygmunt I Stary (1506–1548)
    • Ludwik, król Czech i Węgier
    • Zygmunt II August (1548–1572)
    • Anna Jagiellonka
    • Katarzyna Jagiellonka
      • Zygmunt III (1587–1632)
        • Władysław IV (1632–1648)
        • Jan II Kazimierz (1648–1668)

Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości.” (Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987.)

Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów (podane daty dotyczą samodzielnego panowania władców jako królów Polski):

• Kazimierz Jagiellończyk (1447–1492)
  • Władysław, król Czech i Węgier
  • Jan Olbracht (1492–1501)
  • Aleksander (1501–1506)
  • Zygmunt I Stary (1506–1548)
    • Ludwik, król Czech i Węgier
    • Zygmunt II August (1548–1572)
    • Anna Jagiellonka
    • Katarzyna Jagiellonka
      • Zygmunt III (1587–1632)
        • Władysław IV (1632–1648)
        • Jan II Kazimierz (1648–1668)

Przedstaw inną – niż wspomniane w źródle 1. – przyczynę wojen polsko-szwedzkich.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości.” (Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987.)

Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów (podane daty dotyczą samodzielnego panowania władców jako królów Polski):

• Kazimierz Jagiellończyk (1447–1492)
  • Władysław, król Czech i Węgier
  • Jan Olbracht (1492–1501)
  • Aleksander (1501–1506)
  • Zygmunt I Stary (1506–1548)
    • Ludwik, król Czech i Węgier
    • Zygmunt II August (1548–1572)
    • Anna Jagiellonka
    • Katarzyna Jagiellonka
      • Zygmunt III (1587–1632)
        • Władysław IV (1632–1648)
        • Jan II Kazimierz (1648–1668)

Wyjaśnij różnicę między okolicznościami zwolnienia tronu polskiego przez ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów a okolicznościami zwolnienia tego tronu przez ostatniego władcę z dynastii Wazów.

Tabela statystyczna. Podatki stałe i niestałe (Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006):

(Podatki stałe – pobierane stale, np. cło, kwarta, podatek od kupców. Podatki niestałe – uchwalane w zależności od potrzeb, np. pogłówne.)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment opracowania historycznego

„[T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi.” (Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo?, Toruń 2019.)

Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.

Fragment opracowania historycznego (ten sam, co w zadaniu 10.1) – dotyczący liberum veto.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zasada opisana w tekście została zniesiona w Rzeczypospolitej na mocy postanowień

Fragment dokumentu

„Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły […].” (Na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764–1989. Wybór źródeł, Warszawa 2006.)

Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij.

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego (zob. plany A i B).

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła.” (Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987.)

Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach.

Źródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego (zob. plany A i B).

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła.” (Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987.)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Do bitwy, której dotyczy źródło 2., doszło

Moneta okolicznościowa NBP (zob. moneta).

Podaj nazwisko postaci przedstawionej na monecie.

Moneta okolicznościowa NBP (zob. moneta, ta sama co w zadaniu 13.1).

Podaj nazwę zaboru, na którego terenie narodził się przemysł naftowy.

Józef Chełmoński, „Bociany” (zob. obraz).

Podaj nazwę stylu w malarstwie, którego przykładem jest zaprezentowany obraz. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na obrazie cechę tego stylu.

Źródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 roku

„Nasze panowanie nad Indiami trwa niewiele więcej niż stulecie. […] Co się zaś tyczy dochodów, to otrzymujemy od Indii około 50 milionów funtów rocznie […]. Pobieramy podatki gruntowe, cła wwozowe, opłaty stemplowe i niektóre inne opłaty […], podatek od soli. Podatek ten jest niezwykle ciężki dla ludności, a dla biedoty jest wprost okrutny. Do pobierania go wysyłamy poborców do najbiedniejszej chałupy ogromnego imperium. Trzeba jednak pamiętać, że cała ta […] ludność nie ma prawa głosu w swych własnych sprawach.” (D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 2, Gdańsk 2000.)

Źródło 2. Brytyjczycy i Hindusi – fragment strony tytułowej czasopisma „Le Petit Journal” z 1897 roku (zob. ilustracja).

Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie na ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.

Źródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce

„Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru […] pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, [na skutek] plebiscytu […], który odbędzie się w niedzielę. […]” (W. Mędrzecki, Naród malkontentów […], „Mówią Wieki” 2019, nr 4.)

Źródło 2. Mapa – kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej, z zaznaczonymi obszarami A i B (zob. mapa).

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„Rok 1935 przyniósł Hitlerowi większe sukcesy w polityce międzynarodowej. Przede wszystkim Niemcy przejęli terytorium Saary […]. 13 stycznia 1935 roku przeprowadzono plebiscyt. Na 534 tys. uprawnionych głosy oddało 528 tys. osób. Za przyłączeniem obszaru Saary do Rzeszy głosowało 477 tys., tj. 90,4% […].” (T. Kotłowski, Niemcy 1890–1945. Dzieje państwa i społeczeństwa, Kraków 2008.)

Źródło 2. Fragment strony tytułowej dziennika – „Śląski Kurjer Poranny”, 10 marca 1936 r. (zob. ilustracja).

Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. nawiązują do łamania postanowień traktatu wersalskiego przez Niemcy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.

Fragment dzienników

„Wczoraj […] zaatakowali wszystkie bazy amerykańskie […] i rozpoczęli wojnę. Sądząc z komunikatów, całe natarcie zostało przeprowadzone lotnictwem […]. Amerykanie zostali zaskoczeni całkowicie […]. […] Dorwali im wszystkie statki w porcie i samoloty na ziemi. […]” (A. Bobkowski, Szkice piórkiem, Warszawa 2007.)

Podaj miejsce i rok bitwy, o której wspomina autor dzienników.

Fragment depeszy Naczelnego Wodza (zob. depesza):

„W ślad za moim rozkazem L.2926 1/ Znoszę dla użytku zewnętrznego nazwę Z.W.Z. – Wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią „Armię Krajową” podległą Panu Generałowi, jako jej dowódcy. 2/ Stanowisko Pana Generała nosi nazwę Dowódcy Armii Krajowej. 3/ Pewne specjalne uprawnienia Pana Generała w powyższym charakterze zostaną określone w osobnej instrukcji. 4/ Nazwa Z.W.Z. lub inne nazwy konspiracyjne mogą być zachowane na użytek wewnętrzny według uznania Pana Generała. 5/ Rozkaz powyższy proszę podać do wiadomości Delegata Rządu.”

(Na podstawie: Multimedialna historia Polski […], t. 26, Warszawa 2007.)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała

Fragment depeszy Naczelnego Wodza (zob. depesza):

„W ślad za moim rozkazem L.2926 1/ Znoszę dla użytku zewnętrznego nazwę Z.W.Z. – Wszyscy żołnierze w czynnej służbie wojskowej w Kraju stanowią „Armię Krajową” podległą Panu Generałowi, jako jej dowódcy. 2/ Stanowisko Pana Generała nosi nazwę Dowódcy Armii Krajowej. 3/ Pewne specjalne uprawnienia Pana Generała w powyższym charakterze zostaną określone w osobnej instrukcji. 4/ Nazwa Z.W.Z. lub inne nazwy konspiracyjne mogą być zachowane na użytek wewnętrzny według uznania Pana Generała. 5/ Rozkaz powyższy proszę podać do wiadomości Delegata Rządu.”

(Na podstawie: Multimedialna historia Polski […], t. 26, Warszawa 2007.)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zaprezentowaną depeszę podpisał generał

Fragmenty traktatów międzynarodowych

Fragment traktatu A: „Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym […], łącznie z użyciem siły zbrojnej […].”

Fragment traktatu B: „Układające się strony […], uwzględniając jednocześnie sytuację, w wyniku ratyfikacji układów paryskich, przewidujących utworzenie nowego ugrupowania wojennego w postaci „Unii Zachodnioeuropejskiej” z udziałem remilitaryzowanych Niemiec Zachodnich i ich włączeniem do bloku północnoatlantyckiego, co wzmaga niebezpieczeństwo nowej wojny i stwarza groźbę dla bezpieczeństwa narodowego państw miłujących pokój, […] postanowiły zawrzeć niniejszy Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej […].” (Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002.)

Rozstrzygnij, czy traktaty A i B odnoszą się do procesów integracyjnych odbywających się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu traktatów i własnej wiedzy.

Źródło 1. Fragment strony tytułowej gazety z okresu PRL (zob. ilustracja).

Źródło 2. Rysunek propagandowy z okresu PRL (zob. ilustracja).

Rozstrzygnij, czy zaprezentowane źródła 1. i 2. powstały w ramach tej samej kampanii propagandowej z okresu PRL. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł i własnej wiedzy.

Źródło 1. Fotografia (zob. fotografia – brama z napisem „Huta im. Lenina”).

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„W [tej] dekadzie […] łożono wielkie środki na wznoszenie fabryk gigantów, aby podkreślić rozmach i siłę socjalistycznej gospodarki. […] PRL przekształcił się […] w jeden wielki plac budowy, nad którym dość szybko tracono kontrolę. […] Władze centralne popadły po raz kolejny w dziejach PRL w spiralę inwestycyjną. Odstępowano znacznie pod względem nakładów od pierwotnego planu. W dwóch ostatnich latach […] pięciolatki miano wydatkować 527 mld zł, tymczasem wydano na inwestycje ponad 970 mld zł. […] Brakujące pieniądze były uzupełniane potężnymi kredytami z państw kapitalistycznych.” (D. Grala, Aby Polska rosła w siłę, w: Polska i Polacy […], „Pomocnik Polityki”, 6/2021.)

Rozstrzygnij, czy zakład przemysłowy przedstawiony na fotografii (źródło 1.) wzniesiono w dekadzie opisywanej w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij.

Fragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza

„Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci […]. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie.” (Wielkie mowy historii, t. 4, red. W. Władyka i in., Warszawa 2006.)

Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku

Polityk A: „[J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj.”

Polityk B: „Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. […] Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii.” (A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010.)

Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej ciężkiej chorobie wspomniał on w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.

Fragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku

Polityk A: „[J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj.”

Polityk B: „Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. […] Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii.” (A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010.)

Podaj nazwisko polityka B i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on przełom w sytuacji w kraju. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.