WOS PR — Maj 2026

Mapa. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej.

Tekst. O jednej z mniejszości

Mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. narodowego spisu powszechnego zadeklarowało 1828 obywateli polskich, w tym: w województwie [oznaczonym na mapie literą A] – 539 osób. W Polsce zatracili znajomość swojego ojczystego języka, pozostali natomiast wierni religii muzułmańskiej.

Podaj nazwę województwa oznaczonego na mapie literą A oraz nazwę prawnie uznanej w Rzeczypospolitej Polskiej mniejszości narodowej zamieszkującej południowo-wschodnią część tego województwa.

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W rozumieniu ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym mniejszość narodowa różni się od etnicznej tym, że

Tekst. O jednej z mniejszości

Mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. narodowego spisu powszechnego zadeklarowało 1828 obywateli polskich, w tym: w województwie [oznaczonym na mapie literą A] – 539 osób. W Polsce zatracili znajomość swojego ojczystego języka, pozostali natomiast wierni religii muzułmańskiej.

Podaj nazwę prawnie uznanej w Rzeczypospolitej Polskiej mniejszości etnicznej, której dotyczy tekst.

Fragment ustawy

„Art. 2. 1. [Ta organizacja] jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. 2. [Ta organizacja] samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące […] działalności. 3. [Ta organizacja] opiera działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw […] może zatrudniać pracowników, w tym swoich członków.” (Dz.U. z 2020 r. poz. 2261, stan prawny na dzień 29 stycznia 2026 r.)

Rozstrzygnij, czy przytoczony fragment ustawy dotyczy fundacji. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonego fragmentu ustawy.

Wykresy. Odsetek osób migrujących do Polski i z Polski według państw w 2023 r.

Na podstawie wykresów oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment ustawy

„Art. 2. 1. [Dokument ten] może być przyznan[y] osobie, która deklaruje przynależność do Narodu Polskiego i spełni łącznie następujące warunki: 1) wykaże swój związek z polskością przez przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za język ojczysty, oraz znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów; 2) […] złoży pisemną deklarację przynależności do Narodu Polskiego; 3) wykaże, że jest narodowości polskiej lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, albo przedstawi zaświadczenie organizacji polskiej lub polonijnej potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres co najmniej ostatnich trzech lat. […] 2. [Dokument ten] może być przyznan[y] osobie:

1. nieposiadającej w dniu złożenia wniosku o wydanie [tego dokumentu] oraz w dniu jego przyznania […] obywatelstwa polskiego lub
2. nieposiadającej zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub
3. posiadającej status bezpaństwowca.” (Dz.U. z 2023 r. poz. 192 z późn. zm., stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Podaj nazwę dokumentu przyznawanego na podstawie przepisów przytoczonej ustawy.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących dokumentu przyznawanego na podstawie przepisów przytoczonej ustawy (Karta Polaka). Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragmenty artykułu naukowego

Fragment 1. „[M]yśl […] [g]łosi […], że państwo stanowi zbiór niezależnych jednostek, które współpracują […] jedynie w celu osiągnięcia własnego, indywidualnego, samodzielnie określonego dobra. […] [U]znaje, iż wobec konkurujących ze sobą różnych dóbr będących przedmiotem pragnień jednostek, polityka może być jedynie sztuką umożliwiającą pokojowe współistnienie ludzi. […] [D]ziałalność polityczna […] służy zapewnieniu warunków realizacji niezależnych od państwa celów jednostek. W [takim] państwie sprawiedliwość oznacza równe potraktowanie wszystkich jednostkowych dążeń i preferencji, sprowadza się do ustalonych publicznie procedur podejmowania decyzji.”

Fragment 2. „Myśl tomistyczna […] głosi społeczną naturę człowieka, uczy, że tylko wspólnymi „siłami” ludzie mogą uzyskać swoje człowieczeństwo, a więc stać się istotami rozumnymi i moralnymi, że w swoim rozwoju są oni nawzajem od siebie zależni. […] Owo dobro wspólne to konkretne wartości zapewniające każdemu członkowi wspólnoty dobre ludzkie życie, zatem z dobrem wspólnym nieodłącznie idzie w parze wewnętrzne […] dobro jednostek. W myśli tomistycznej dobro wspólne jest wartością przedspołeczną, wpisaną w cel każdej istoty ludzkiej, jako tej, która dąży do pełni swego rozwoju, i tak pojmowane, stanowi zasadę bytu; z drugiej zaś strony, jest celem możliwym do osiągnięcia jedynie w społecznym współdziałaniu i w tym ujęciu, stanowi ono zasadę działania. […] Tomiści wskazują, że do osiągnięcia tego celu niezbędne są instrumenty polityczne, przede wszystkim prawo jako uszczegółowiona norma wykonawcza zasady wspólnego dobra ogłoszona i egzekwowana przez społeczny autorytet. W myśli tomistycznej państwo jest wyrazem łączących jednostki zależności moralnych, jest wspólnotą celu, a jako konieczne do uformowania ludzkiej natury, jest ono „konieczne z natury”.” (J. Turek, Dobro wspólne w myśli politycznej […], „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, 8,1 (2005), s. 131.)

Podaj nazwę ideologii, którą scharakteryzowano we fragmencie 1. artykułu naukowego.

Fragmenty artykułu naukowego

Fragment 1. „[M]yśl […] [g]łosi […], że państwo stanowi zbiór niezależnych jednostek, które współpracują […] jedynie w celu osiągnięcia własnego, indywidualnego, samodzielnie określonego dobra. […] [U]znaje, iż wobec konkurujących ze sobą różnych dóbr będących przedmiotem pragnień jednostek, polityka może być jedynie sztuką umożliwiającą pokojowe współistnienie ludzi. […] [D]ziałalność polityczna […] służy zapewnieniu warunków realizacji niezależnych od państwa celów jednostek. W [takim] państwie sprawiedliwość oznacza równe potraktowanie wszystkich jednostkowych dążeń i preferencji, sprowadza się do ustalonych publicznie procedur podejmowania decyzji.”

Fragment 2. „Myśl tomistyczna […] głosi społeczną naturę człowieka, uczy, że tylko wspólnymi „siłami” ludzie mogą uzyskać swoje człowieczeństwo, a więc stać się istotami rozumnymi i moralnymi, że w swoim rozwoju są oni nawzajem od siebie zależni. […] Owo dobro wspólne to konkretne wartości zapewniające każdemu członkowi wspólnoty dobre ludzkie życie, zatem z dobrem wspólnym nieodłącznie idzie w parze wewnętrzne […] dobro jednostek. W myśli tomistycznej dobro wspólne jest wartością przedspołeczną, wpisaną w cel każdej istoty ludzkiej, jako tej, która dąży do pełni swego rozwoju, i tak pojmowane, stanowi zasadę bytu; z drugiej zaś strony, jest celem możliwym do osiągnięcia jedynie w społecznym współdziałaniu i w tym ujęciu, stanowi ono zasadę działania. […] Tomiści wskazują, że do osiągnięcia tego celu niezbędne są instrumenty polityczne, przede wszystkim prawo jako uszczegółowiona norma wykonawcza zasady wspólnego dobra ogłoszona i egzekwowana przez społeczny autorytet. W myśli tomistycznej państwo jest wyrazem łączących jednostki zależności moralnych, jest wspólnotą celu, a jako konieczne do uformowania ludzkiej natury, jest ono „konieczne z natury”.” (J. Turek, Dobro wspólne w myśli politycznej […], „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, 8,1 (2005), s. 131.)

Porównaj relację między jednostką a państwem przedstawioną we fragmencie 1. artykułu naukowego z relacją przedstawioną we fragmencie 2. Na podstawie obu fragmentów podaj dwie różnice.

Fragmenty artykułu naukowego

Fragment 1. „[M]yśl […] [g]łosi […], że państwo stanowi zbiór niezależnych jednostek, które współpracują […] jedynie w celu osiągnięcia własnego, indywidualnego, samodzielnie określonego dobra. […] [U]znaje, iż wobec konkurujących ze sobą różnych dóbr będących przedmiotem pragnień jednostek, polityka może być jedynie sztuką umożliwiającą pokojowe współistnienie ludzi. […] [D]ziałalność polityczna […] służy zapewnieniu warunków realizacji niezależnych od państwa celów jednostek. W [takim] państwie sprawiedliwość oznacza równe potraktowanie wszystkich jednostkowych dążeń i preferencji, sprowadza się do ustalonych publicznie procedur podejmowania decyzji.”

Fragment 2. „Myśl tomistyczna […] głosi społeczną naturę człowieka, uczy, że tylko wspólnymi „siłami” ludzie mogą uzyskać swoje człowieczeństwo, a więc stać się istotami rozumnymi i moralnymi, że w swoim rozwoju są oni nawzajem od siebie zależni. […] Owo dobro wspólne to konkretne wartości zapewniające każdemu członkowi wspólnoty dobre ludzkie życie, zatem z dobrem wspólnym nieodłącznie idzie w parze wewnętrzne […] dobro jednostek. […] Tomiści wskazują, że do osiągnięcia tego celu niezbędne są instrumenty polityczne, przede wszystkim prawo jako uszczegółowiona norma wykonawcza zasady wspólnego dobra ogłoszona i egzekwowana przez społeczny autorytet. […]” (J. Turek, Dobro wspólne w myśli politycznej […], „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, 8,1 (2005), s. 131.)

Na podstawie obu fragmentów artykułu naukowego sformułuj argument do tezy: Dla jednostek korzystna jest realizacja idei dobra wspólnego.

Fragment sprawozdania

„Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego jednoznacznie świadczy o pilnej potrzebie interwencji ustawodawcy w celu rozstrzygnięcia wątpliwości co do tego, czy bliskim osoby ciężko poszkodowanej w wypadku przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie wobec sprawcy wypadku.” (Uwagi o stwierdzonych nieprawidłowościach […] za rok 2020, sn.pl)

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.

Przytoczony fragment sprawozdania świadczy o występowaniu

A. luki prawnej, B. sprzeczności norm prawnych,

co jest naruszeniem zasady

1. spójności systemu prawnego.
2. zupełności systemu prawnego.
3. hierarchiczności systemu prawnego.

Fragment jednej z polskich konstytucji

Artykuł 36. „Senat składa się z członków wybranych przez poszczególne województwa w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem¹. Każde województwo stanowi jeden okrąg wyborczy […]. Prawo wybierania do Senatu ma każdy wyborca do Sejmu, który w dniu ogłoszenia wyborów ukończył lat 30 […]. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, posiadający prawo wybierania do Senatu, […] o ile z dniem ogłoszenia wyborów ukończył lat 40. Kadencja Senatu rozpoczyna się i kończy z kadencją Sejmową. Nikt nie może być jednocześnie członkiem Sejmu i Senatu.” (isap.sejm.gov.pl)

¹ Stosunkowem – proporcjonalnym.

Odwołując się do przytoczonego fragmentu konstytucji oraz do rozwiązań prawnych w analogicznym zakresie obowiązujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej, podaj dwie różnice dotyczące wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

Fragment jednej z polskich konstytucji

Artykuł 36. „Senat składa się z członków wybranych przez poszczególne województwa w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem¹. Każde województwo stanowi jeden okrąg wyborczy […]. Prawo wybierania do Senatu ma każdy wyborca do Sejmu, który w dniu ogłoszenia wyborów ukończył lat 30 […]. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, posiadający prawo wybierania do Senatu, […] o ile z dniem ogłoszenia wyborów ukończył lat 40. Kadencja Senatu rozpoczyna się i kończy z kadencją Sejmową. Nikt nie może być jednocześnie członkiem Sejmu i Senatu.” (isap.sejm.gov.pl)

¹ Stosunkowem – proporcjonalnym.

Rozstrzygnij, czy przytoczony fragment pochodzi z Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do rozwiązań ustrojowych.

Fragment Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

„Art. 213. 1. […] stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego […]. 2. […] wydaje rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały.” (Dz.U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 z późn. zm., stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Przytoczony fragment Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczy

Fragment Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

„Art. 213. 1. […] stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego […]. 2. […] wydaje rozporządzenia, a w sprawach indywidualnych podejmuje uchwały.” (Dz.U. z 1997 r. nr 78 poz. 483 z późn. zm., stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Uzupełnij zdania. Wpisz: • nazwę jednoosobowego organu konstytucyjnego (1.) • nazwę organu powołującego (2.) • okres kadencji (3.).

Innym niż opisany w przytoczonym fragmencie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organem stojącym na straży wolności słowa jest (1.) ………………………….

Ten organ jest powoływany przez (2.) ………………………… za zgodą Senatu.

Kadencja tego organu wynosi (3.) ……………………..

Tekst prasowy. O planowanym referendum

„Opozycja w radzie miejskiej nie zrezygnuje z planów odwołania [prezydenta miasta]. Te plany to referendum, które najwcześniej może się odbyć 10 miesięcy po wyborach. A to oznacza, że […] podpisy pod wnioskiem moż[na] zacząć zbierać od 21 lutego 2025 r. W ciągu 60 dni będzie musiało się zebrać tych podpisów ponad 46 tys.” (K. Kaczorowska, […] problem z dyplomem MBA i nie tylko. Ale rezygnować nie zamierza, „Polityka”, nr 49, 2024, s. 37.)

Fragment ustawy

„Art. 4. Referendum przeprowadza się, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1, z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej:

1. 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu;
2. 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa. Art. 55. 1. Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania, z zastrzeżeniem ust. 2.

1. Referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu. Art. 56. 1. Wynik referendum jest rozstrzygający, jeżeli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej pod referendum oddano więcej niż połowę ważnych głosów.
2. Wynik referendum gminnego w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne jest rozstrzygający, jeżeli za samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych głosów.” (Dz.U. z 2025 r. poz. 472, stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Na podstawie przytoczonego tekstu prasowego i zacytowanego fragmentu ustawy oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment ustawy

„Art. 4. Referendum przeprowadza się, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1, z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego lub na wniosek co najmniej:

1. 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu;
2. 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców województwa. Art. 55. 1. Referendum jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania, z zastrzeżeniem ust. 2.

1. Referendum w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu. Art. 56. 1. Wynik referendum jest rozstrzygający, jeżeli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej pod referendum oddano więcej niż połowę ważnych głosów.
2. Wynik referendum gminnego w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców na cele publiczne jest rozstrzygający, jeżeli za samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych głosów.” (Dz.U. z 2025 r. poz. 472, stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Odwołując się do przytoczonego fragmentu ustawy oraz do rozwiązań prawnych dotyczących referendum ogólnokrajowego obowiązujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej, podaj różnice między referendum lokalnym a referendum ogólnokrajowym – we wskazanych zakresach.

Różnica w zakresie podmiotów inicjujących referendum • referendum lokalne: • referendum ogólnokrajowe:

Różnica w zakresie wymaganej frekwencji • referendum lokalne: • referendum ogólnokrajowe:

Schemat. Wybór organów samorządu terytorialnego w Polsce.

Uzupełnij schemat. Podaj nazwy organów samorządu terytorialnego, które na schemacie oznaczono literami A i B.

Uzupełnij zdanie. Wpisz nazwę funkcji.

Przewodniczącym zarządu powiatu jest ………………………………

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

O odpowiedzialności organów państwa

„[Konstytucja marcowa] przewidywał[a], że każdy akt rządowy Prezydenta Rzeczypospolitej dla swej ważności wymagał podpisu Prezesa Rady Ministrów i właściwego ministra […]. W art. 51 ust. 1 jako następstwa [tej] zasady […] przyjęto polityczną i cywilną nieodpowiedzialność głowy państwa wraz z uznaniem solidarnej i indywidualnej odpowiedzialności ministrów za akty rządowe Prezydenta.” (A. Rakowska, […] w dyskusji ustrojowej poprzedzającej uchwalenie Konstytucji kwietniowej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica”, 70 (2009), s. 65.)

Podaj nazwę instytucji prawnej, której opis podkreślono w tekście.

O odpowiedzialności organów państwa

„[Konstytucja marcowa] przewidywał[a], że każdy akt rządowy Prezydenta Rzeczypospolitej dla swej ważności wymagał podpisu Prezesa Rady Ministrów i właściwego ministra […]. W art. 51 ust. 1 jako następstwa [tej] zasady […] przyjęto polityczną i cywilną nieodpowiedzialność głowy państwa wraz z uznaniem solidarnej i indywidualnej odpowiedzialności ministrów za akty rządowe Prezydenta.” (A. Rakowska, […] w dyskusji ustrojowej poprzedzającej uchwalenie Konstytucji kwietniowej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica”, 70 (2009), s. 65.)

Podaj dwie różnice między instytucją prawną, której opis podkreślono w tekście (kontrasygnata), a rozwiązaniem prawnym w analogicznym zakresie obowiązującym obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej.

Fragment ustawy

„Art. 28. 1. Partia polityczna, która:

1. w wyborach do Sejmu samodzielnie tworząc komitet wyborczy[,] otrzymała w skali kraju co najmniej 3% ważnie oddanych głosów na jej okręgowe listy kandydatów na posłów albo
2. w wyborach do Sejmu weszła w skład koalicji wyborczej, której okręgowe listy kandydatów na posłów otrzymały w skali kraju co najmniej 6% ważnie oddanych głosów, ma prawo do otrzymywania przez okres kadencji Sejmu […] subwencji z budżetu państwa na działalność statutową […]. Art. 29. 1. Wysokość rocznej subwencji, o której mowa w art. 28 […], ustalana jest na zasadzie stopniowej degresji proporcjonalnie do łącznej liczby głosów ważnych oddanych na listy okręgowe kandydatów na posłów tej partii albo koalicji wyborczej, w rozbiciu na liczby głosów odpowiadające poszczególnym przedziałom określonym w procentach […].”

(Dz.U. z 2023 r. poz. 1215, stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Fragment ustawy (Art. 28–29 o subwencji z budżetu państwa dla partii politycznych, Dz.U. z 2023 r. poz. 1215) — patrz zadanie 12.1.

Rozstrzygnij, czy zgodnie z przytoczonym fragmentem ustawy warunkiem otrzymywania przez partię polityczną subwencji z budżetu państwa jest uzyskanie mandatów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przez kandydatów komitetu wyborczego tej partii. Odpowiedź uzasadnij.

Fragment ustawy (zasada stopniowej degresji przy finansowaniu partii politycznych, Dz.U. z 2023 r. poz. 1215) — patrz zadanie 12.1.

Odwołując się do zasady stopniowej degresji, uzasadnij, że jej stosowanie przyczynia się do wzmocnienia pluralizmu sceny politycznej w Polsce.

Fragment ustawy

„Art. 14.

1. Organy władzy publicznej oraz organy innych osób prawnych i jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, na żądanie komisji, składają pisemne wyjaśnienia lub przedstawiają dokumenty będące w ich dyspozycji albo akta każdej sprawy przez nie prowadzonej.
2. Komisja może zapoznawać się z dokumentami lub aktami, badając sprawę na miejscu.
3. Na wniosek sądu lub prokuratora komisja udostępnia tym organom zebrane przez siebie materiały […]. Art. 18.
4. Jeżeli komisja w trakcie postępowania uznała, że dokonane przez nią ustalenia uzasadniają postawienie osobom […] zarzutu popełnienia przez nie w sposób zawiniony, w zakresie swojego urzędowania lub w związku z zajmowanym stanowiskiem, czynu naruszającego Konstytucję lub ustawę, występuje z wstępnym wnioskiem o pociągnięcie tych osób do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu.
5. O wystąpieniu z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, komisja postanawia większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy liczby jej członków.” (Dz.U. z 2016 r. poz. 1024, stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Podaj nazwę rodzaju komisji sejmowej, której dotyczy przytoczony fragment ustawy.

Fragment ustawy (Art. 14 i 18 o sejmowej komisji śledczej, Dz.U. z 2016 r. poz. 1024) — patrz zadanie 13.1.

Rozstrzygnij, czy Najwyższa Izba Kontroli może przekazywać komisji, o której mowa w przytoczonym fragmencie ustawy, materiały z prowadzonych kontroli. W uzasadnieniu uwzględnij odpowiedni artykuł i ustęp z przytoczonego fragmentu ustawy.

Fragment ustawy (Art. 18 ust. 2 o sejmowej komisji śledczej, Dz.U. z 2016 r. poz. 1024) — patrz zadanie 13.1.

Dokończ zdanie. Wpisz nazwę wymogu prawnego ważności głosowania.

Warunek, którego przykład podkreślono w przytoczonym fragmencie ustawy, dotyczący minimalnej liczby osób uczestniczących w głosowaniu, nosi nazwę …………………………

Fotografia. Udzielanie pomocy w Syrii w 2017 r.

Podaj pełną polską nazwę organizacji, której działania przedstawiono na fotografii.

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Tekst. O pomocy humanitarnej

„Konflikty zbrojne, klęski żywiołowe, katastrofy wywołane działalnością człowieka mogą się przyczyniać do powstawania kryzysów humanitarnych […], w których miliony ludzi potrzebują natychmiastowej pomocy. […] Pracownicy humanitarni muszą codziennie stawiać sobie pytania, czy ich pomoc faktycznie poprawia sytuację ofiar, czy też ją pogarsza, gdyż dostarczają środków w jakiejś mierze umożliwiających kontynuację działań grupom zbrojnym, oraz jak daleko mogą się w swoich działaniach posunąć, by zyskać dostęp do ofiar; czy dopuszczalna jest współpraca z władzami państwa, rebeliantami, terrorystami, wojskiem? Co jest lepsze: zająć stanowisko, nagłośnić naruszenia praw człowieka, które przecież często towarzyszą kryzysom humanitarnym, i wskazać winnych, czy też trzymać się […] zasad neutralności, bezstronności i niezależności? Pozostać na miejscu i być swego rodzaju tarczą ochronną dla atakowanej ludności cywilnej, czy wyjechać, dbając o własne bezpieczeństwo?” (D. Heidrich, Znaczenie i rola organizacji pozarządowych w świadczeniu pomocy humanitarnej, w: Pomoc humanitarna w świetle prawa i praktyki, P. Grzebyk, E. Mikos-Skuza (red.), Warszawa 2016, s. 179, 200.)

Na podstawie tekstu sformułuj dwa dylematy pracowników humanitarnych.

Definicja pojęcia

Współczynnik Giniego – miara nierówności rozkładu dochodów; przybiera wartość między 0 a 1 (lub – jeśli przemnożymy przez 100 – między 0 a 100). Ten wskaźnik osiągnąłby wartość 0, gdyby wszystkie osoby miały ten sam dochód, natomiast wartość 1 – gdyby wszystkie osoby poza jedną miały dochód zerowy. (Na podstawie: stat.gov.pl)

Mapa. Wartości liczbowe współczynnika Giniego w wybranych państwach europejskich w 2023 r.

Na podstawie danych przedstawionych na mapie sformułuj wniosek na temat poziomu rozwarstwienia dochodowego w Polsce w porównaniu z Francją, z Hiszpanią, z Niemcami i z Włochami. W odpowiedzi uwzględnij wartości liczbowe.

Mapa. Wartości liczbowe współczynnika Giniego w wybranych państwach europejskich w 2023 r.

Na podstawie danych przedstawionych na mapie oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

O sytuacji wewnętrznej w jednym z państw

„Rozpoczęło się masowe i systematyczne mordowanie ludności cywilnej. Masowe masakry były aktami ludobójstwa, które zszokowały społeczność międzynarodową. W części Kigali w pobliżu lotniska straż prezydencka zabijała ludność Tutsi. Zaledwie w pół godziny po katastrofie lotniczej żołnierze pochodzący z ludu Hutu wraz z policją paramilitarną i personelem wojskowym stawiali blokady drogowe, by zatrzymać i zabijać Tutsi. W ciągu kilku tygodni po katastrofie lotniczej w kraju zginęło około 1 miliona osób. Zamordowano również premier Hutu Agathe Uwilingiyimana i 10 belgijskich uczestników misji pokojowej, którzy ją ochraniali. W odpowiedzi na zabójstwo żołnierzy rząd belgijski podjął decyzję o wycofaniu swoich oddziałów. Inne państwa postąpiły podobnie.” (Na podstawie: Jak doszło do ludobójstwa […], 2014, unic.un.org.pl)

Podaj nazwę państwa, w którym rozegrały się wydarzenia przedstawione w tekście.

O sytuacji wewnętrznej w jednym z państw

„Rozpoczęło się masowe i systematyczne mordowanie ludności cywilnej. […] Zamordowano również premier Hutu Agathe Uwilingiyimana i 10 belgijskich uczestników misji pokojowej, którzy ją ochraniali. […]” (Na podstawie: Jak doszło do ludobójstwa […], 2014, unic.un.org.pl) — patrz zadanie 16.1.

Podaj pełną polską nazwę organizacji międzynarodowej, która podjęła decyzję o utworzeniu misji pokojowej wspomnianej w tekście.

Tekst 1. Opisy wybranych instytucji Unii Europejskiej

Opis A: „[…] reprezentuje obywateli państw członkowskich UE. Posłowie wybierani są w wyborach bezpośrednich.” Opis B: „[…] reprezentuje rządy poszczególnych państw członkowskich UE. To instytucja, w ramach której przedstawiciele rządów państw członkowskich i eksperci spotykają się na posiedzeniach organizowanych według dziedzin polityki.” Opis C: „[…] wspiera wspólne interesy UE. Przedkłada wnioski ustawodawcze, realizuje politykę UE, wykonuje budżet oraz czuwa nad prawidłowym stosowaniem prawa Unii przez poszczególne państwa członkowskie UE.” (Na podstawie: Instytucje i organy UE, european-union.europa.eu)

Do opisów przedstawionych w tekście 1. przyporządkuj odpowiednie nazwy instytucji Unii Europejskiej, wybrane spośród podanych: Rada, Komisja Europejska, Rada Europejska, Parlament Europejski, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Opis A: … Opis B: … Opis C: …

Tekst 1. Opisy wybranych instytucji Unii Europejskiej — patrz zadanie 17.1.

Tekst 2. Fragment informacji prasowej

„W spotkaniu w Brukseli, zwołanym przez przewodniczącego Antonio Costę, uczestniczyli szefowie państw i rządów 27 państw członkowskich Unii Europejskiej. Poruszono na nim kwestie pokoju i bezpieczeństwa w Europie.” (Na podstawie: M. Cedro, Przywódcy państw UE […], pap.pl)

Rozstrzygnij, czy fragment informacji prasowej przytoczony w tekście 2. dotyczy spotkania przedstawicieli instytucji przedstawionej w opisie B z tekstu 1. (Rada). Odpowiedź uzasadnij.

Fragment artykułu naukowego

„Ze swej istoty budżet obywatelski ma służyć aktywizacji mieszkańców w życiu publicznym, zwiększeniu ich zaufania do organów przedstawicielskich, identyfikacji z daną wspólnotą samorządową, a także ma sprzyjać otwartości organów jednostek samorządu terytorialnego na potrzeby mieszkańców i trafności podejmowanych przez te organy decyzji; decyzji adekwatnych do potrzeb […]. Efektywność i zainteresowanie tym instrumentem partycypacji zależy od wielu czynników, w tym rozwiązań prawnych stanowiących podstawę prawną jego tworzenia.” (A. Mituś, Budżet obywatelski / partycypacyjny w kontekście budżetów miast wojewódzkich, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio K, 2 (29), 2022, s. 101–102.)

Fragment ustawy o samorządzie gminnym

„Art. 5a. 1. W wypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami gminy. […] 3. Szczególną formą konsultacji społecznych jest budżet obywatelski. 4. W ramach budżetu obywatelskiego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy. Rada gminy w toku prac nad projektem uchwały budżetowej nie może usuwać lub zmieniać w stopniu istotnym zadań wybranych w ramach budżetu obywatelskiego. 5. W gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5% wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu.” (Dz.U. z 2025 r. poz. 1153 z późn. zm., stan prawny na dzień 27 stycznia 2026 r.)

Jako jedna z osób wchodzących w skład komitetu obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej napisz tekst wystąpienia dotyczącego budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), które można byłoby wygłosić w czasie posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. W swojej wypowiedzi uwzględnij: – korzyści dla lokalnej społeczności oraz dla wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, płynące z budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego) – możliwe przeszkody w realizacji budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego), wynikające z obowiązującego prawa, oraz przeszkody w zakresie przygotowania i realizacji projektów – swoje propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym, dotyczące budżetu obywatelskiego (partycypacyjnego). Uzasadnij te propozycje. W swojej pracy skorzystaj z zamieszczonych materiałów źródłowych.