Historia PR — Maj 2025

Źródło 1. Fotografie naczyń A, B, C (kanopy) — na podstawie: metmuseum.org; memphistours.com.

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Zmarłego zabierano do domu oczyszczenia. Ciało kładziono na stole i wydobywano mózg. Jeden z kapłanów-chirurgów wyspecjalizowanych w preparowaniu zwłok nacinał prawy bok, posługując się nożem. Potem przez tę ranę wyciągał wnętrzności, w tym celu przerywał przeponę. Organy wydobyte w ten sposób umieszczano w naczyniach. Znajdowały się one pod opieką czterech synów Horusa.” (na podstawie: N. Grimal, Dzieje […], Warszawa 2016, s. 139)

Rozstrzygnij, która fotografia ze źródła 1. – A, B czy C – przedstawia naczynie wykorzystywane podczas rytuału opisanego w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Zmarłego zabierano do domu oczyszczenia. Ciało kładziono na stole i wydobywano mózg. Jeden z kapłanów-chirurgów wyspecjalizowanych w preparowaniu zwłok nacinał prawy bok, posługując się nożem. Potem przez tę ranę wyciągał wnętrzności, w tym celu przerywał przeponę. Organy wydobyte w ten sposób umieszczano w naczyniach. Znajdowały się one pod opieką czterech synów Horusa.” (na podstawie: N. Grimal, Dzieje […], Warszawa 2016, s. 139)

Wyjaśnij wpływ wierzeń religijnych na praktyki przedstawione w źródle 2.

Źródło 1. Fragment tekstu religijnego

„Czekając na nich w Atenach, obruszał się Paweł w duchu swoim na widok miasta oddanego bałwochwalstwu. Rozprawiał więc w synagodze z Żydami i z pobożnymi, a na rynku każdego dnia z tymi, którzy się tam przypadkiem znaleźli. […] Zwiastował im bowiem dobrą nowinę o Jezusie i zmartwychwstaniu. Zabrali go i zaprowadzili na Areopag, mówiąc: Czy możemy dowiedzieć się, co to za nowa nauka, którą głosisz?” (na podstawie: Biblia […] z apokryfami, Warszawa 1990, s. 1403)

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Rada Areopagu stała na straży praw i ustroju, miała nadzór nad władzą wykonawczą i kontrolowała generalnie administrację spraw państwowych. Do jej kompetencji należało również wymierzanie kar doraźnych, od których nie było apelacji. Efialtes i Perykles przeprowadzili na Zgromadzeniu reformę demokratyczną. Heliaja przejęła niektóre sądownicze funkcje Areopagu, jak sprawy o bezbożność.” (N.G.L. Hammond, Dzieje Grecji, Warszawa 1977, s. 207, 352)

Rozstrzygnij, czy wydarzenia opisane w źródle 1. miały miejsce przed reformą opisaną w źródle 2. czy po niej. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.

Współczesna fotografia budowli starożytnej (na podstawie: pl.wikipedia.org) — most-akwedukt.

Podaj – inną niż most – funkcję budowli zaprezentowanej na fotografii, jaką pełniła ta budowla w starożytności.

Współczesna fotografia budowli starożytnej (zob. zadanie 3.1.).

Rozstrzygnij, czy zaprezentowana budowla jest typowa dla cywilizacji starożytnej Grecji czy starożytnego Rzymu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jednego widocznego na fotografii elementu architektonicznego.

Uzupełnij tabelę – wpisz obok każdego z opisów stosowaną w historiografii nazwę zakonu, którego dany opis dotyczy (na podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 2004, s. 70–71, 228–229, 334–335).

Źródło 1. Fragment tablicy genealogicznej dynastii Przemyślidów (na podstawie: Dynastie Europy, red. A. Mączak, Wrocław 2009, s. 266–267).

Źródło 2. Fragmenty opracowań historycznych

Fragment A: „Koronacji dokonał arcybiskup Jakub Świnka, a w samej Wielkopolsce jego kandydatura zyskała uznanie. […] Pod bezpośrednim władaniem nowego króla znajdowały się Małopolska i większość ziem Wielkopolski. Wkrótce też rozciągnął swą władzę na Pomorze Gdańskie, gdzie poparł go najbardziej znaczący ród Święców.”

Fragment B: „Z wielkim wojskiem uderzył wprost w serce piastowskiego państwa. […] Giecz i Kruszwica poddały się bez walki, padły Gniezno, Poznań i Ostrów […]. W Poznaniu zbezczeszczono groby Piastów, z Gniezna wywieziono [relikwie świętego], a także ogromne skarby.” (T. Jurek, E. Kizik, Historia Polski do 1572, Warszawa 2013, s. 85; S. Rosik, P. Wiszewski, Poczet polskich królów i książąt, Wrocław 2005, s. 212–213)

Każdemu wydarzeniu opisanemu we fragmentach A–B (źródło 2.) przyporządkuj władcę ze źródła 1., który był związany z tym wydarzeniem.

Fragment B ze źródła 2. (zob. zadanie 5.1.): „Z wielkim wojskiem uderzył wprost w serce piastowskiego państwa. […] W Poznaniu zbezczeszczono groby Piastów, z Gniezna wywieziono [relikwie świętego], a także ogromne skarby.”

Rozstrzygnij, o którym świętym – Stanisławie czy Wojciechu – jest mowa we fragmencie B ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści źródła.

Plan miasta (na podstawie: M. Tymowski, Człowiek i historia […], Warszawa 2002, s. 79) z obszarami oznaczonymi w legendzie cyframi 1, 2, 3.

Rozstrzygnij, którą cyfrą – 1, 2 czy 3 – oznaczono w legendzie obszar miasta lokowanego na prawie niemieckim. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z planu.

Źródło 1. Fragment dokumentu

„[W]szystkich mieszkańców ziemi pruskiej, chełmińskiej, królewieckiej, elbląskiej i pomorskiej […] przyjęliśmy i objęliśmy w dobrowolne i samorzutne poddanie się. […] ziemie i państwa wymienione do Królestwa Polskiego przyłączamy, ponownie włączamy, wcielamy i inkorporujemy […].” (L. Matusik, Teksty źródłowe […], Wrocław 1975, s. 282)

Źródło 2. Mapa przedstawiająca przebieg wojny (na podstawie: mapyonline.[…].pl).

Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. odnoszą się do tej samej wojny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Wystawcą dokumentu cytowanego w źródle 1. (zob. zadanie 7.1.) był

Fotografia kościoła św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie, łączącego elementy różnych stylów architektonicznych (na podstawie: wzgorzelecha.pl).

Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz wymień po jednej widocznej cesze każdego z tych stylów.

Fragmenty dokumentu

„My, Rady Koronne […] jednej a nierozerwalnej Rzeczypospolitej […] oznajmujemy […], iż pod tym niebezpiecznym czasem, bez króla pana zwierzchniego mieszkając, staraliśmy się o to wszyscy pilnie na zjeździe warszawskim […]. A iż w Rzeczypospolitej naszej jest dissidium [różność] niemałe in causa religionis christianae [w sprawie religii chrześcijańskiej] […] obiecujemy to sobie spólnie […], iż którzy jesteśmy dissidentes de religione [rozróżnieni w wierze], pokój między sobą zachować, a dla różnej wiary i odmiany w kościele krwie nie przelewać […].” (Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 146)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Dokument został uchwalony w okresie bezkrólewia po śmierci

Podaj stosowaną w historiografii nazwę dokumentu zacytowanego w źródle (zob. zadanie 9.1.).

Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzeń we Francji, do których nawiązali autorzy dokumentu (zob. zadanie 9.1.).

Rewers medalu upamiętniającego podpisanie traktatu, z napisem: „Szczęśliwie odzyskany 22 września Kamieniec na Podolu.” (na podstawie: wilanow-palac.pl).

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment dokumentu A: „§1. Wszelka niniejszym przyznana władza ustawodawcza przysługuje Kongresowi […], który składa się z Senatu i z Izby Reprezentantów. §2. W skład Izby Reprezentantów wchodzą członkowie wybierani co dwa lata przez ludność poszczególnych stanów […].”

Fragment dokumentu B: „Władzę wykonawczą powierza się Dyrektoriatowi [złożonemu] z pięciu członków, wybieranych przez ciało prawodawcze w celu wykonywania czynności zgromadzenia wyborczego w imieniu narodu.”

Fragment dokumentu C: „Osoba króla jest święta i bezpieczna od wszystkiego […]. Dochody tak, jak […] i prerogatywy tronowi właściwe, niniejszą konstytucją […] zawarowane, tkniętymi być nie będą mogły. […] Straż, czyli rada królewska, do dozoru całości i egzekucji praw królowi dodana, składać się będzie: I-mo, z prymasa jako głowy duchowieństwa […]; 2-do, z pięciu ministrów […].” (T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych […], t. 2, Rzeszów 2000, s. 28, 39–41; Wiek XVI–XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 436)

Każdemu fragmentowi dokumentu (A–C) przyporządkuj nazwę państwa, w którym dokument ten został uchwalony.

Fragmenty dokumentów A–C (zob. zadanie 11.1.).

Rozstrzygnij, który z dokumentów zacytowanych we fragmentach A–C powstał najwcześniej. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do źródeł i wiedzy własnej.

Źródło 1. Fragment dekretu

„Z Bożej Łaski, My, Mikołaj I, [...] Król Polski etc. postanowiliśmy i stanowimy: […] W mieście Naszym stołecznym Warszawie ustanawiamy Bank pod nazwiskiem Banku Polskiego […]. […] Bank mocen jest wypuszczać bilety bankowe […].” (Wiek XIX w źródłach [...], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 153–154)

Źródło 2. Banknot (na podstawie: […]monet.pl).

Rozstrzygnij, czy banknot zaprezentowany w źródle 2. został wyemitowany przez bank, o którym mowa w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji zawartych w obu źródłach.

List do fabrykanta, początek XIX wieku

„Dopiero co dostarczono mi informacji, że jest Pan posiadaczem tych nienawistnych maszyn [włókienniczych]. Moi ludzie pragną, bym napisał do Pana i ostrzegł, jak należy, aby Pan zniszczył je, i z tego powodu pragnę, aby Pan zrozumiał dobrze to, co piszę do Pana. Proszę przyjąć do wiadomości, że jeśli nie zostaną one zniszczone do końca następnego tygodnia, polecę jednemu z mych poruczników, by na czele 300 ludzi zburzył je.” (Wiek XIX w źródłach [...], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 133)

Wyjaśnij społeczne motywy nazwania przez autora listu maszyn parowych nienawistnymi.

Źródło 1. Mapa ziem polskich w czasie jednego z powstań narodowych (na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 22, Warszawa 2004, s. 176).

Źródło 2. Herby powstańcze na szablach A i B (na podstawie: muzeumwp.pl; J. Jarosławski, Szable powstańców […], Warszawa 2023, s. 96).

Rozstrzygnij, który z herbów przedstawionych w źródle 2. (A czy B) został ustanowiony podczas powstania zilustrowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do źródeł i wiedzy własnej.

Mapa ziem polskich w czasie powstania listopadowego (zob. zadanie 14.1., źródło 1.).

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment opracowania historycznego

„Port w Liverpoolu był głównym ośrodkiem odpowiedzialnym za dostawy importowanej bawełny dla brytyjskiego przemysłu włókienniczego. Ponad 80% tego importu pochodziło ze Stanów Zjednoczonych. Przywódcy konfederatów wierzyli, że jest to skuteczne narzędzie nacisku, które pozwoli im skłonić Wielką Brytanię do udziału w wojnie, i nałożyli embargo na dostawy bawełny. Ceny bawełny podskoczyły z 6,25 do 27,25 pensów za funt. Import spadł z 2,6 mln bel w 1860 r. do niecałych 72 tys. w 1862 r. Pozbawieni dostaw bawełny, robotnicy nie mieli żadnego zajęcia. Pod koniec 1862 r. połowa z nich znalazła się na bruku. Blisko jedna czwarta wszystkich mieszkańców hrabstwa żyła dzięki dobroczynności społecznej. Ten okres nazwano „głodem bawełnianym”.” (na podstawie: N. Ferguson, Potęga pieniądza […], Kraków 2015, s. 96–97)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment opracowania historycznego o „głodzie bawełnianym” (zob. zadanie 15.1.).

Rozstrzygnij, czy – zdaniem autora – o wprowadzeniu zakazu eksportu bawełny do Wielkiej Brytanii zdecydowała strona zwolenników czy strona przeciwników abolicjonizmu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści źródła.

Źródło 1. Fragment artykułu

„A gdym się zastanowił nad narodem, z którym mię wiązało wszystko, co cieszy, i wszystko, co boli, wszystko, co we mnie myśli, i wszystko, co czuje, przychodziłem do przekonania, że moje dziecinne marzenia i rojenia zespalają się z moim młodzieńczym światopoglądem. Socjalista w Polsce dążyć musi do niepodległości kraju, a niepodległość jest znamiennym warunkiem zwycięstwa socjalizmu w Polsce.” ([…], Myśli, mowy i rozkazy, Warszawa 1989, s. 75)

Źródło 2. Strony tytułowe czasopism A i B (Historia Polskiego Rewolucyjnego Ruchu Robotniczego, Warszawa 1975, faksymile).

Rozstrzygnij, które z czasopism ukazanych w źródle 2. – A czy B – prezentowało treści zbieżne z poglądami autora źródła 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tekstu i właściwej strony tytułowej czasopisma.

Czasopismo B (zob. zadanie 16.1., źródło 2.).

Rozstrzygnij, czy rewolucja, o której informuje czasopismo B, zakończyła się obaleniem monarchii w Rosji. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do faktografii.

Źródło 1. „Przebudzenie” – amerykańska ilustracja z 1915 roku, przedstawiająca kobietę z pochodnią i napisem „Głosy dla kobiet”, wyłaniającą się z terenów stanów: Kalifornia, Nevada, Oregon, Waszyngton, Idaho, Utah, Arizona, Montana, Wyoming, Kolorado, Kansas (na podstawie: loc.gov).

Źródło 2. XIX poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych [18 sierpnia 1920 roku]

„Stany Zjednoczone ani którykolwiek ze stanów nie może obywateli Stanów Zjednoczonych pozbawić praw wyborczych ani ograniczyć ich ze względu na płeć.” (libr.sejm.gov.pl)

Podaj nazwę ruchu społeczno-politycznego, do którego osiągnięć odnoszą się źródła.

Źródła 1. i 2. (zob. zadanie 17.1.).

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W Polsce prawo, do którego nawiązują oba źródła, zostało wprowadzone w roku

Rysunek „Twoja kolej, Germanio!” – francuski rysunek z 1919 roku (na podstawie: gallica.bnf.fr).

Wyjaśnij przesłanie rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne i tytuł. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny z roku powstania tego rysunku.

Fragment konstytucji marcowej

„Art. 40. Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie może sprawować urzędu, oraz w razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej wskutek śmierci, zrzeczenia się lub innej przyczyny, zastępuje go Marszałek Sejmu. Art. 41. W razie opróżnienia urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej Sejm i Senat łączą się natychmiast na zaproszenie Marszałka Sejmu i pod jego przewodnictwem z samego prawa w Zgromadzenie Narodowe celem wyboru Prezydenta.” (libr.sejm.gov.pl)

Wymień dwa wydarzenia z dziejów II Rzeczypospolitej, które spowodowały konieczność zastosowania zacytowanych zapisów konstytucji.

Fragment okładki książki (na podstawie: profinfo.pl), której tytuł nawiązuje do dwóch totalitaryzmów.

Podaj stosowane w historiografii nazwy dwóch totalitaryzmów, do których nawiązuje tytuł książki.

Źródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma (na podstawie: jbc.bj.uj.edu.pl).

Źródło 2. Fragment plakatu (na podstawie: muzeumplock.eu).

Podaj nazwisko polskiego ekonomisty związanego z inwestycjami, do których odnoszą się źródła 1. i 2.

Źródła 1. i 2. (zob. zadanie 21.1.).

Rozstrzygnij, które źródło – 1. czy 2. – nawiązuje do inwestycji rozpoczętej w okresie rządów sanacji w Polsce. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do faktografii.

Źródło 1. Fragment dokumentu traktatowego

„30 lipca 1941 […]. Rząd Związku Socjalistycznych Republik Rad oświadcza swą zgodę na tworzenie na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Rad Armii Polskiej, której dowódca będzie mianowany przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej w porozumieniu z rządem Związku Socjalistycznych Republik Rad. Armia Polska na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Rad podlegać będzie w sprawach operacyjnych Naczelnemu Dowództwu Związku Socjalistycznych Republik Rad, w składzie którego będzie się znajdować przedstawiciel Armii Polskiej.” (Wiek XX w źródłach [...], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 257–258)

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Nikt się nie spodziewał, że ocena udziału 1. dywizji w bitwie pod Lenino do południa drugiego dnia stanowiła podstawę do podjęcia przez Wodza Naczelnego Radzieckich Sił Zbrojnych, marszałka Józefa Stalina, decyzji o wycofaniu kościuszkowców z dalszej walki. Marszałek Stalin w rozmowie z Wandą Wasilewską uznał, że kościuszkowcy w ciągu dwóch dni pokazali już, że nie tylko chcą walczyć u boku Armii Radzieckiej przeciwko wspólnemu wrogowi, ale także umieją walczyć.” (K. Sobczak, […], Warszawa 1988, s. 189–190)

Rozstrzygnij, czy źródło 2. przedstawia losy formacji wojskowej, która powstała na mocy traktatu przytoczonego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

W. Dobrowolski, „Armia pokoju” (na podstawie: encyklopediateatru.pl).

Podaj nazwę stylu w sztuce reprezentowanego przez przedstawiony obraz. Odpowiedź uzasadnij, charakteryzując jedną widoczną cechę tego stylu.

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego

„[Bilans porozumienia] wydaje się następujący: ekipa Jaruzelskiego, nie rezygnując z kontroli nad najistotniejszymi narzędziami sprawowania władzy, postanowiła zbudować dla umiarkowanej części opozycji reglamentowane miejsce w systemie politycznym, a równocześnie przesunąć rzeczywiste centrum dyspozycji politycznej z Komitetu Centralnego PZPR do urzędu prezydenta, którym zostać miał Jaruzelski. […] najważniejszy sukces strony solidarnościowej stanowiła decyzja o wolnych wyborach do Senatu. Jednak to nie okrągły stół, ale wydarzenia czterech następnych miesięcy przesądziły o tym, że Polską co najmniej do 1995 r. nie rządził – jako prezydent PRL – generał Jaruzelski.” (A. Dudek, Historia polityczna Polski […], Warszawa 2007, s. 28)

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego

„Porozumienie Okrągłego Stołu zadziwiało świat jako niezwykły przykład rozwiązania głębokiego, wieloletniego konfliktu politycznego. Polska jako pierwszy kraj „realnego socjalizmu” wychodziła ku tworzeniu systemu pluralistycznego i demokratycznego. […] Pierwszą instytucją prawdziwej demokracji parlamentarnej miał być Senat, który – choć zachowywał ograniczone kompetencje – nie był jednak instytucją „malowaną”. […] Uprawniony jest więc pogląd, że Okrągły Stół był wielkim zwycięstwem solidarnościowej opozycji. […] Współautorami Okrągłego Stołu byli również przedstawiciele władz; bez ich współdziałania, wykazanej zdolności do cofania się ta droga przemian byłaby zablokowana.” (A. Friszke, Polska. Losy państwa i narodu […], Warszawa 2003, s. 458–459)

Porównaj oceny porozumienia okrągłego stołu zaprezentowane w źródłach 1. i 2. – przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi ocenami.

Podaj nazwę państwa europejskiego, w którym w 1989 roku doszło do krwawego obalenia dyktatury komunistycznej.

Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź powinna liczyć minimum 300 wyrazów.

1. Władysław Jagiełło był najwybitniejszym władcą Polski z dynastii Jagiellonów. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: militarny, ustrojowy i społeczno-gospodarczy.

2. Lata 1871–1914 są niesłusznie określane jako belle époque (piękna epoka). Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.

3. Rok 1956 był przełomem w systemie komunistycznym. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji wydarzenia z trzech wybranych państw bloku komunistycznego.