Top 10 związków frazeologicznych, które warto znać na maturze

Związki frazeologiczne to temat towarzyszący nam w literaturze, sztuce ale i w życiu codziennym. Język polski obfituje w ciekawe wyrażenia, które pozwalają na zwięzłe i obrazowe ujęcie naszych myśli. Są głęboko zakorzenione w kulturze polskiej i są odzwierciedleniem tradycji, historii, wartości i przekonań Polaków. Frazeologizmy, charakterystyczne dla danego języka, są często unikalne.
Występujące w danym języku i niedające się dosłownie przełożyć na inne języki, często odzwierciedlają jego kulturę i tradycje.

Związki frazeologiczne to utarte połączenia wyrazowe, które mają swoje znaczenie (najczęściej przenośne), dlatego nie tłumaczymy ich dosłownie. Zaliczane do nich mogą być także przysłowia, porzekadła, sentencje i maksymy. Znaczenia i poprawności szukamy w słowniku frazeologicznym, a dział językoznawstwa zajmujący się ich badaniem nazywany jest frazeologią.

Frazeologizmy często wywodzą się z języka potocznego i stanowią całość znaczeniową, która traci sens, gdy zostanie użyta w niewłaściwym kontekście. Mogą mieć charakter obrazowy, wzbogacając wypowiedź i nadając jej wyrazistości.

Podział frazeologizmów ze względu na budowę:

wyrażenia – związki wyrazowe, w których żaden człon nie jest czasownikiem, np.:

• syzyfowa praca
• koń trojański

zwroty – związki wyrazowe, w których jeden człon jest czasownikiem, np.:

• wziąć nogi za pas
• stroić fochy

frazy – połączenia wyrazów, które same w sobie stanowią zdanie lub równoważnik zdania, np.:

• bez pracy nie ma kołaczy
• człowiek człowiekowi wilkiem

Podział frazeologizmów ze względu na stopień zespolenia wyrazów:

związki łączliwe – wyrazy związku mogą się swobodnie łączyć z innymi wyrazami, np.:

• pomyślny zbieg okoliczności – szczęśliwy zbieg okoliczności

związki stałe – czyli takie, w których żadna zmiana nie jest możliwa, wyrazy frazeologizmu są stałe, a ich zamiana to błąd frazeologiczny, np.:

• nie ma co płakać nad rozlanym mlekiem
• uciekać, gdzie pieprz rośnie

związki luźne – można w nich swobodnie wymieniać oba człony, np.:

• piękne kwiaty – pachnące kwiaty
• piękny bukiet – pachnący bukiet

Funkcje związków frazeologicznych:

• służą wyrażeniu ekspresji
• dają plastyczność wypowiedzi
• pomagają precyzyjniej sformułować myśli
• wprowadzają humor do wypowiedzi

Źródła związków frazeologicznych:

• Biblia (rzeź niewiniątek, trąba jerychońska, umywać ręce, sądny dzień, oddać coś za miskę soczewicy)
• mitologia (pięta Achillesa, męki Tantala, nic Ariadny, syzyfowa praca, jabłko niezgody)
• literatura (walczyć z wiatrakami, dantejskie sceny)
• historia (przekroczyć Rubikon, kości zostały rzucone)
• obyczaje, zwyczaje (rzucić rękawicę, podać czarną polewkę)
• anegdoty, legendy (wyjść jak Zabłocki na mydle, wzrok Bazyliszka, masz babo placek)
• codzienność (zjeść z kimś beczkę soli, porywać się z motyką na słońce)

Ponieważ znajomość związków frazeologicznych na maturze jest konieczna, warto przygotować sobie taką tabelę, zgromadzić w niej różne związki frazeologiczne – tak, byśmy wiedzieli skąd pochodzą i co oznaczają.

10 związków frazeologicznych, pochodzących z Biblii i mitologii

BIBLIZMY – utrwalone, stałe związki wyrazowe, które powstały pod wpływem treści BIBLII

ZWIĄZEK FRAZEOLOGICZNY | UŻYCIE W BIBLII | ZNACZENIE DZISIEJSZE

wieża Babel | miała utrzymać ludzi w jednym miejscu poprzez nieskończoną pracę nad jej budową. Bogu się to nie spodobało i pomieszał ich języki, podzielił ich na narody, przez co nie mogli się zrozumieć. | zamieszanie, zamęt, nieład, pomieszanie języków, wielojęzyczne zbiorowisko ludzi

Sodoma i Gomora | dwa miasta, które Bóg spalił deszczem siarki i ognia. Była to kara za grzeszne zachowanie ich mieszkańców. | rozpusta, zniszczenie społeczeństwa, bałagan i zamęt.

hiobowe wieści | Hiob był bardzo oddanym Bogu człowiekiem. Przeżył szereg kar narzuconych przez Boga i ani przez moment nie zwątpił w swoją wiarę. | są to wieści przysparzające nas o cierpienie i smutek, straszne wieści.

egipskie ciemności | wywodzi się z historii o Mojżeszu, który chciał wyprowadzić lud Izraela z niewoli egipskiej. Bóg zesłał na Egipt dziesięć plag. Ciemności były jedną z tych plag. | oznacza nieprzenikliwą ciemność, której nie da się rozjaśnić.

zakazany owoc | Adam i Ewa przebywając w raju dostali od zakaz – nie mogą zerwać owocu z drzewa. Podkuszeni przez szatana – złamali zakaz i zostali wygnani. | coś bardzo kuszącego, objętego zakazem. Oznacza, że im bardziej coś jest niedostępne, tym bardziej nas do tego ciągnie.

MITOLOGIZMY – utrwalone, stałe związki wyrazowe, które powstały pod wpływem treści z mitologii

ZWIĄZEK FRAZEOLOGICZNY | UŻYCIE W MITOLOGII | ZNACZENIE DZISIEJSZE

syzyfowa praca | Syzyf – założyciel i król miasta Eryfy (późniejszy Korynt), za swe liczne przewinienia został ukarany, toczył na szczyt góry Tartaru ciężki głaz, który ciągle spadał. | Wymagająca, ciężka, często bezskuteczna praca; ciężki i bezcelowy wysiłek, trud;

pięta Achillesa | Tetyda, matka Achillesa, chciała go uodpornić na wszelkie ciosy, wykąpała go więc w Styksie, trzymając go za pietę – to miejsce pozostało nieodporne na rany. Achilles zginął w Troi ugodzony strzałą w piętę. | czyjaś słaba strona, słaby punkt

jabłko niezgody | bogini Eris – niezaproszona na wesele – postanowiła się zemścić i rzuciła pomiędzy Herę, Afrodytę i Atenę jabłko z napisem „Dla najpiękniejszej”. Wywołało to wielką kłótnię, dla kogo jest przeznaczony podarunek. Spór rozsądził Parys wybierając Afrodytę (przekupiony przez nią, co było później pośrednią przyczyną wojny trojańskiej). | przedmiot sporu, przyczyna waśni, kłótni

puszka Pandory | Hefajstos, na polecenie Zeusa chcącego zemścić się na Prometeuszu, stworzył piękną kobietę. Dano jej puszkę i zesłano na ziemię. Została żoną Epimeteusza i namówiła męża do otwarcia beczki, którą otrzymała jako wiano. Otwarcie jej spowodowało, że „wyleciały na świat wszystkie smutki, troski, nędze i choroby i jak kruki obsiadły biedną ludzkość. | źródło nieszczęść, tragedii

stajnia Augiasza | oczyszczenie stajni Augiasza było piątą z dwunastu prac Heraklesa; była ona od lat nieporządkowana, brudna i śmierdząca. Herakles przepuścił przez nią rzekę, która oczyściła stajnię z gnoju. | wielki, trudny do uporządkowania bałagan, coś bardzo zapuszczonego, zaniedbanego, co trzeba doprowadzić do porządku

Podsumowując – frazeologizmy w poezji i w prozie:

W poezji – frazeologizmy używane są do tworzenia obrazów, wyrażania emocji, a także dodawania rytmu i melodyjności utworu.

W prozie – związki frazeologiczne służą przede wszystkim do zwiększenia realizmu dialogów i charakterystyki postaci.

Związki frazeologiczne mogą pojawić się na maturze zarówno w zadaniach testowych na egzaminie pisemnym, jak i w zadaniach niejawnych na egzaminie ustnym. Warto je więc znać, ponieważ to ułatwia posługiwanie się odpowiednim słownictwem i może zaoszczędzić Ci utraty cennych punktów.