Historia PR — Maj 2023
Arkusz maturalny z historii, poziom rozszerzony, sesja Maj 2023 (CKE, Formuła 2023), z odpowiedziami przepisanymi z klucza CKE.
Maj 2023 · CKE
Zadanie 1
1 pktIlustracja przedstawia rekonstrukcję zabudowań mieszkalnych (na podstawie: G. Lazarovici, C.M. Lazarovici, Are there […], „Acta Terrae Septemcastrensis”, XVIII, 2019, s. 27).
Rozstrzygnij, czy przedstawiona rekonstrukcja dotyczy epoki paleolitu czy neolitu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do ilustracji i własnej wiedzy.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: neolitu.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Na ilustracji widać rekonstrukcję zabudowań mieszkalnych. W wyniku rewolucji neolitycznej nastąpiło przejście z koczowniczego na osiadły tryb życia i zaczęły tworzyć się osady, a później miasta.
Zadanie 2.1
1 pktFragmenty źródeł z epoki:
Fragment 1.: Temistokles przystąpił natychmiast do odbudowy miasta i do wznoszenia murów obronnych. Sprzeciwiali się budowie tych murów […] eforowie, ale podobno przekupił ich złotem. […] Następnie przeprowadził rozbudowę Pireusu, widząc dogodność naturalnego położenia tego portu, i w ogóle całe miasto związał ściślej z morzem […].
Fragment 2.: Jeśliby bowiem miasto Lacedemończyków opustoszało, a pozostały tylko świątynie i fundamenty budowli, to […] nikt z potomnych nie chciałby uwierzyć, że potęga Lacedemończyków była tak wielka, za jaką uchodzi; a przecież mają oni w swym posiadaniu dwie piąte Peloponezu [wraz z helotami] oraz hegemonię nad całym półwyspem i nad licznymi sprzymierzeńcami […].
Fragment 3.: [N]ie było w skarbie publicznym żadnej gotówki. Wobec tego sami areopagici uchwalili z własnych funduszów żołd w wysokości ośmiu drachm dla każdego żołnierza, biorącego udział w tej wojnie, i w ten sposób najbardziej się przyczynili do skompletowania załóg na trierach.
(Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1953, s. 22, 35–36; Tukidydes, Wojna peloponeska, Warszawa 1988, s. 6–7.)
Rozstrzygnij, który z fragmentów 1–3 zawiera opis starożytnej Sparty. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z tego fragmentu.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Fragment 2.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Tekst z fragmentu 2. charakteryzuje rzeczywistość starożytnej Sparty, o czym świadczy m.in. informacja o lokalizacji tej polis na Peloponezie / informacja o hegemonii Sparty na Peloponezie / określenie „miasto Lacedemończyków” / określenie „heloci”.
Zadanie 2.2
1 pktNa podstawie tekstów (fragmenty 1–3 z zadania 2.1.) i własnej wiedzy uzupełnij tabelę – obok opisu wpisz numer fragmentu tekstu zawierającego informacje o grupach, których opis dotyczy.
| Opis | Numer fragmentu tekstu |
|---|---|
| A. Członkowie najwyższej rady złożonej z byłych archontów. | |
| B. Należeli do najniższej warstwy mieszkańców polis i byli pozbawieni praw. |
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): A – 3; B – 2.
Zadanie 3
2 pktŹródło 1. Napis na sarkofagu Luciusa Corneliusa Scipiona On to, Lucius Scipio, był w Rzymie, jak przyznaje większość, najlepszym z dobrych mężów. Syn Barbatusa. Był wśród nas konsulem, cenzorem i edylem. On to zdobył Korsykę wraz z miastem Alerią. Poświęcił Burzom świątynię, na jaką zasłużyły. (A. Ziółkowski, Dzieje starożytne, Warszawa 1999, s. 225.)
Źródło 2. Mapa: Wojny Rzymu z Kartaginą (Wielka Encyklopedia PWN, red. J. Wojnowski, t. 29, Warszawa 2005, s. 531.)
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| 1. Wyspa, o której mowa w źródle 1., została przyłączona do Rzymu w wyniku II wojny punickiej. | ||
| 2. Sprawowanie przez Luciusa Corneliusa Scipiona jednego z urzędów wymienionych w źródle 1. wiązało się ze sporządzaniem list senatorów. | ||
| 3. Na mapie zaznaczono miejsce bitwy, w której potomek wodza wspomnianego w źródle 1. pokonał wodza Kartaginy. |
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): 1 – F; 2 – P; 3 – P.
Zadanie 4.1
1 pktŹródło 1. O prawie lokacyjnym Prawo lubeckie to – obok prawa magdeburskiego – najbardziej rozpowszechnione prawo związane z lokacją miast w okresie średniowiecza. Od XIII wieku stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla miast, głównie położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, które współtworzyły związek handlowy. Cechą charakterystyczną kompozycji miast lokowanych na prawie lubeckim jest regularny, prostopadły do nabrzeża układ ulic i brak placu rynkowego. Funkcje rynku spełnia szeroka ulica. (Na podstawie: Z. Paszkowski, Historia idei miasta […], Szczecin 2015, s. 64–67.)
Źródło 2. Plan późnośredniowiecznego Elbląga (G. Nawrolska, Rozwój przestrzenny Elbląga […], „Archaeologia Historica Polona”, t. 23, 2015, s. 168.)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę średniowiecznego związku handlowego miast, o którym mowa w źródle 1.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): Hanza [hanza niemiecka, związek hanzeatycki].
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 4.2
1 pktRozstrzygnij, czy plan ze źródła 2. (plan późnośredniowiecznego Elbląga, zadanie 4.1.) przedstawia miasto lokowane na prawie opisanym w źródle 1. (prawo lubeckie). Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Tak.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Cechą charakterystyczną w układzie przestrzennym miast lokowanych na prawie lubeckim był brak centralnie położonego, prostokątnego rynku. Rolę placu targowego pełniła szeroka ulica. Taki układ jest widoczny na planie Elbląga.
Zadanie 5.1
1 pktŹródło 1. Fragment ilustracji przedstawiającej wojska dwóch stron konfliktu w bitwie pod Crécy w 1346 roku (gallica.bnf.fr).
Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej ukazującej związki Kapetyngów z Plantagenetami (m.in. Filip IV Piękny, Izabela, Edward II i Edward III Plantagenet, Filip VI Walezjusz) — na podstawie: T. Manteuffel, Historia powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1998, s. 288–299.
Podaj stosowaną w historiografii nazwę konfliktu zbrojnego, podczas którego została stoczona bitwa uwieczniona na ilustracji.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): Wojna stuletnia.
Zadanie 5.2
1 pktWyjaśnij, odwołując się do źródła 2. (tablica genealogiczna Kapetyngów i Plantagenetów z zadania 5.1.), w jakich okolicznościach król Anglii Edward III zgłosił pretensje do tronu francuskiego.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE): Edward III zaczął domagać się uznania go za sukcesora korony francuskiej, gdyż był po matce (Izabeli) potomkiem dynastii Kapetyngów, której panowanie we Francji wygasło wobec braku bezpośrednich męskich następców tronu. W sytuacji, gdy wygasła główna linia dynastii Kapetyngów, a tron francuski przejęła jej boczna linia – Walezjusze.
Zadanie 5.3
1 pktWyjaśnij, odwołując się do elementów graficznych ze źródła 1. (ilustracja bitwy pod Crécy z zadania 5.1.), w jaki sposób malarz przedstawił manifestowanie przez Edwarda III pretensji do korony francuskiej.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE): Edward III manifestował swoje pretensje do korony francuskiej przez używanie na proporcu, obok symboli angielskich [lwów], symboli korony francuskiej [dynastii Kapetyngów – lilii na niebieskim tle].
Zadanie 6
2 pktŹródło 1. Fragment opracowania historycznego Łokietek wzrósł i wychował się w smutnych czasach zupełnego rozstroju politycznego w końcu XIII stulecia, otaczał go ze wszystkich stron przykład na wpół dzikich, niepohamowanych w swych namiętnościach, krótkowidzących pod względem politycznym, czyhających nawzajem na swoje dzierżawy książąt piastowskich. Nie lepszym też był od nich w pierwszych swoich występach, mimo wyższego swego niezaprzeczalnie umysłu, Łokietek. Dopiero ciężkie przejścia zrobiły zeń inszego człowieka, wielkiego bohatera i przezornego króla, ale nie złagodziły jego charakteru, pozostawiły go zawsze wierzącym w tę siłę fizyczną, w tę energię woli, której państwo swoje i utrzymanie jego całości zawdzięczał. (M. Bobrzyński, Dzieje Polski w zarysie, Warszawa 1987, s. 182.)
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Z pewnością Władysław Łokietek był właściwym człowiekiem na ówczesne, tak bardzo skomplikowane czasy. Wypłynął przecież z absolutnej nicości, z peryferyjnego księstewka, a zdobył i utrzymał do naturalnej śmierci najwyższą nagrodę, czyli koronę, co nie udało się wielu innym […]. W czasach zamętu za jedyne prawo uznawał miecz, nie do końca zresztą własny, choć nie zawsze umiał się nim właściwie posłużyć. Doskonale za to radził sobie w wirze intryg i wiarołomstwa, niewątpliwie znacznie lepiej niż w bezpośredniej walce o władzę. […] [G]orzej spisywał się później – już jako gospodarz kraju […]. Podejmowane przez niego decyzje miały z reguły podłoże emocjonalne, bez żadnej próby refleksji czy analizowania ich skutków. Nigdy nie wyrósł ze swego księstwa brzesko-kujawskiego. (A. Zieliński, Władysław Łokietek […], Warszawa 2010, s. 12–13.)
Porównaj zaprezentowane w źródłach 1. i 2. opinie historyków na temat Władysława Łokietka. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między nimi.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE):
Podobieństwo: W obu zaprezentowanych opiniach początek kariery politycznej Łokietka jest ukazany negatywnie – jako okres mało chwalebny, pełen intryg, działań podstępnych, doraźnych i krótkowzrocznych. (Albo: Obaj historycy podkreślają, że zasługą Łokietka było zjednoczenie Polski [koronacja królewska].)
Różnica: Autor opinii ze źródła 1. uważa, że Łokietek rozwijał swoje zdolności i umiejętność prowadzenia polityki wraz ze zdobywanym doświadczeniem – z niewyrobionego księcia stał się dojrzałym i przezornym władcą. Autor opinii ze źródła 2. twierdzi, że Łokietek pozostawał przez całe swoje życie władcą o ograniczonych horyzontach.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 7
2 pktFotografia kościoła pw. św. Krzysztofa we Wrocławiu (na podstawie: miejscawewrocławiu.pl).
Podaj nazwy dwóch stylów architektonicznych, które reprezentuje kościół przedstawiony na fotografii, oraz po jednej widocznej na tej fotografii cesze każdego z nich.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE):
Nazwa stylu 1.: gotycki. Cechy (przykładowe): ostrołukowe okna, duże zdobione okna, maswerki, strzelistość, przypory.
Nazwa stylu 2.: renesansowy. Cechy (przykładowe): okna półkoliste i prostokątne, dominuje kąt prosty i koło, równowaga między poziomem i pionem, klasyczny tympanon, wieża z hełmem.
Zadanie 8
2 pktRycina z XVI wieku (na podstawie: tagblatt.ch).
Sformułuj dwa argumenty potwierdzające tezę, że rycina powstała w kręgu zwolenników reformacji.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE):
• Na szalkach wagi zostały umieszczone z jednej strony symbole Kościoła katolickiego, m.in. tiara papieska, klucz św. Piotra, zakonnicy i Biblia, a z drugiej strony tylko Biblia. Szala z Biblią przeważa, co oznacza przewagę Biblii nad wszystkim pozostałym. Zwolennicy reformacji Biblię uważali za jedyne źródło wiary.
• Po jednej stronie ukazana jest hierarchia Kościoła katolickiego, m.in. papież na tronie, kardynałowie, biskupi, przedstawiciele różnych zakonów. Z drugiej strony grupa równych sobie, skromnie i jednolicie ubranych ludzi, co symbolizuje ideę Kościoła zgodną z doktrynami reformacji (odrzucenie władzy papieża, likwidacja zakonów).
Zadanie 9.1
1 pktŹródło 1. Fragment opracowania historycznego Zapewne przesadą jest twierdzić, że długoletnie wojny polsko-szwedzkie, ciągnące się z przerwami aż do pokoju w Oliwie, były tylko skutkiem zerwania unii personalnej i polityki dynastycznej polskich Wazów. Stawka była poważniejsza. Nie ulega wszakże wątpliwości, że spory dynastyczne dodawały walkom polsko-szwedzkim zaciętości. (Na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, s. 371.)
Źródło 2. Fragment tablicy genealogicznej Jagiellonów i Wazów (Kazimierz Jagiellończyk → Zygmunt I Stary → Zygmunt II August; Anna Jagiellonka; Zygmunt III [1587–1632] → Władysław IV, Jan II Kazimierz) — na podstawie: Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1987, tablice genealogiczne.
Podaj imię władcy, za panowania którego doszło do zerwania unii personalnej wspomnianej w źródle 1.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): Zygmunt III [Waza], Zygmunt Waza.
Zadanie 9.2
1 pktPrzedstaw inną – niż wspomniane w źródle 1. (zadanie 9.1.) – przyczynę wojen polsko-szwedzkich.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązania (z klucza CKE): Przyczyną konfliktu polsko-szwedzkiego była rywalizacja o panowanie nad basenem Morza Bałtyckiego [uzyskanie hegemonii nad tym obszarem]. (Albo: rywalizacja o panowanie nad obszarem Inflant.)
Zadanie 9.3
1 pktWyjaśnij różnicę między okolicznościami zwolnienia tronu polskiego przez ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów a okolicznościami zwolnienia tego tronu przez ostatniego władcę z dynastii Wazów.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE): W przypadku ostatniego władcy z dynastii Jagiellonów (Zygmunt II August) o końcu jego panowania zdecydowała śmierć. Z kolei w przypadku ostatniego władcy z dynastii Wazów (Jan II Kazimierz) mieliśmy do czynienia z abdykacją.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 10
2 pktTabela statystyczna. Podatki stałe i niestałe:
| Okresy | Podatki stałe (w zł. polskich) | Podatki stałe (% dochodów skarbu koronnego) | Podatki niestałe (w zł. polskich) | Podatki niestałe (% dochodów skarbu koronnego) |
|---|---|---|---|---|
| 15 XI 1649 – 15 VII 1652 | 1 828 740 | 16,0 | 9 612 570 | 84,0 |
| 16 VII 1652 – 15 VI 1654 | 1 274 365 | 12,9 | 8 581 888 | 87,1 |
| 16 VI 1654 – 1 VII 1658 | 1 540 934 | 14,6 | 8 988 244 | 85,4 |
| 2 VII 1658 – 15 II 1662 | 2 609 977 | 32,1 | 5 524 099 | 67,9 |
| 16 II 1662 – 15 XI 1664 | 2 287 709 | 20,3 | 8 977 938 | 79,7 |
| 16 XI 1664 – 15 VIII 1668 | 3 112 641 | 46,2 | 3 631 664 | 53,8 |
| 16 VIII 1668 – 15 I 1672 | 2 466 585 | 56,4 | 1 904 225 | 43,6 |
| 16 I 1672 – 1 II 1676 | 2 853 599 | 30,7 | 6 446 383 | 69,3 |
| 16 I 1676 – 1 XII 1678 | 1 888 651 | 12,5 | 13 252 913 | 87,5 |
(Podatki stałe – pobierane stale, np. cło, kwarta, podatek od kupców. Podatki niestałe – uchwalane w zależności od potrzeb, np. pogłówne. Źródło: Historia Polski w liczbach. Gospodarka, Warszawa 2006, s. 158–159.)
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| 1. Największy udział podatków stałych w skarbie koronnym miał miejsce w początkowym okresie panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego. | ||
| 2. Podatki niestałe stanowiły największy udział w skarbie koronnym podczas potopu szwedzkiego. | ||
| 3. Najazd turecki i jego skutek w postaci traktatu pokojowego podpisanego w Buczaczu spowodowały wzrost dochodów skarbu koronnego. |
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): 1 – P; 2 – F; 3 – P.
Zadanie 11.1
1 pktFragment opracowania historycznego: [T]o nie ustrój Rzeczypospolitej był wypaczony, to nie liberum veto było problemem […], tylko świadomość polityczna społeczeństwa szlacheckiego, a właściwie jej brak. Liberum veto użyte w sposób zgodny z duchem „złotej wolności” epoki odrodzenia było rzeczywiście sposobem ostatecznym, drastycznym, a jednak mogącym uratować państwo przed uchwaleniem nietrafnej lub wadliwej ustawy. Jednak mentalność wszystkich stanów sejmujących w Rzeczypospolitej […] wypaczyła ten jakże cenny i niespotykany w innych ustrojach demokratycznych wentyl bezpieczeństwa, czyniąc z niego najprymitywniejszą broń w walce politycznej, rażącą nie tylko wroga, ale i pośrednio własne szeregi. (Na podstawie: M.Z. Dankowski, Liberum veto. Chluba czy przekleństwo? […], Toruń 2019, s. 412–413.)
Wyjaśnij, na czym polegało wypaczenie zasady opisanej w tekście w praktyce polskiego parlamentaryzmu począwszy od poł. XVII wieku.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE): Opisana w tekście zasada liberum veto na polskim gruncie przekształciła się w zasadę literalnie rozumianej jednomyślności, co skutkowało zrywaniem sejmów i paraliżem państwa. (Albo: Liberum veto stało się narzędziem walki politycznej, szczególnie w okresie oligarchii magnackiej.)
Zadanie 11.2
1 pktDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zasada opisana w tekście (liberum veto, zadanie 11.1.) została zniesiona w Rzeczypospolitej na mocy postanowień
- A.
Sejmu Niemego.
- B.
praw kardynalnych.
- C.
Sejmu Wielkiego.
- D.
uniwersału połanieckiego.
Rozwiązanie
Odpowiedź: C (Sejmu Wielkiego).
Zadanie 12
1 pktFragment dokumentu: Moc prawodawstwa dla Rzpltej w trzech stanach, to jest: królewskim, senatorskim, i rycerskim, dotąd trwająca, niewzruszoną na zawsze zostawać powinna, i tej mocy jeden stan bez drugich dwóch, ani dwa bez trzeciego przywłaszczać sobie ani zażywać nie będą mogły […]. (Na podstawie: A. Bereza i in., Historia administracji w Polsce 1764–1989. Wybór źródeł, Warszawa 2006, s. 19.)
Rozstrzygnij, czy w tekście przedstawiono monteskiuszowską zasadę trójpodziału władzy. Odpowiedź uzasadnij.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Istotą monteskiuszowskiej zasady trójpodziału władzy w państwie jest równowaga władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. W tekście jest mowa o tym, że władza prawodawcza (ustawodawcza) należy w Rzeczypospolitej do trzech stanów sejmujących: królewskiego, senatorskiego i poselskiego.
Zadanie 13.1
1 pktŹródło 1. Plany bitew z okresu powstania listopadowego – plan A i plan B (T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30, 33).
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego Zachowawcza taktyka wodza polegała na unikaniu walk z głównymi siłami nieprzyjaciela. Wódz odrzucił plan natarcia przedstawiony przez Prądzyńskiego. Główne siły polskie wycofały się na prawy brzeg rzeki. Polacy nie zdołali zniszczyć mostów, które opanowali Rosjanie. Przeprawa kolejnych batalionów rosyjskich wprawiła w panikę wodza, lękającego się uniemożliwienia posiłkom z Łomży przyjścia mu na pomoc. Wódz naczelny kierował bitwą fatalnie, choć sam wykazał wiele odwagi. Brawurowa szarża artylerii konnej dowodzonej przez późniejszego bohatera Wiosny Ludów na Węgrzech zaimponowała Rosjanom i wstrzymała dalsze ataki rosyjskiego feldmarszałka. Wyniku przegranej bitwy zmienić jednak nie mogła. (Na podstawie: T. Łepkowski, Powstanie listopadowe, Warszawa 1987, s. 30–33.)
Rozstrzygnij, na którym z planów ukazanych w źródle 1. (A czy B) przedstawiono przebieg bitwy opisanej w źródle 2. W uzasadnieniu podaj nazwę bitwy i odwołaj się do informacji zawartych w obu źródłach.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: B.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): W źródle 2. została opisana bitwa pod Ostrołęką, ponieważ jest w niej mowa m.in. o przegranej wojsk polskich, udziale w niej gen. Józefa Bema, ataku Rosjan przez rzekę. Na planie B widać m.in. trasę ataku wojsk gen. Bema.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 13.2
1 pktDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Do bitwy, której dotyczy źródło 2. (zadanie 13.1., bitwa pod Ostrołęką), doszło
- A.
przed objęciem dyktatury przez gen. Józefa Chłopickiego.
- B.
przed detronizacją cara Mikołaja I przez sejm powstańczy.
- C.
po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską.
- D.
po bohaterskiej obronie Woli przez gen. Józefa Sowińskiego.
Rozwiązanie
Odpowiedź: C (po nierozstrzygniętej bitwie pod Olszynką Grochowską).
Zadanie 14.1
1 pktMoneta okolicznościowa (nbp.pl).
Podaj nazwisko postaci przedstawionej na monecie.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): [Ignacy] Łukasiewicz.
Zadanie 14.2
1 pktPodaj nazwę zaboru, na którego terenie narodził się przemysł naftowy.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): Zabór austriacki [Galicja].
Zadanie 15
1 pktJózef Chełmoński, „Bociany” (cyfrowe.mnw.art.pl).
Podaj nazwę stylu w malarstwie, którego przykładem jest zaprezentowany obraz. Odpowiedź uzasadnij, podając jedną widoczną na obrazie cechę tego stylu.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): Nazwa stylu: realizm. Cechy (przykładowe): przedstawianie spraw codziennych, brak idealizacji, pokazywanie pracy zwykłych ludzi, elementy brzydoty.
Zadanie 16.1
1 pktŹródło 1. Fragment pieśni Krew naszą długo leją katy, Wciąż płyną ludu gorzkie łzy, Nadejdzie jednak dzień zapłaty, Sędziami będziem wtedy my! […] Porządek stary już się wali, Żywotem dla nas jego zgon, Będziemy wspólnie pracowali, I wspólnym będzie pracy plon! […] Precz z tyranami, precz z zdziercami! Niech zginie stary, podły świat! My nowe życie stworzym sami, I nowy zaprowadzim ład! (Wiek XIX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, s. 299.)
Źródło 2. Fragment Manifestu Partii Komunistycznej Historia wszystkich dotychczasowych społeczeństw jest historią walk klasowych. Nasza epoka uprościła przeciwieństwa klasowe. Całe społeczeństwo rozszczepia się coraz bardziej na burżuazję i proletariat. Podstawowym warunkiem istnienia i panowania klasy burżuazji jest nagromadzanie bogactwa w rękach osób prywatnych, tworzenie i pomnażanie kapitału; warunkiem istnienia kapitału jest praca najemna. Kapitał jest wytworem zbiorowym i może być uruchomiony tylko przez zbiorową działalność wielu członków społeczeństwa. Kapitał nie jest więc potęgą osobistą, lecz społeczną. Niech drżą panujące klasy przed rewolucją komunistyczną. Proletariusze nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan. (ce.uw.edu.pl)
Rozstrzygnij, czy przesłanie pieśni ze źródła 1. jest zgodne z treścią manifestu przytoczonego w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Tak.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): W źródle 2. została przedstawiona doktryna komunistyczna, której istotą była krytyka nierówności klasowych i zapowiedź rewolucyjnych zmian w tym zakresie, wypracowanych w działaniu zbiorowym. Pieśń odwołuje się do tych haseł: „będziemy wspólnie pracowali”, „niech zginie stary, podły świat”. Zawarta jest w niej także zapowiedź rewolucji i tworzenia nowego ładu.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 16.2
1 pktPodaj nazwisko jednego z autorów manifestu cytowanego w źródle 2. (zadanie 16.1.).
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): [Fryderyk] Engels, [Karol] Marks.
Zadanie 17
1 pktŹródło 1. Fragment przemówienia brytyjskiego polityka Johna Brighta z 1877 roku Nasze panowanie nad Indiami trwa niewiele więcej niż stulecie. […] Co się zaś tyczy dochodów, to otrzymujemy od Indii około 50 milionów funtów rocznie […]. Pobieramy podatki gruntowe, cła wwozowe, opłaty stemplowe i niektóre inne opłaty […], podatek od soli. Podatek ten jest niezwykle ciężki dla ludności, a dla biedoty jest wprost okrutny. Do pobierania go wysyłamy poborców do najbiedniejszej chałupy ogromnego imperium. Trzeba jednak pamiętać, że cała ta […] ludność nie ma prawa głosu w swych własnych sprawach. (D. Ostapowicz, S. Suchodolski, D. Szymikowski, Od Hammurabiego […], t. 2, Gdańsk 2000, s. 59.)
Źródło 2. Brytyjczycy i Hindusi – fragment strony tytułowej czasopisma „Le Petit Journal” z 1897 roku (edition-originale.com).
Rozstrzygnij, czy opinia na temat polityki Brytyjczyków w Indiach wyrażona w źródle 1. znajduje potwierdzenie na ilustracji ze źródła 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Tak.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): W źródle 1. została zaprezentowana krytyczna ocena polityki Wielkiej Brytanii, która – zdaniem autora przemówienia – bezwzględnie eksploatuje jedną ze swych kolonii, tj. Indie, stosując ucisk fiskalny. Ilustracja ze źródła 2. potwierdza ten stan rzeczy. Widać na niej dobrze ubranych i przebywających w komfortowych warunkach brytyjskich urzędników oraz wychudzonych i zrozpaczonych Hindusów.
Zadanie 18
3 pkt„Duch roku ’76” – rysunek z 1917 roku, z podpisami: „Jeden miliard dolarów”, „La Fayette”, „Francja” (upload.wikimedia.org).
Wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne i tytuł. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny z roku powstania tego rysunku.
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź (z klucza CKE): Wymowa rysunku nawiązuje do pomocy w postaci wsparcia finansowego (worek z dolarami), jakiej Stany Zjednoczone (postać Wuja Sama) udzieliły Francji (kobieta w czapce frygijskiej z napisem „Francja”) w okresie I wojny światowej, na co wskazuje data powstania karykatury (1917 rok). O współpracy francusko-amerykańskiej świadczy także tytuł „Duch roku ’76” (nawiązanie do roku ogłoszenia amerykańskiej Deklaracji Niepodległości) oraz obecność postaci La Fayette’a, który jako Francuz walczył ochotniczo w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1917 roku USA symbolicznie spłacają ten dług wdzięczności, ofiarowując Francji wsparcie finansowe w trakcie I wojny światowej. Ostatecznie w 1917 roku USA przystąpią do wojny po stronie ententy.
Zadanie 19
2 pktŹródło 1. Fragment wspomnień ambasadora amerykańskiego w Polsce Wiele rzeczy w Polsce działo się szybko i nie mieliśmy szansy na ich przetrawienie na bieżąco. O przyjętej wczoraj konstytucji dzisiaj już zapomniano w podnieceniu wywołanym podpisaniem tego wieczoru […] pokoju z bolszewikami. Jutro szybko to przeminie, [na skutek] plebiscytu […], który odbędzie się w niedzielę. Kręci mi się od tego w głowie, a jeśli chodzi o Polaków, to nawet zaczynają się uśmiechać. Wydawało się, że żadna z tych spraw nigdy nie zostanie załatwiona i że obecne pokolenie będzie egzystować bez konstytucji, bez pokoju i bez granic. Jednocześnie załatwienie wszystkich tych spraw bynajmniej nie oznacza nowego początku, ale jest bardzo pomocne. (W. Mędrzecki, Naród malkontentów […], „Mówią Wieki” 2019, nr 4, s. 48.)
Źródło 2. Mapa: Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej, z zaznaczonymi obszarami A i B (Wielka historia Polski, red. S. Grodziski, J. Wyrozumski, M. Zgórniak, t. 5, Warszawa 2003, s. 41.)
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| 1. W źródle 1. jest mowa o okolicznościach uchwalenia konstytucji, która wprowadzała w Polsce system prezydencki. | ||
| 2. Na mapie literą B zaznaczono przebieg granicy wschodniej II Rzeczypospolitej, ustalonej na mocy pokoju, o którym mowa w źródle 1. | ||
| 3. Plebiscyt, o którym mowa w źródle 1., odbył się na terytorium oznaczonym na mapie literą A. |
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): 1 – F; 2 – P; 3 – F.
Zadanie 20
1 pktŹródło 1. Fragment opracowania historycznego Rok 1935 przyniósł Hitlerowi większe sukcesy w polityce międzynarodowej. Przede wszystkim Niemcy przejęli terytorium Saary […]. 13 stycznia 1935 roku przeprowadzono plebiscyt. Na 534 tys. uprawnionych głosy oddało 528 tys. osób. Za przyłączeniem obszaru Saary do Rzeszy głosowało 477 tys., tj. 90,4% […]. (T. Kotłowski, Niemcy 1890–1945. Dzieje państwa i społeczeństwa, Kraków 2008, s. 163–164.)
Źródło 2. Fragment strony tytułowej dziennika (sbc.org.pl).
Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. nawiązują do łamania postanowień traktatu wersalskiego przez Niemcy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Do łamania postanowień traktatu wersalskiego nawiązuje tylko źródło 2., które odnosi się do kwestii remilitaryzacji Nadrenii przez Niemcy w 1936 roku. Źródło 1. odnosi się do plebiscytu w okręgu Saary z 1935 roku, co nie było naruszeniem traktatu wersalskiego.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 21
2 pktFragment depeszy Naczelnego Wodza (na podstawie: Multimedialna historia Polski […], t. 26, Warszawa 2007, s. 37.).
Dokończ zdania 1. i 2. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
-
Depesza przedstawiona w źródle była skierowana do generała: A. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. B. Stefana Roweckiego „Grota”. C. Tadeusza Komorowskiego „Bora”. D. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”.
-
Zaprezentowaną depeszę podpisał generał: A. Władysław Anders. B. Kazimierz Sosnkowski. C. Władysław Sikorski. D. August Emil Fieldorf.
Rozwiązanie
Rozwiązanie (z klucza CKE): 1 – B (Stefan Rowecki „Grot”); 2 – C (Władysław Sikorski).
Zadanie 22
1 pktFragmenty traktatów międzynarodowych.
Fragment traktatu A: Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […].
Fragment traktatu B: Układające się strony […], uwzględniając jednocześnie sytuację, w wyniku ratyfikacji układów paryskich, przewidujących utworzenie nowego ugrupowania wojennego w postaci „Unii Zachodnioeuropejskiej” z udziałem remilitaryzowanych Niemiec Zachodnich i ich włączeniem do bloku północnoatlantyckiego, co wzmaga niebezpieczeństwo nowej wojny i stwarza groźbę dla bezpieczeństwa narodowego państw miłujących pokój, […] postanowiły zawrzeć niniejszy Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej […]. (Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2002, s. 318, 336.)
Rozstrzygnij, czy traktaty A i B odnoszą się do procesów integracyjnych odbywających się po tej samej stronie żelaznej kurtyny. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu traktatów i własnej wiedzy.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Traktat A odnosi się do powstania Paktu Północnoatlantyckiego, który był utworzony jako sojusz obronny świata zachodniego. Natomiast traktat B jest traktatem założycielskim Układu Warszawskiego, który utworzyły państwa komunistycznej Europy pod kierownictwem ZSRS.
Zadanie 23
1 pktFragment mowy noblowskiej Czesława Miłosza: Antologie poezji polskiej podają nazwiska moich przyjaciół, Władysława Sebyły i Lecha Piwowara, oraz datę ich śmierci […]. Jest absurdem, że nie wolno napisać, jak zginęli, chociaż każdy w Polsce zna prawdę: podzielili los wielu tysięcy oficerów polskich, rozbrojonych i internowanych przez ówczesnego wspólnika Hitlera, i są pochowani w masowym grobie. (Wielkie mowy historii, t. 4, red. W. Władyka i in., Warszawa 2006, s. 200.)
Wyjaśnij, dlaczego w PRL nie można było pisać o okolicznościach śmierci przyjaciół Czesława Miłosza.
Rozwiązanie
Przykładowe rozwiązanie (z klucza CKE): Czesław Miłosz pisał o swoich przyjaciołach, którzy zostali zamordowani przez Sowietów w wyniku zbrodni katyńskiej w 1940 roku. PRL, jako państwo zależne od ZSRS, propagowała tzw. kłamstwo katyńskie polegające na przypisywaniu tej zbrodni Niemcom.
Zadanie 24
1 pktŹródło 1. Fragment strony tytułowej gazety z okresu PRL (historia.interia.pl).
Źródło 2. Rysunek propagandowy z okresu PRL (Propaganda Polski Ludowej, Łódź 2007, s. 18.).
Rozstrzygnij, czy zaprezentowane źródła 1. i 2. powstały w ramach tej samej kampanii propagandowej z okresu PRL. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści obu źródeł i własnej wiedzy.
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienie (z klucza CKE): Źródło 1. jest przejawem kampanii propagandowej z 1968 roku, kiedy winnymi strajków studenckich okrzyknięto „syjonistów” – zwolenników państwa Izrael. Doprowadziło to do antysemickich czystek w Polsce. Źródło 2. jest przykładem kampanii propagandowej wymierzonej w wizerunek polskiego Kościoła. Tuż przed obchodami milenium chrztu Polski biskupi polscy skierowali do biskupów niemieckich list, w którym znalazły się słowa „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”, co komuniści chcieli pokazać jako przykład antypolskiej działalności Kościoła.
Zadanie 25.1
1 pktFragment stenogramu rozmowy z października 1981 roku.
Polityk A: [J]uż wysłaliśmy do ciebie oficjalne gratulacje, ale ja chciałbym także osobiście pogratulować ci wyboru na stanowisko I sekretarza KC PZPR. Słusznie zrobiłeś, wyrażając zgodę na taką decyzję […]. W PZPR teraz nie ma działacza, który cieszyłby się autorytetem równym twojemu – świadczą o tym także wyniki głosowania na plenum. Rozumiemy, że stoją przed tobą całkiem niełatwe zadania. Ale jesteśmy przekonani, że sobie z nimi poradzisz, uczynisz wszystko, by pokonać tę ciężką chorobę, która dotknęła wasz kraj.
Polityk B: Bardzo wam dziękuję […] za gratulacje i przede wszystkim za zaufanie, którym mnie obdarzyliście. Chcę wam otwarcie powiedzieć, że zgodziłem się przyjąć to stanowisko po dużej wewnętrznej walce i tylko dlatego, iż wiedziałem, że wy mnie popieracie i że wy jesteście za taką decyzją. Jeżeli byłoby inaczej, nigdy bym się na to nie zgodził. Jest to bardzo ciężkie, bardzo trudne zadanie w tej złożonej sytuacji w kraju, w jakiej obecnie się znajduję jako premier i jako minister obrony. Ale zrozumiałem, że jest to właściwe i niezbędne, jeśli wy tak uważacie. […] Uczynię, Leonidzie Iljiczu, wszystko, jako komunista i jako żołnierz, aby było lepiej, aby osiągnąć przełom w sytuacji w kraju i w naszej partii. (A. Dziurok i in., Od niepodległości do niepodległości. Historia Polski 1918–1989, Warszawa 2010, s. 427.)
Podaj nazwisko polityka A i wyjaśnij, o jakiej ciężkiej chorobie wspomniał on w swojej wypowiedzi. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.
Rozwiązanie
Nazwisko (z klucza CKE): [Leonid] Breżniew.
Przykładowe wyjaśnienie (z klucza CKE): Breżniew ciężką chorobą nazywał sytuację związaną z falą strajków, narodzinami i legalizacją ruchu społecznego Solidarności, co oznaczało kryzys władzy komunistycznej w Polsce.
Historia
Poziom rozszerzony
Zadanie 25.2
1 pktPodaj nazwisko polityka B (z zadania 25.1., rozmowa z października 1981 roku) i wyjaśnij, w jaki sposób osiągnął on przełom w sytuacji w kraju. W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.
Rozwiązanie
Nazwisko (z klucza CKE): [Wojciech] Jaruzelski.
Przykładowe wyjaśnienie (z klucza CKE): Jaruzelski postanowił dokonać siłowej rozprawy z Solidarnością i ruchami opozycyjnymi – w tym celu wprowadził stan wojenny na terenie całego kraju, by zdelegalizować i spacyfikować opozycję.
