Sprawdź, czym jest symbol i alegoria na maturze 2024 z języka polskiego. Poznaj przykłady, podstawowe różnice i funkcje, które przydadzą Ci się na maturze.
Co łączy symbol i alegorię?
Symbol i alegoria to środki stylistyczne. Łączy je tylko to, że nie są rozumiane dosłownie.
To przedmioty, osoby czy wydarzenia, które mają kierować myśli odbiorcy ku innym, ukrytym treściom.
A co je różni?
Alegoria ma sens jednoznaczny, ustalony; tylko jedno znaczenie, które każdy rozumie.
Symbol cechuje wieloznaczność, czyli ma wiele znaczeń i każdy może rozumieć go inaczej.
Alegoria - funkcja i cechy
Alegoria może być motywem, przedmiotem, postacią, które poza dosłownym znaczeniem mają także sens przenośny.
występuje w literaturze, sztuce, teatrze, filmie
stosujemy ją, aby wzmocnić znaczenie opisywanego zjawisk, rzeczy, sytuacji
ma jedno rozpoznawalne znaczenie, utrwalone w świadomości czytelników
alegorii nie pozwala na dowolną interpretację
Alegoria wymaga od odbiorcy pewnej wiedzy o tradycjach kulturowych.
Na przykład patrząc na szkielet z kosą, wiemy, że jest to obraz śmierci.
Kobieta z zawiązanymi oczami i wagą w dłoni jest znakiem sprawiedliwości.
Liczne alegorie zawierają bajki – występujące w nich zwierzęta pokazują pewne z góry określone ludzkie cechy:
osioł – upór (uparty jak osioł),
wół czy pszczoła – pracowitość (haruje jak wół, pracowity jak pszczoła),
lis – przebiegłość (chytry, doświadczony, cwany jak lis),
sowa – mądrość (sowa - mądra głowa)
owieczka – niewinność, naiwność (baranki idące na rzeź).
Symbol - funkcja i cechy
ma zasygnalizować odbiorcy znaczenia ukryte w utworze
odczytywany jest w kontekście treści całego dzieła i jest nieoczywisty, zagadkowy
może wyrażać głębsze treści
jest wieloznaczny, można mu przypisać wiele znaczeń, ale w każdym utworze występuje na ogół w jednym znaczeniu.
pozwala „wyrazić to, co niewyrażalne” – czyli pokazuje sensy, których nie da się opisać słowami
Symbol nie tyle „ujawnia swoje znaczenie”, co „je sugeruje”. To odbiorca dopełnia je kontekstem historycznym, kulturowym i swoim doświadczeniem, przez co może być odczytywany na wiele różnych sposobów. Na przykład:
Gołąb
Ptak w naturze dosyć agresywny, jest symbolem zdecydowanie innych wartości;
dla wielu ludzi jest symbolem miłości i dobroci (człowiek o gołębim sercu),
po II WŚ (m.in. za sprawą Pablo Picasso) stał się symbolem pokoju, chętnie wykorzystywanym przez różne prokomunistyczne ruchy i organizacje „pokojowe”,
dla katolików gołąb to symbol Ducha Świętego
Spadająca gwiazda
Od zarania ludzkości uważana jest za znak nadprzyrodzony, któremu przypisuje się jednak krańcowo odmienne znaczenia;
może być zarówno znakiem nadziei jak i zwiastunem nieszczęścia. |
Wąż
Może symbolizować:
zło (kusiciel ze Starego Testamentu),
krzywoprzysięstwo (wężowy język),
podstęp lub mądrość (symbolem medycyny jest wąż opleciony wokół laski Asklepiosa/Eskulapa).
Symbole i alegorie można porównać do wyrazów w języku
Jeśli wyrazimy się używając powszechnie znanych słów, obecnych w języku od dawna — zrozumie na każdy lub prawie każdy. Jeśli tę samą treść przekażemy używając młodzieżowego slangu lub środowiskowej gwary – krąg rozumiejących nas odbiorców znacznie się zmniejszy.
Jeśli odwołamy się do tradycyjnej alegorii, albo do utrwalonej w tradycji symboliki – większość, bez większego wysiłku powinna zrozumieć takie obrazowe przedstawienia. Jeśli jednak posłużymy się jakąś nietypową alegorią, lub symbolem, który dopiero co przyszedł nam do głowy - postawimy odbiorcę przed koniecznością rozwiązania zagadki, co mamy na myśli.
Podsumowując
Alegoria ma z góry ustalony sens w kulturze i w tradycji i w każdym utworze występować będzie w tym samym znaczeniu, zaś znaczenie symbolu może być różne, zależne od kontekstu, epoki, intencji i doświadczeń autora dzieła.
Subskrybuj podcast Matura Na Maxa
📨 Notatki do matury wysyłamy za
Wpisz swój adres e-mail poniżej, aby otrzymywać darmowe notatki z podcastu. Przygotuj się do matury na maxa!
Thank you!
You have successfully joined our subscriber list.
Masz pytania?
Pracujemy od poniedziałku do piątku, od 10:00 do 17:00 oraz w trakcie trwania zajęć.