WOS PR — Maj 2022
Arkusz maturalny z wiedzy o społeczeństwie, poziom rozszerzony, sesja Maj 2022 (CKE), z rozwiązaniami zgodnymi z oficjalnym kluczem.
Maj 2022 · CKE
Zadanie 1
1 pktO typie relacji człowieka ze społeczeństwem
„Człowiek tworzony bez reszty przez inne podmioty traci [...] swą oryginalność i autonomiczność, swoją odrębność i niezależność względem innych. […] Człowiek staje się odbiciem innych osobowości, «tylko pośrednikiem, reprezentującym rolę, jaką dana osoba powinna odgrywać» […]. Człowiek jest podporządkowany społeczeństwu, jest egzemplarzem powielonym przez układy społeczne. Nie wyłamuje się z tych układów, ale, przeciwnie, pragnie wtopić się w społeczeństwo. Jest to człowiek […] pozbawiony swej indywidualności.” M. Czarnocka, Podmiot poznania a nauka, Toruń 2012, s. 202–203.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź.
Zjawisko społeczne przeciwne do opisanego w tekście to
- A.
anomia.
- B.
nonkonformizm.
- C.
kontrola społeczna.
- D.
nierówność społeczna.
Rozwiązanie
Odpowiedź: B.
Zadanie 2
1 pktO procesie w życiu społecznym
„[Jest to proces, który] jest podstawowym kanałem przekazu kulturowego przez czasy i pokolenia. […] [N]ależy więc [go] rozumieć jako trwający całe życie proces kształtowania ludzkich zachowań przez interakcje społeczne. Pozwala on jednostkom rozwijać się, wykorzystywać własny potencjał, uczyć i przystosowywać.” A. Giddens, Socjologia, Warszawa 2006, s. 50–51.
Podaj nazwę procesu, którego dotyczy tekst.
Rozwiązanie
Poprawne odpowiedzi (klucz): socjalizacja / enkulturacja / uspołecznienie.
Odpowiedź: socjalizacja.
Zadanie 3.1
1 pktO jednym ze zjawisk społecznych
„Kiedyś […] Stany Zjednoczone słynęły jako kraj nieograniczonych możliwości, w którym bezustannie realizowały się kariery «od pucybuta do milionera», a poszczególne rodziny dochodziły «z łachmanów do fortun» w ciągu zaledwie jednego pokolenia. Ale dzisiaj, jeśli urodziłeś się w rodzinie sytuującej się w najniższej 20-procentowej grupie dochodowej (dolny kwintyl), masz zaledwie 5-procentowe szanse na przedostanie się do górnego kwintyla, jeżeli nie zdobędziesz po drodze wyższego wykształcenia.” N. Ferguson, Wielka degeneracja, Kraków 2017, s. 17.
Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, której dotyczy podkreślony fragment tekstu (dotyczący szansy na przedostanie się z dolnego do górnego kwintyla dochodowego).
Rozwiązanie
Poprawne odpowiedzi (klucz): ruchliwość pionowa / ruchliwość wertykalna (typ 1.); awans społeczny / awans (typ 2.).
Odpowiedź: ruchliwość pionowa (awans społeczny).
Zadanie 3.2
1 pktNa podstawie tekstu (patrz zadanie 3.1.) podaj argument i kontrargument do tezy: Współcześnie w USA występuje zjawisko „dziedziczenia” pozycji społecznej.
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Argument – Z tekstu wynika, że niewykształcony człowiek urodzony w dolnym kwintylu dochodowym ma zaledwie 5% szanse przedostania się do górnego kwintyla.
Kontrargument (jeden z typów):
- Typ 1.: Dane w tekście dotyczące 5% szans dotyczą tylko osób niewykształconych, a zatem wykształcenie wyższe może być kluczem do tego, by nie dziedziczyć biedy.
- Typ 2.: Aż 5% osób niewykształconych z dolnego kwintyla ma szanse przejść do najwyższego kwintyla.
- Typ 3.: Tekst dotyczy szans przejścia z najniższego do najwyższego kwintyla – a przecież przejście do kwintyli pośrednich też jest awansem.
Zadanie 4
1 pktMapa administracyjna Polski z gminami, w których wprowadzono język pomocniczy (mapa: gminy oznaczone literami A, B, C, D).
Oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| W gminach oznaczonych na mapie literami A i C językiem pomocniczym jest język białoruski. | ||
| Gminy, w których językiem pomocniczym jest język regionalny w rozumieniu prawodawstwa polskiego, oznaczono na mapie literą B. | ||
| Gminy, w których językiem pomocniczym jest język mniejszości etnicznej w rozumieniu prawodawstwa polskiego, oznaczono na mapie literą D. |

Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- F
- P
- F
Zadanie 5
1 pktO jednym ze zjawisk społecznych
„O trzecim sektorze w sposób uzasadniony można mówić dopiero wówczas, gdy organizacje […] podejmują swą aktywność świadomie, zdając sobie sprawę z udziału w misji na rzecz podnoszenia jakości życia poszczególnych ludzi i społeczeństwa jako całości.” J. Dzwończyk, Społeczeństwo obywatelskie i bariery jego rozwoju w: Polski system polityczny z perspektywy 25 lat. Wybrane problemy, red. J. Kornas, Ł. Danel, Toruń 2015, s. 177.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź.
Do instytucji funkcjonujących w sektorze, którego dotyczy tekst, nie zalicza się
- A.
fundacji.
- B.
izby rzemieślniczej.
- C.
spółki Skarbu Państwa.
- D.
stowarzyszenia działkowców.
Rozwiązanie
Odpowiedź: C.
Zadanie 6
1 pktWykres. Odpowiedzi na pytanie: Która z poniższych opinii jest bliższa Pana(i) poglądom? (dane w procentach)
Gotowość do współpracy, Komunikat z badań CBOS BS/22/2016.
Sformułuj wniosek dotyczący tendencji zmian w opiniach społeczeństwa polskiego wobec przedstawionej kwestii. Odpowiedź uzasadnij, przytaczając dane z wykresu.

Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Typ 1.: Odsetek Polaków, którzy uważają, że wspólnie z innymi mogą rozwiązywać problemy w swoim otoczeniu, systematycznie rośnie – od 50% w 2002 poprzez 65% w 2008 do 75% w 2016 roku.
Typ 2.: Odsetek Polaków, którzy uważają, że wspólnie z innymi nie mogą rozwiązywać problemów w swoim otoczeniu, systematycznie spada – od 38% w 2002 do 18% w 2016 roku, choć trzeba przyznać, że jest pewien wyłom w tej tendencji, bowiem w badaniach z lat 2008 i 2010 wartość ta wynosi 25%.
Zadanie 7
1 pktTabela 1. Ocena pracy wójta / burmistrza / prezydenta miasta
| Wielkość / typ miejscowości | dobrze (%) | źle (%) | trudno powiedzieć (%) |
|---|---|---|---|
| Wieś | 69 | 14 | 17 |
| Miasto do 19 999 mieszkańców | 69 | 16 | 15 |
| Miasto 20 000–99 999 mieszkańców | 64 | 20 | 16 |
| Miasto 100 000–499 999 mieszkańców | 69 | 16 | 15 |
| Miasto od 500 000 mieszkańców | 57 | 31 | 12 |
Tabela 2. Ocena pracy rady miasta / gminy
| Wielkość / typ miejscowości | dobrze (%) | źle (%) | trudno powiedzieć (%) |
|---|---|---|---|
| Wieś | 66 | 17 | 17 |
| Miasto do 19 999 mieszkańców | 55 | 16 | 29 |
| Miasto 20 000–99 999 mieszkańców | 69 | 15 | 16 |
| Miasto 100 000–499 999 mieszkańców | 62 | 13 | 25 |
| Miasto od 500 000 mieszkańców | 62 | 14 | 24 |
Na podstawie: Oceny władz samorządowych oraz ich kompetencji, Komunikat z badań CBOS BS/82/2018.
Na podstawie danych z tabel oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| Najbardziej krytyczni w ocenie pracy jednoosobowych organów samorządowych są mieszkańcy największych miast. | ||
| Ankietowani z miast liczących od 20 000 do 99 999 mieszkańców wyżej oceniają pracę organów stanowiących niż organów wykonawczych w tych miastach. | ||
| Pozytywna ocena pracy rad miejskich w miastach powyżej 100 tysięcy mieszkańców jest o 4% niższa od oceny pracy analogicznych organów stanowiących przez ludność wsi. |
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- P
- P
- F
Zadanie 8
1 pktKwietniowa reklama
„1% dla Marcelka. Marcelek urodził się 21 czerwca 2015 r. Ma wadę genetyczną – translokacyjny zespół Downa. W 2017 r. Marcelek nauczył się chodzić z ogromnym wsparciem Państwa 1%. W tym roku oraz w kolejnych latach dalej będziemy prosić o wsparcie i ciężko pracować. Wpisz numer: KRS 9000000000. W rubryce «informacja uzupełniająca» – cel szczegółowy 1% Marcel Nr 123456.” Na podstawie: kuriergmin.pl
Odnosząc się do zasad rozliczeń podatkowych obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, wyjaśnij, o jakie działania apelują autorzy reklamy.

Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź z klucza: Organizacja pożytku publicznego prosi o wsparcie 1% swojego podatku dochodowego – taką możliwość dają przepisy o PIT.
Zadanie 9
1 pktO pozycji grup interesu z szarej strefy
„W «państwie częściowo zawłaszczonym» nieformalne grupy interesu działające w szarej strefie gospodarczej korzystają z usług aktorów państwowych, którzy zostali skorumpowani. W przypadku «państwa klanowego» wspomniane grupy interesu (zwane klanami) zarządzają państwem jako aktorzy polityczni. Trudno zatem rozdzielić klan i państwo, politykę i gospodarkę, więc klany uzyskują znaczną bezkarność.” Na podstawie: J.R. Wedel, Klany, kliki i zawłaszczone państwa w: Szara strefa przemocy – szara strefa transformacji? Przestrzenie przymusu, red. R. Sojak, Toruń 2007, s. 109.
Podaj podobieństwo i różnicę w funkcjonowaniu opisanych w tekście nieformalnych grup interesu działających w szarej strefie w obu typach państw.
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Podobieństwo (jeden z typów):
- Typ 1.: Grupy interesu z szarej strefy oddziałują na politykę.
- Typ 2.: Grupy interesu z szarej strefy są związane z korupcją życia politycznego.
Różnica – W państwie częściowo zawłaszczonym grupy interesu wpływają na władzę państwową poprzez korumpowanie polityków, a w państwie klanowym – same ją sprawują.
Zadanie 10
1 pktFragmenty fotografii paragonów (paragony numer 1, 2, 3).
Uzupełnij tekst – wpisz kolejno nazwę podatku oraz numer.
Na paragonach została zawarta informacja o podatku …, a jego podstawową stawką zostały objęte produkty na paragonie numer … .

Rozwiązanie
Poprawne odpowiedzi z klucza (jeden z typów):
Typ 1.: Na paragonach została zawarta informacja o podatku od wartości dodanej, a jego podstawową stawką zostały objęte produkty na paragonie numer 3.
Typ 2.: … o podatku od towarów i usług … numer 3.
Typ 3.: … o podatku VAT … numer 3.
Zadanie 11
2 pktInformacja z karty do głosowania w wyborach w Rzeczypospolitej Polskiej (fragment karty do głosowania z komisją wyborczą). Na podstawie: pkw.gov.pl
Uzupełnij tabelę – wpisz nazwy właściwych organów władzy w Rzeczypospolitej Polskiej wybieranych w wyborach większościowych, w których na karcie do głosowania mogłaby zostać zamieszczona powyższa informacja.
| Organ centralny | Organ samorządowy | |
|---|---|---|
| Organ wykonawczy | ||
| Organ prawodawczy |
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
| Organ centralny | Organ samorządowy | |
|---|---|---|
| Organ wykonawczy | Prezydent RP | wójt / burmistrz / prezydent miasta |
| Organ prawodawczy | Senat RP | rada gminy / rada miasta (w gminie do 20 tys. mieszkańców) |
Zadanie 12.1
1 pktTabele. Wybrane wyniki wyborów do Sejmu RP z drugiej dekady XXI wieku (uwzględniono ugrupowania, które otrzymały ponad 5% głosów)
| Komitet wyborczy | Uzyskane głosy w % | Liczba mandatów w Sejmie RP |
|---|---|---|
| KW PO RP | 39,18 | 207 |
| KW PiS | 29,89 | 157 |
| KW Ruch Palikota | 10,02 | 40 |
| KW PSL | 8,36 | 28 |
| KW SLD | 8,24 | 27 |
| Komitet wyborczy | Uzyskane głosy w % | Liczba mandatów w Sejmie RP |
|---|---|---|
| KW PiS | 37,58 | 235 |
| KW PO RP | 24,09 | 138 |
| KWW Kukiz'15 | 8,81 | 42 |
| KW Nowoczesna R. Petru | 7,60 | 28 |
| KKW Zjednoczona Lewica | 7,55 | 0 |
| KW PSL | 5,13 | 16 |
Na podstawie: pkw.gov.pl
Na podstawie tabel sformułuj argument i kontrargument do tezy: Polski system partyjny jest stabilny.
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Argument (jeden z typów):
- Typ 1.: Nie zmieniają się dwie partie mające największe poparcie społeczne – są to PiS i PO.
- Typ 2.: Po każdych wyborach reprezentację sejmową ma PSL.
Kontrargument (jeden z typów):
- Typ 1.: W Sejmie RP wybranym w 2015 roku pojawiają się nowe ugrupowania: Kukiz'15 i Nowoczesna.
- Typ 2.: W Sejmie RP wybranym w 2015 roku nie jest reprezentowany Ruch Palikota (część formacji znajduje się w Zjednoczonej Lewicy, która nie przekracza progu).
Zadanie 12.2
1 pktWyjaśnij, dlaczego w wyborach, których wyniki zaprezentowano jako ostatnie (patrz tabele w zadaniu 12.1.), nie przyznano mandatów w Sejmie RP jednemu z ugrupowań (KKW Zjednoczona Lewica, 7,55% głosów, 0 mandatów).
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź z klucza: Ponieważ był to koalicyjny komitet wyborczy, a tego typu komitet, by uczestniczyć w podziale mandatów, musi przekroczyć próg wyborczy 8%.
Zadanie 13.1
1 pktFormy demokracji bezpośredniej
Informacja 1. Obywatele mogą zgłosić projekt ustawy. Informacja 2. Obywatele mają prawo do zablokowania wykonywania kwestionowanej przez nich ustawy. Informacja 3. Grupa wyborców może żądać usunięcia ze stanowisk urzędników pochodzących z wyborów powszechnych, a o dymisji decydują obywatele w głosowaniu. Na podstawie: M. Bankowicz, Demokracja. Zasady, procedury, instytucje, Kraków 2006, s. 186–188.
Podaj nazwę formy demokracji bezpośredniej, która jest stosowana w Rzeczypospolitej Polskiej na szczeblu centralnym, oraz numer informacji o niej.
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): Numer informacji – 1. Nazwa – inicjatywa ludowa / ludowa inicjatywa ustawodawcza / obywatelska inicjatywa prawodawcza.
Zadanie 13.2
1 pktPodaj nazwę formy demokracji bezpośredniej, która jest stosowana w Rzeczypospolitej Polskiej na szczeblu lokalnym, oraz numer informacji o niej (patrz informacje w zadaniu 13.1.).
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): Numer informacji – 3. Nazwa – referendum odwoławcze / recall (typ 1.) albo referendum (typ 2.).
Zadanie 14
2 pktFragment mapy politycznej Europy (państwa oznaczone numerami 1–6).
O państwach w Europie
Opis A. To unitarne państwo jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych, a parlament jest dwuizbowy – składa się ze Zgromadzenia Narodowego i Senatu.
Opis B. To federalne państwo jest monarchią, w której głową państwa jest król z dynastii sasko-kobursko-gotajskiej, a parlament jest dwuizbowy – składa się z Izby Deputowanych i Senatu.
Opis C. To federalne państwo jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach pośrednich (przez instytucję złożoną m.in. z parlamentarzystów), a funkcję legislacyjną pełnią Parlament Związkowy i Rada Związkowa.
Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Tom II: Współczesne systemy rządów, Warszawa 2017, s. 58, 164, 173, 179.
Do każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono je na mapie.
| Nazwa państwa | Numer na mapie | |
|---|---|---|
| Opis A. | ||
| Opis B. | ||
| Opis C. |

Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
| Nazwa państwa | Numer na mapie | |
|---|---|---|
| Opis A. | Francja / Republika Francuska | 4 |
| Opis B. | Belgia / Królestwo Belgii | 5 |
| Opis C. | Niemcy / Republika Federalna Niemiec / RFN | 2 |
Zadanie 15.1
1 pktO typie systemu politycznego
„Ten system rządów opiera się na zasadzie […] uznającej, iż naczelną rolę w państwie winien pełnić parlament jako jedyna polityczna reprezentacja obywateli. […] Supremacja parlamentu jest zatem widoczna w każdym elemencie życia polityczno-ustrojowego […]. Do […] cech tego systemu rządów należą [też]: zależność polityczna rządu od parlamentu; brak prerogatyw politycznych ze strony głowy państwa. [Znanym współczesnym przykładem państwa o takim systemie jest Szwajcaria.]” J. Knopek, Europejskie systemy polityczne, Warszawa 2016, s. 186–187.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź.
System polityczny opisany w tekście to system
- A.
parlamentarno-prezydencki.
- B.
parlamentarno-komitetowy.
- C.
parlamentarno-gabinetowy.
- D.
prezydencki.
Rozwiązanie
Odpowiedź: B.
Zadanie 15.2
1 pktOceń prawdziwość podanych zdań (odnoszących się do tekstu z zadania 15.1., dotyczącego systemu parlamentarno-komitetowego i Szwajcarii). Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| W systemie politycznym opisanym w tekście parlament może być bikameralny. | ||
| W Szwajcarii prezydent wchodzi w skład kolegialnego organu wykonawczego, będącego także głową państwa. | ||
| Opisane w tekście relacje między organami prawodawczymi a wykonawczymi są zgodne z monteskiuszowską zasadą podziału władzy. |
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- P
- P
- F
Zadanie 16
2 pktPrzepisy prawne z Konstytucji RP
„Art. 158.1. Sejm wyraża Radzie Ministrów wotum nieufności większością ustawowej liczby posłów na wniosek […] wskazujący imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów. Art. 159.2. Prezydent Rzeczypospolitej odwołuje ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności większością głosów ustawowej liczby posłów.” Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Uzupełnij tekst – wpisz właściwe nazwy: rodzaju wotum nieufności (1.), państwa (2.) oraz typu odpowiedzialności (3.).
Rozwiązanie przyjęte w art. 158 ust 1. nosi nazwę (1.) … wotum nieufności. Jego pierwowzór występuje także w systemie politycznym jednego z sąsiadów Polski – w (2.) … . Oba przytoczone przepisy prawne dotyczą (3.) … odpowiedzialności Rady Ministrów lub jej członków.
Rozwiązanie
Poprawne odpowiedzi (klucz):
- konstruktywnego
- Republice Federalnej Niemiec / RFN / Niemczech
- politycznej (typ 1.) / parlamentarnej (typ 2.)
Zadanie 17
2 pktPrzepisy prawne z art. 235. Konstytucji RP
„4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów. 6. Jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów rozdziału I, II lub XII, podmioty określone w ust. 1 mogą zażądać, w terminie 45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Senat, przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. […] 7. Po zakończeniu postępowania określonego w ust. 4 i 6 Marszałek Sejmu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwaloną ustawę do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie […].” Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Porównaj możliwe działania Prezydenta RP w sytuacji, której dotyczą przytoczone przepisy prawne, oraz w sytuacji procedowania ustawy zwykłej – sformułuj dwa podobieństwa i dwie różnice.
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Podobieństwa (dwa z typów):
- Typ 1.: W obu przypadkach Prezydent RP dysponuje prawem inicjatywy ustawodawczej.
- Typ 2.: W obu przypadkach czas na podpisanie ustawy wynosi 21 dni.
- Typ 3.: W przypadkach obu ustaw Prezydent RP zarządza publikację w Dzienniku Ustaw RP.
- Typ 4.: Do ważności każdej z ustaw wymagany jest podpis Prezydenta RP.
Różnice (dwie z typów):
- Typ 1.: W zaprezentowanej ustawie Prezydent RP nie ma możliwości zawetowania ustawy, a w przypadku ustawy zwykłej – ma.
- Typ 2.: W zaprezentowanej ustawie Prezydent RP nie ma możliwości wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego, a w przypadku ustawy zwykłej – ma.
- Typ 3.: W zaprezentowanej ustawie Prezydent RP może doprowadzić do referendum zatwierdzającego (jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów rozdziału I, II lub XII), a przy zwykłej ustawie nie ma takiego uprawnienia.
Zadanie 18
1 pktNazwy wybranych aktów prawnych będących źródłami prawa w Rzeczypospolitej Polskiej
- Uchwała Rady Miejskiej Wrocławia w sprawie ogłoszenia wykazu kąpielisk […].
- Ustawa […] o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy i ustawy o Służbie Więziennej.
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start”.
- Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską.
Uzupełnij tekst – wpisz właściwe numery.
Jedyny akt prawny spośród zaprezentowanych, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP, to akt o nazwie oznaczonej numerem …, natomiast jedyny akt wykonawczy to akt o nazwie oznaczonej numerem … .
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): Jedyny akt prawny spośród zaprezentowanych, który nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP, to akt o nazwie oznaczonej numerem 1, natomiast jedyny akt wykonawczy to akt o nazwie oznaczonej numerem 3.
Zadanie 19
2 pktPrzepisy prawne z Konstytucji RP dotyczące organów władzy sądowniczej
„Przepisy dotyczące instytucji 1.: [S]prawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. [Stwierdza ważność] wyborów do Sejmu i Senatu[,] referendum ogólnokrajowego[,] wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej. Przepisy dotyczące instytucji 2.: [S]kłada się z przewodniczącego, dwóch zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów na czas kadencji Sejmu. […] [O]dpowiedzialność konstytucyjną przed […] [tą instytucją] ponoszą: Prezydent Rzeczypospolitej, Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów […]. Przepisy dotyczące instytucji 3.: [O]rzeka w sprawach zgodności […] ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją […]. [R]ozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.” Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Do przepisów dotyczących każdej z instytucji dopisz nazwę tej instytucji.
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- Sąd Najwyższy
- Trybunał Stanu
- Trybunał Konstytucyjny
Zadanie 20
3 pktO problemie z mieszkaniem
Marianna Macka, zamieszkała w Mińsku Mazowieckim przy ul. Krótkiej 12, wynajęła Olafowi Oskiemu swoje mieszkanie znajdujące się w tym samym mieście przy ul. Dworcowej 8/14 z dniem 1 marca 2019 roku. Olaf Oski płacił czynsz (należny z góry miesięcznie, płatny do 5. dnia każdego miesiąca) – ustalony w umowie na 1500 zł miesięcznie – przez sześć miesięcy. 1 września 2019 r. odmówił on płacenia czynszu i opuszczenia lokalu. 14 grudnia 2019 r. wynajmująca wysłała do niego pismo przedprocesowe z wezwaniem o zapłatę zaległości. Najemca 31 grudnia 2019 r. opuścił lokal, ale nie uregulował zaległego czynszu. W związku z tym wynajmująca skierowała sprawę do sądu.
Fragment pozwu (Mińsk Mazowiecki, 9.01.2020 r.):
(1.) … w Mińsku Mazowieckim, Wydział (2.) … (3.) …: Marianna Macka. Pozwany: Olaf Oski. Wartość przedmiotu sporu: (4.) … .
POZEW O ZAPŁATĘ
Wnoszę o:
- zasądzenie od pozwanego kwoty zaległego czynszu wraz z należnymi odsetkami za zwłokę,
- przeprowadzenie rozprawy także podczas nieobecności stron,
- zasądzenie kosztów prawem przypisanych.
Uzasadnienie (5.) … Na podstawie: infor.pl
Jako wynajmująca uzupełnij fragment pozwu – wpisz nazwy: sądu (1.), wydziału sądu (2.) i strony procesowej (3.) oraz liczbę (4.), a także sformułuj uzasadnienie (5.).
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Poprawne nazwy i suma (1.–4.):
- Sąd Rejonowy
- Wydział Cywilny
- Powódka / Powód
- 6000 zł (6 miesięcy × 1500 zł zaległego czynszu)
Przykładowe uzasadnienie (5.), jeden z typów:
- Typ 1.: Olaf Oski nie wywiązał się ze swoich obowiązków jako najemca – przez 4 miesiące nie płacił czynszu (1500 zł za miesiąc) za wynajem lokalu przy ul. Dworcowej 8/14 w Mińsku Maz.
- Typ 2.: Olaf Oski od 1 września do 31 grudnia 2019 roku był najemcą lokalu przy ul. Dworcowej 8/14 w Mińsku Maz., w którym mieszkał, ale nie płacił czynszu (1500 złotych miesięcznie) określonego w umowie najmu.
Zadanie 21.1
1 pktPrzepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej
„Art. 96i. Mediator zapoznaje się z aktami sprawy i ma prawo sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, chyba że uczestnik mediacji w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami. Art. 96j. § 1. Mediacja nie jest jawna. § 3. Propozycje ugodowe, ujawnione fakty lub oświadczenia złożone w toku mediacji nie mogą być wykorzystywane po jej zakończeniu, z wyjątkiem ustaleń zawartych w protokole z przebiegu mediacji. Art. 96k. Mediator prowadzi mediację, dążąc do polubownego rozwiązania sporu, w tym przez wspieranie uczestników mediacji w formułowaniu przez nich propozycji ugodowych.” Dz.U. 1960, nr 30, poz. 168, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Na podstawie przytoczonych przepisów prawnych oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|
| Mediacja może być prowadzona zarówno w przedstawionym postępowaniu administracyjnym, jak i w ramach postępowania cywilnego. | ||
| Skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego jest równoznaczne z bezwarunkowym dopuszczeniem mediatora do akt sprawy. | ||
| Po sporządzeniu protokołu z przebiegu mediacji uczestnicy mogą ujawnić niezapisane w nim informacje pozyskane w czasie trwania mediacji. |
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- P
- F
- F
Zadanie 21.2
1 pktOdwołując się do przytoczonych przepisów prawnych (patrz zadanie 21.1.), sformułuj argument uzasadniający twierdzenie, że opisana procedura mediacji jest korzystna dla obu stron postępowania.
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
- Typ 1.: Ze względu na formę, bowiem mediacja nie jest jawna.
- Typ 2.: Ze względu na aktywność uczestników, gdyż strony formułują propozycje.
- Typ 3.: Ze względu na efekt, którym jest polubowne rozwiązanie sporu.
- Typ 4.: Ze względu na ochronę, gdyż strony nie mogą wykorzystywać informacji ujawnionych podczas mediacji, a nieuwzględnionych w protokole.
Zadanie 21.3
1 pktWyjaśnij, na czym polega różnica między metodami rozwiązywania konfliktów: mediacją a arbitrażem.
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź z klucza: W mediacji strony postępowania formułują propozycje ugodowe, natomiast arbitraż polega na rozstrzygnięciu sporu i narzuceniu rozwiązania przez arbitra.
Zadanie 22
2 pktPrzepisy prawne z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej
„Przepis 1. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Przepis 2. Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator. Przepis 3. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.” Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93, z późn. zm.; Dz.U. 1997, nr 88, poz. 553, z późn. zm.; Dz.U. 1997, nr 89, poz. 555, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Do każdego przepisu prawnego dopisz nazwę kodeksu, w którym został on zamieszczony.
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- Kodeks karny
- Kodeks postępowania karnego
- Kodeks cywilny
Zadanie 23
1 pktTekst. O prawach pozytywnych
„Kategorię praw pozytywnych tworzą uprawnienia jednostki do uzyskania świadczeń na jej rzecz. Roszczenie to skierowane jest do społeczeństwa, które spłaca swój «dług» wobec jednostki za pośrednictwem państwa. Państwo wówczas ma obowiązek podejmowania działań, np. podziału wytworzonego dochodu narodowego, który umożliwiłby realizację prawa do świadczenia. Tak więc prawa tego rodzaju są prawami «poprzez państwo».” Na podstawie: eduteka.pl
Przepisy prawne z Konstytucji RP: Art. 41.1. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. […] Art. 61.1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów publicznych […]. Art. 68.1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Art. 70.1. Każdy ma prawo do nauki. […] Art. 77.1. Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 20 stycznia 2022 r.).
Uzupełnij tekst – wpisz właściwe numery.
Prawa II generacji, których dotyczy tekst, uregulowano m.in. w przytoczonych art. … i … .
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): Prawa II generacji, których dotyczy tekst, uregulowano m.in. w przytoczonych art. 68 i 70.
Zadanie 24
1 pktFragment mapy politycznej Europy i Azji (jasnoszarym kolorem zaznaczono część państw, ciemnoszarym – pozostałe).
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź.
Kolorem ciemnoszarym na mapie zaznaczono wszystkie państwa członkowskie

- A.
Inicjatywy Środkowoeuropejskiej.
- B.
Wspólnoty Niepodległych Państw.
- C.
Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.
- D.
Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu.
Rozwiązanie
Odpowiedź: A.
Zadanie 25
1 pktFragment traktatu międzynarodowego
„Artykuł 5. Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony […], udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej […].” Dz.U. 2000, nr 87, poz. 970.
Podaj pełną polską nazwę organizacji międzynarodowej funkcjonującej na mocy traktatu, którego fragment przytoczono.
Rozwiązanie
Poprawne odpowiedzi (klucz): Organizacja Paktu / Traktatu Północnoatlantyckiego (typ 1.) / Pakt / Traktat / Sojusz Północnoatlantycki (typ 2.).
Zadanie 26.1
1 pktO zbrojeniach w Korei Północnej i ich konsekwencjach
- Błędem jest określanie Kim Dzong Una jako nieracjonalnego – na swój sposób działa on racjonalnie.
- W kontynuowaniu programu nuklearnego mogą utwierdzać go działania amerykańskie.
- W Libii po wyrzeczeniu się zbrojeń atomowych płk Kadafi został obalony w trakcie arabskiej wiosny, a następnie zabity.
- Ostatnia interwencja w Syrii – państwie nazywanym często upadłym – była znaczącą demonstracją USA.
- Tymczasem KRLD dysponuje piątą pod względem liczebności armią świata – 690 tysięcy żołnierzy.
- Jeśli nie dojdzie do bezpośredniego starcia, najbardziej prawdopodobnym wariantem jest kontynuacja międzynarodowej presji na Pjongjang w celu zastopowania zbrojeń atomowych.
- Trudna do przewidzenia może być reakcja Chin, choć wydaje się, że Pekin – przez lata blokujący sankcje wobec KRLD – dołączył do grona ich zwolenników.
- W listopadzie 2016 roku Rada Bezpieczeństwa o 60% obniżyła ilość węgla kamiennego z Korei Północnej możliwego do sprzedaży na rynku zagranicznym. Na podstawie: M. Legutko, Miarka się przebrała?, „Gość Niedzielny” 2017, nr 17, s. 55.
Wybierz zdania, w których zawarte są wyłącznie fakty. Wpisz w wyznaczone miejsca numery, którymi oznaczono te zdania.
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): 3, 5 i 8.
Zadanie 26.2
1 pktOdnosząc się do definicji państwa i sytuacji z drugiej dekady XXI wieku, podaj argumenty potwierdzające informacje podkreślone w zdaniu 4. tekstu (patrz zadanie 26.1., dotyczące Syrii nazywanej „państwem upadłym”).
Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
- Typ 1.: Władza państwowa nie kontrolowała całości terytorium państwa.
- Typ 2.: Władza państwowa nie kontrolowała części ludności funkcjonującej na niektórych obszarach państwa.
- Typ 3.: Istniały konkurencyjne wobec władzy państwowej ośrodki władzy, np. ISIS, a więc brakowało państwu syryjskiemu suwerenności wewnętrznej.
Zadanie 26.3
1 pktOdnosząc się do zasad funkcjonowania Organizacji Narodów Zjednoczonych, wyjaśnij związek między zdaniem 7. a zdaniem 8. tekstu (patrz zadanie 26.1.).
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź z klucza: Chiny są stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ – członkowie tacy dysponują prawem weta absolutnego. Sankcje RB ONZ mogły więc dojść do skutku przy braku sprzeciwu Pekinu.
Zadanie 27
2 pktO konflikcie międzynarodowym
„O konflikcie, który trwa od 1947 roku i nazywany jest «efektem niedokończonego podziału», stało się głośniej, kiedy ukazała się książka S. Huntingtona pt. «Zderzenie cywilizacji». Obszar, którego dotyczy konflikt, jest nie tylko terenem konfrontacji dwóch wrogich sobie państw. Potencjalne skutki takiej konfrontacji mogą być katastrofalne dla społeczności międzynarodowej, oba państwa dysponują bowiem bronią nuklearną. Obecnie obszar ten jest faktycznie podzielony – głównie między oba państwa znajdujące się w konflikcie. Mieszkańcy południowej części obszaru, którego dotyczy konflikt, są jego ofiarami, a znaczna ich część chce secesji.” Na podstawie: refugee.pl
Fragment mapy politycznej Azji (państwa w granicach uwzględniających terytoria faktycznie administrowane), z obszarami oznaczonymi numerami 1–4.
Uzupełnij tekst – w wyznaczone miejsca wpisz: nazwę prowincji (A.), nazwy państw (B. i C.) oraz cyfrę (D.).
Konflikt opisany w tekście dotyczy historycznego obszaru (A.) …, na którym dominuje ludność muzułmańska. Południowa część tego obszaru jest kontrolowana przez (B.) … . Ludność tej części obszaru jest wspierana przez (C.) … – państwo, które kontroluje północno-zachodnią część historycznej prowincji. To państwo oznaczono na mapie numerem (D.) … .

Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): A. Kaszmiru B. Republikę Indii / Indie C. Islamską Republikę Pakistanu / Pakistan D. 1
Zadanie 28
1 pktFragmenty map politycznych Europy i Azji (jasnoszarym kolorem zaznaczono państwa członkowskie Wspólnot Europejskich / Unii Europejskiej) – Mapa A. i Mapa B.
Taśma chronologiczna z okresami 1–5, na której zaznaczono: Jednolity akt europejski, traktat z Maastricht, traktat z Amsterdamu, traktat z Nicei, traktat z Lizbony.
Uzupełnij tekst – wpisz właściwe numery.
Mapa A. straciła swą aktualność w okresie oznaczonym numerem …, natomiast mapa B. stała się aktualna w okresie oznaczonym numerem … .

Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz): Mapa A. straciła swą aktualność w okresie oznaczonym numerem 1, natomiast mapa B. stała się aktualna w okresie oznaczonym numerem 4.
Zadanie 29
2 pktPrzepisy prawne z Traktatu o Unii Europejskiej
„Przepisy dotyczące instytucji 1.: [N]adaje Unii impulsy niezbędne do jej rozwoju i określa ogólne kierunki i priorytety polityczne. […] W skład [tej instytucji] wchodzą [m.in.] szefowie państw lub rządów Państw Członkowskich, jak również jej przewodniczący […]. Przepisy dotyczące instytucji 2.: [W]spiera ogólny interes Unii i podejmuje w tym celu odpowiednie inicjatywy. […] Wykonuje budżet i zarządza programami. Pełni funkcje koordynacyjne, wykonawcze i zarządzające […]. Przepisy dotyczące instytucji 3.: [P]ełni, wspólnie z Parlamentem Europejskim, funkcje prawodawczą i budżetową. Pełni funkcje określania polityki i koordynacji […]. W [jej] skład […] wchodzi jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z każdego Państwa Członkowskiego […].” oide.sejm.gov.pl
Do przepisów dotyczących każdej z instytucji dopisz nazwę tej instytucji.
Rozwiązanie
Poprawna odpowiedź (klucz):
- Rada Europejska
- Komisja
- Rada
Zadanie 30
1 pktRysunek satyryczny – relacje międzynarodowe według J. Goudersa (dwie „krowy” dojone: jedna z mapą Afryki, wychudzona; druga z mapami USA i UE, tłusta, rozlewające mleko). cartoonmovement.com
Sformułuj argument i kontrargument wobec wizji współczesnych relacji międzynarodowych przedstawionej na rysunku satyrycznym.

Rozwiązanie
Przykładowe odpowiedzi z klucza:
Argument (jeden z typów):
- Typ 1.: Rysunek pokazuje problem wykorzystywania krajów biednych (wychudłe zwierzę z mapą Afryki) przez kraje bogate (opasłe zwierzę z mapą UE i USA), czego jednym ze źródeł jest kolonializm.
- Typ 2.: Rysunek pokazuje problem marnowania żywności w USA i państwach UE, podczas gdy w państwach Afryki nie ma jej w odpowiedniej ilości.
Kontrargument (jeden z typów):
- Typ 1.: Mamy wiele instytucji pomocowych, także w ONZ, poprzez które kraje Północy pomagają krajom Południa, w tym Afryki.
- Typ 2.: Nie można stwierdzić, że wszystkie państwa UE były państwami posiadającymi dawniej kolonie w Afryce.
Zadanie 31
12 pktZadanie 31. (0–12) — wypracowanie. Wybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.
Temat 1. Scharakteryzuj problem bezrobocia w Rzeczypospolitej Polskiej w XXI wieku, uwzględniając przyczyny tego zjawiska, czynniki wpływające na zróżnicowanie jego poziomu, a także skutki tego zjawiska oraz politykę państwa wobec niego. W pracy wykorzystaj wszystkie zamieszczone materiały źródłowe.
Materiały źródłowe do Tematu 1.:
Wykres. Stopa bezrobocia według płci i miejsca zamieszkania (wg BAEL w IV kwartale, lata 1992–2018) — patrz figures[].
Tabela 1. Bezrobotni według różnych kategorii (stan na grudzień 2018 r.):
| Nazwa kategorii | Liczba (w tys.) |
|---|---|
| ogółem | 968,9 |
| z wykształceniem wyższym | 136,5 |
| z wykształceniem średnim | 322,0 |
| z wykształceniem zasadniczym zawodowym | 248,5 |
| z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym i niepełnym podstawowym | 261,9 |
| w wieku do 24 lat | 118,6 |
| w wieku 25–34 lata | 271,7 |
| w wieku 35–44 lata | 230,1 |
| w wieku 45–54 lata | 173,9 |
| w wieku od 55 lat | 174,6 |
| dotychczas niepracujący | 129,5 |
| długotrwale bezrobotni | 507,2 |
| nieposiadający prawa do zasiłku | 815,6 |
Tabela 2. Odpływ z kategorii bezrobotnych w całym 2018 r.:
| Nazwa kategorii | liczba (w tys.) |
|---|---|
| ogółem | 1774,9 |
| bezrobotni, którzy podjęli pracę (w tym – prace subsydiowane) | 899,7 |
| bezrobotni, którzy podjęli prace subsydiowane | 165,6 |
| bezrobotni, którzy rozpoczęli szkolenie i staż | 154,3 |
Mapa. Stopa bezrobocia rejestrowanego według województw (grudzień 2018 r., Polska – 5,8%) — patrz figures[].
Na podstawie: Rocznik Statystyczny Pracy 2019, Warszawa 2020, s. 166, 168–169, 348.
Temat 2. Porównaj ustrój polityczny Stanów Zjednoczonych Ameryki z ustrojem politycznym Wielkiej Brytanii, biorąc pod uwagę: system partyjny w powiązaniu z systemem wyborczym, strukturę i funkcje parlamentu, pozycję ustrojową głowy państwa oraz model systemu politycznego.
Temat 3. Scharakteryzuj problematykę decyzji administracyjnej w Polsce – przedstaw specyfikę takich decyzji i ich przykłady (wydawane przez organy samorządu terytorialnego), konieczne elementy decyzji, a także procedury odwoławcze (w tym rodzaje pism i ich adresatów) wynikające z norm postępowania administracyjnego oraz sądowo-administracyjnego.


Rozwiązanie
Kryteria oceniania (klucz — streszczenie, wypracowanie oceniane holistycznie w skali 0/4/8/12 pkt na podstawie: wartości merytorycznej, poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka/stylu/kompozycji):
Poziom III (12 pkt) — zdający w pełni scharakteryzował (dla Tematu 1.) wszystkie cztery aspekty: (1) przyczyny bezrobocia z odniesieniem do materiałów źródłowych (bezrobocie strukturalne, koniunkturalne, sezonowe, frykcyjne, czynnik subiektywny); (2) czynniki zróżnicowania stopy bezrobocia (województwa, płeć, miejsce zamieszkania, wykształcenie, wiek); (3) skutki bezrobocia (makroekonomiczne, ekonomiczno-społeczne, psychospołeczne); (4) politykę państwa wobec bezrobocia (polityka aktywna: prace subsydiowane, szkolenia i staże; polityka pasywna: zasiłki) — bez błędów merytorycznych, z poprawną selekcją informacji i spójnym, logicznym wywodem.
Poziom II (8 pkt) — w pełni scharakteryzowane trzy z czterech aspektów (albo dwa w pełni i dwa częściowo), z jednym lub dwoma błędami merytorycznymi i niekonsekwentną selekcją informacji.
Poziom I (4 pkt) — w pełni scharakteryzowany jeden aspekt i częściowo jeden aspekt, z trzema–czterema błędami merytorycznymi.
0 pkt — praca nie spełnia kryteriów żadnego z powyższych poziomów lub brak odpowiedzi.
Analogiczne, wielopoziomowe kryteria merytoryczne (odrębne wymagania szczegółowe) obowiązują dla Tematu 2. (ustrój USA i Wielkiej Brytanii) oraz Tematu 3. (decyzja administracyjna w Polsce) — oceniający stosuje te samo cztery kryteria ogólne (wartość merytoryczna, poprawność merytoryczna, selekcja informacji, język/styl/kompozycja) do treści właściwej wybranemu tematowi.
Uwaga: to zadanie otwarte (wypracowanie) — powyższe jest streszczeniem kryteriów oceny z klucza CKE, nie pełnym rozwiązaniem/wzorcową pracą.
