WOS PR — Maj 2015

Zaznacz nazwę zjawiska społecznego przedstawionego w tekście.

Zjawisko to stanowi swoiste uzupełnienie socjalizacji. Mówiąc skrótowo – jeśli nie udało się kogoś przekonać do postępowania kulturowo akceptowanego, to można go przynajmniej zmusić. Jednak nie każdy czyn sprzeczny z jakąś istotną powinnością kulturową wywołuje reakcję społeczną. Między dewiacją w sensie normatywnym a dewiacją w sensie funkcjonalnym rozciąga się pewien margines tolerancji społecznej, w którym instytucje tego zjawiska społecznego nie podejmują działania.

Na podstawie: P. Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2002, s. 409.

Podaj nazwy kryteriów podziału grup społecznych, które to kryteria oznaczono na schemacie literami A, B, C i D.

Rodzaje grup społecznych w zależności od:

A. … B. … C. … D. …

Materiał źródłowy do zadań 3. i 4.

Analiza postrzeganego wpływu transformacji na życie Polaków ukazuje znaczną odmienność losów i doświadczeń różnych grup społecznych. Potocznie mówi się o „przegranych” i „wygranych” [transformacji]. Socjologiczne badania wylosowanych społeczności lokalnych potwierdziły, że nie jest to podział wydumany czy pozorny. Przez ostatnich ponad dwadzieścia lat nastąpiły znaczące przesunięcia na skali stratyfikacji społecznej, jednych spychając na niższy poziom, innych zaś windując na jej szczyt.

Źródło: Polskie bieguny, red. M. Jarosz, Warszawa 2013, s. 23–24.

Podaj nazwę rodzaju ruchliwości, o którym jest mowa w ostatnim zdaniu tekstu.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

Na fakt, że część robotników uznaje się za przynależnych do kategorii, której nazwę podkreślono w tekście, nie miało wpływu

Wymień dwa problemy społeczne, które są zilustrowane w przedstawionym materiale graficznym.

Mural Co słychać u sąsiadów?

Na podstawie: tuwroclaw.com

Zaznacz nazwę kategorii społecznej, której dotyczy tekst.

Wypracowała strategie antycypacyjne, tworzyła sobie warunki do korzystnego przejścia z systemu upadającego do nowego, przygotowywała się do gospodarki rynkowej już od połowy lat osiemdziesiątych, by zamienić w drodze konwersji kapitał polityczny w ekonomiczny, z pozostawieniem możliwości powrotu do władzy.

Źródło: W. Jakubowski, P. Załęski, Ł. Zamęcki, Nauki o polityce. Zarys koncepcji dyscypliny, Pułtusk 2013, s. 319.

Materiał źródłowy do zadań 7. i 8.

Art. 8.5. Nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy do:

1. wojewody właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia – w zakresie nadzoru nad działalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego,
2. starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia – w zakresie nadzoru nad innymi niż wymienione w pkt. 1 stowarzyszeniami.

Art. 40.1. Uproszczoną formą stowarzyszenia jest stowarzyszenie zwykłe nieposiadające osobowości prawnej.

Źródło: Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach.

Podaj nazwę organu, który prowadzi nadzór nad Stowarzyszeniem Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

Stowarzyszenie, o którym mowa w art. 40.1. przywołanej ustawy, może

Na podstawie tabeli rozstrzygnij, czy obiegowa opinia: kapitał społeczny na wsi jest niższy niż w mieście jest trafna. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do danych.

Na podstawie: Kapitał ludzki i zasoby społeczne wsi. Ludzie – społeczność lokalna – edukacja, red. K. Szafraniec, Warszawa 2006, s. 165–169.

Rozstrzygnięcie – …… Uzasadnienie – ……

Materiał źródłowy do zadań 10. i 11.

Mapa Polski z odsetkiem niepracujących osób w wieku produkcyjnym zdolnych do pracy i gotowych do jej podjęcia w 2012 roku (według województw i podregionów).

Źródło: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2013, Warszawa 2013, s. 166.

Podaj nazwę współczynnika społeczno-ekonomicznego zilustrowanego na mapie.

Podaj nazwy wyłącznie tych województw, w których przedstawiony odsetek niepracujących we wszystkich podregionach mieści się w takim samym przedziale.

Podaj nazwę mniejszości narodowej, której dotyczą materiały źródłowe.

Tablica z nazwą miejscowości oraz fragment mapy jednego z województw Polski.

Źródło: tvp.info.pl; Polski przewodnik toponimiczny, Warszawa 2010, s. 107.

Uzupełnij tabelę – do każdego opisu konfliktu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono je na mapie.

Fragment mapy politycznej świata (numery 1–5 oznaczają wybrane państwa, m.in. Kazachstan, Iran i Egipt jako punkty odniesienia).

Na podstawie worldatlas.com

Opis A. W tym państwie doszło na początku lat 90. XX wieku do konfliktów etnicznych w autonomicznych jednostkach terytorialnych – Osetii Południowej i Abchazji. Z rosyjską pomocą ogłosiły one niepodległość, która w 2008 roku została uznana przez Moskwę.

Opis B. W tym państwie na przestrzeni ostatnich 35 lat dwukrotnie interweniowały obce siły zbrojne. Zarówno w okresie wojny domowej, jak i walk partyzanckich konflikt w nim miał charakter światopoglądowy (np. mudżahedini – komuniści, działalność talibów) oraz etniczny (np. Pasztuni – Uzbecy).

Opis C. W tym państwie konflikty społeczne miały wymiar etniczny (Arabowie – Kurdowie), religijny (sunnici – szyici) oraz związany z dyktaturą przywódców partii Baas. Po obcej interwencji wprowadzono zasadę reprezentacji religijnej i etnicznej w organach władzy.

Podaj nazwę przedstawionej w tekście teorii genezy państwa oraz nazwisko twórcy tej teorii.

Potem każdy wolności własnej cząstkę składa Dla dobra powszechnego: to pierwsza ustawa, Z której jako ze źródła płyną wszystkie prawa. Widzimy wtedy, że rząd umową się tworzy, Nie pochodząc, jak mylnie sądzą, z woli bożej. Owóż rząd na kontrakcie oparłszy społecznym, Podział władzy już tylko jest skutkiem koniecznym.

Źródło: A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 2000, s. 216–217.

Nazwa teorii – …… Nazwisko twórcy teorii – ……

Materiał źródłowy do zadań 15., 16. i 17.

Jest postacią bezpośredniego uczestnictwa w kierowaniu sprawami publicznymi. Oznacza zebranie się w jednym miejscu wszystkich posiadających prawa polityczne w obrębie określonej jednostki terytorialnej w celu wspólnych obrad i podejmowania decyzji. Ta postać uczestnictwa politycznego powszechnie występowała w demokracjach antycznych. Współcześnie występuje np. w niektórych kantonach i gminach Szwajcarii. W Polsce obecnie istnieje zupełnie szczątkowo jako zebranie wiejskie lub ogólne zebranie mieszkańców osiedli w miastach.

Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2007, s. 364–365.

Podaj nazwę opisanej w tekście formy bezpośredniego uczestnictwa obywateli w kierowaniu sprawami publicznymi.

Przedstaw zaletę i wadę opisanej w tekście formy bezpośredniego uczestnictwa obywateli w kierowaniu sprawami publicznymi.

Zaleta – …… Wada – ……

Wymień dwie – inne niż opisana w tekście – formy bezpośredniego uczestnictwa obywateli w kierowaniu sprawami publicznymi występujące współcześnie w Rzeczypospolitej Polskiej.

Podaj nazwę przedstawionego w tekście typu legitymizacji władzy według Maxa Webera.

Wiara w niezwykłą moc i zdolności przywódcy oraz szczególną misję, której celem są istotne zmiany w życiu społecznym, stanowi podstawę tego typu legitymizacji władzy.

Na podstawie: Słownik politologii, Warszawa 2008, s. 282–283.

Zaznacz szereg zawierający personalia autora tekstu i nazwę ideologii, która została w nim zaprezentowana.

Jestem fanatycznym miłośnikiem wolności, uważając, że tylko w jej łonie mogą się rozwijać i rozkwitać rozum, godność i szczęście ludzkie; nie tej wolności czysto formalnej, nadanej, wymierzonej i dawkowanej przez państwo […]; nie tej wolności indywidualnej, egoistycznej, nędznej i fikcyjnej […].

Źródło: Historia idei politycznych – wybór tekstów, Warszawa 2001, t. 2, s. 456.

Na podstawie plakatów oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F – jeśli jest fałszywa.

Plakat A. — plakat komitetu Europa+ Twój Ruch. Plakat B. — plakat komitetu PiS (Kazimierz Michał Ujazdowski), z hasłem „25 maja – wybory do Parlamentu Europejskiego”.

Na podstawie: polityka.pl, namyslowianie.pl

Materiał źródłowy do zadań 21., 22. i 23.

W Wielkiej Brytanii w 1983 roku w wyborach do Izby Gmin Partia Pracy otrzymała 28% głosów, Partia Konserwatywna – 42%, a Sojusz Partii Liberalnej i Partii Socjaldemokratycznej – 25%. Rozkład mandatów był jednak diametralnie odmienny od wyników głosowania. Partia Pracy otrzymała 209 mandatów, Partia Konserwatywna – 397, zaś Sojusz Partii Liberalnej i Partii Socjaldemokratycznej – tylko 23 mandaty. Różnica wyniku wyborczego jest rażąco wielka. Partia Pracy uzyskała niewiele więcej głosów niż Sojusz, ale zdobyła blisko 10 razy więcej mandatów.

Na podstawie: M. Chmaj, W. Skrzydło, System wyborczy w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2011, s. 75.

Podaj nazwę systemu wyborczego występującego w wyborach opisanych w tekście.

Przedstaw zaletę i wadę systemu wyborczego występującego w wyborach opisanych w tekście.

Zaleta – …… Wada – ……

Zaznacz nazwę rodzaju systemu wielopartyjnego występującego w Wielkiej Brytanii w okresie wyborów opisanych w tekście.

Uzupełnij tabelę – do każdego opisu formy państwa dopisz nazwę tego państwa i numer, którym oznaczono je na mapie.

Opis A. Jest państwem o ustroju federalnym. W państwie tym funkcję kolegialnej głowy państwa pełni Rada Związkowa.

Opis B. Jest państwem unitarnym o szerokiej autonomii części składowych. Monarcha stanowi formalnie trzecie ogniwo legislatywy, stojąc jednocześnie na czele egzekutywy.

Opis C. W federacyjnej strukturze terytorialnej tego państwa istnieją m.in. republiki, kraje, obwody i miasta wydzielone. Premier i rząd odpowiedzialni są przed prezydentem, pełniącym funkcję głowy państwa.

Fragment mapy politycznej Europy (numery 1–6).

Na podstawie: worldatlas.com

Podaj nazwy organów władzy Rzeczypospolitej Polskiej, które w przedstawionych przepisach prawnych zostały zastąpione literami A.–C.

Art. 159.1. ( A. ) może wyrazić ministrowi wotum nieufności. Art. 161. Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek ( B. ), dokonuje zmian w składzie Rady Ministrów. Art. 162.3. ( C. ), przyjmując dymisję Rady Ministrów, powierza jej dalsze sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowej Rady Ministrów.

Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.

A. …… B. …… C. ……

Zaznacz minimalną liczbę głosów „za” potrzebną do wykonania czynności wskazanej w przytoczonym przepisie prawnym w sytuacji, gdy 100 posłów głosowałoby przeciw, a 99 wstrzymałoby się od głosu.

Art. 113. […] Sejm może bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów uchwalić tajność obrad.

Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.

Do każdej kompetencji dopisz nazwę właściwego organu władzy sądowniczej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Opis A. Rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi organami państwa. Opis B. Orzeka w drugiej instancji o zgodności uchwał organów samorządu terytorialnego z ustawami. Opis C. Stwierdza ważność wyborów parlamentarnych i prezydenckich.

Na podstawie: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, ze zm.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

Art. 182. § 1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Źródło: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.

Czyn zaprezentowany w podanym przepisie prawnym nie może być uznany za

Materiał źródłowy do zadań 29. i 30.

Zniesienie kary śmierci nastąpiło dopiero wraz z wejściem w życie nowego Kodeksu karnego w 1998 roku, a trzy lata wcześniej, w 1995 roku[,] wprowadzono oficjalnie moratorium na jej wykonywanie. Ale faktycznie od 1989 roku nie wykonywano już wyroków śmierci, co można wiązać z zaczynającymi się wtedy przemianami demokratycznymi. Ale wyroki takie zapadały jeszcze przez jakiś czas, w wyniku amnestii z grudnia 1989 roku zostały zamienione na kary 25 lat pozbawienia wolności, jako że dożywocia w tamtym kodeksie nie było. Teraz mamy tego konsekwencje, bo zakłady karne zaczyna opuszczać grupa szczególnie brutalnych morderców, którzy według dzisiejszego prawa powinni do końca życia przebywać w izolacji.

Źródło: Państwo prawa jeszcze w budowie, A. Zoll w rozmowie z K. Sobczakiem, Warszawa 2013, s. 25–26.

Odnosząc się do tekstu, rozstrzygnij, czy w państwie prawa można przedłużyć wymiar kary pozbawienia wolności szczególnie niebezpiecznym przestępcom.

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące prawa karnego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F – jeśli jest fałszywa.

Uzupełnij fragmenty pozwu w imieniu wynajmującego lokal – wpisz informacje, które zostały zastąpione literami A.–E.

Robert Kowalski, właściciel mieszkania, zawarł z Wojciechem Nowakiem umowę najmu lokalu mieszkalnego na czas określony, na podstawie której strony ustaliły wysokość czynszu na kwotę 1500 zł miesięcznie. Umowa wygasła z dniem 31 grudnia 2007 roku. Pomimo wygaśnięcia stosunku najmu najemca zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu przez kolejnych 10 miesięcy, do dnia 31 października 2008 roku. Z tytułu bezumownego korzystania z lokalu nie została zapłacona przez niego żadna suma pieniężna. Pismem z dnia 15 listopada 2008 roku wezwano go do dobrowolnej zapłaty kwoty stanowiącej opłatę za bezumowne korzystanie z lokalu za okres 10 miesięcy. Pozostało ono bez odpowiedzi.

Na podstawie: ms.gov.pl

Gdańsk, 1 czerwca 2009 r.

… A. [nazwa strony]: Robert Kowalski, ul. Nowa 45, 80-045 Gdańsk

Wydział I … B. [nazwa wydziału], Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe, ul. 3 Maja 9A, 80-802 Gdańsk

… C. [nazwa strony]: Wojciech Nowak, ul. Równa 23, 80-100 Gdańsk

Wartość przedmiotu sporu: ………… D. [kwota w złotych]

POZEW O ZAPŁATĘ Wnoszę o … E. [tekst żądania pozwu]

A. …… B. …… C. …… D. …… E. ……

Podaj nazwę organizacji, której dotyczą materiały źródłowe.

Organizacja powstała w latach 60. XX wieku. Podstawową formą jej działalności jest prowadzenie kampanii na rzecz praw człowieka. Środkami służącymi do realizacji tych założeń są m.in.: organizowanie pisania listów do rządów krajów łamiących prawa człowieka, publiczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, realna pomoc finansowa i prawna dla osób poszkodowanych. Organizacja otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla w 1977 roku za „wkład w umacnianie podstaw wolności, sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie”.

Na podstawie materiału źródłowego oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F – jeśli jest fałszywa.

Paragon za bilet ulgowy komunikacji publicznej z widoczną stawką VAT (8%) i ulgą handlową (20%).

Do każdego przepisu Karty Narodów Zjednoczonych dopisz nazwę właściwego organu ONZ.

Przepis A. […] jest głównym organem sądowym Organizacji Narodów Zjednoczonych. Przepis B. […] wybiera [ten organ] Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa. Jest on najwyższym funkcjonariuszem administracyjnym Organizacji. Przepis C. […] stwierdza istnienie zagrożenia lub naruszenia pokoju bądź aktu agresji oraz udziela zaleceń lub decyduje, jakie środki należy zastosować […] w celu utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju lub bezpieczeństwa.

Źródło: Karta Narodów Zjednoczonych, libr.sejm.gov.pl

Materiał źródłowy do zadań 35. i 36.

O projekcie polsko-szwedzkim

[…] Polska, przy wsparciu Szwecji, zainicjowała prace nad koncepcją spójnej inicjatywy politycznej skierowanej do Armenii, Azerbejdżanu, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy. Miał to być wyraźny sygnał, że niezależnie od toczącej się w Unii debaty na temat dalszego rozszerzania na wschód, kraje członkowskie chcą pomagać swym sąsiadom w przeprowadzaniu reform […].

Konstruując swój projekt, Polska i Szwecja wykorzystały funkcjonującą już Europejską Politykę Sąsiedztwa, postanowiły jednak stworzyć inicjatywę bardziej ambitną […]. Aby uzyskać poparcie pozostałych członków Unii, w maju 2008 roku ministrowie spraw zagranicznych Polski i Szwecji […] zaprezentowali swój projekt na spotkaniu szefów unijnej dyplomacji. Dało to początek dynamicznemu rozwojowi inicjatywy, którą już w czerwcu tego samego roku jednomyślnie zaakceptowała Rada Europejska, wzywając Komisję Europejską do opracowania szczegółów polsko-szwedzkiego projektu.

Źródło: rpo.gov.pl

Opinia publiczna o stosunkach z państwami poradzieckimi — wykres: „Czy Polska, działając w ramach Unii Europejskiej, powinna dążyć do zacieśnienia stosunków UE z krajami dawnego ZSRR (Ukraina, Białoruś, Mołdawia, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan) czy też nie?” (VI 2008: zdecydowanie tak 22%, raczej tak 51%, razem 73%; raczej nie 6%, zdecydowanie nie 1%, razem 7%, trudno powiedzieć 20%. VI 2009: zdecydowanie tak 21%, raczej tak 56%, razem 77%; raczej nie 8%, zdecydowanie nie 1%, razem 9%, trudno powiedzieć 14%.)

Źródło: Ocena stosunków Polski z Rosją, Ukrainą i Niemcami, Komunikat z badań CBOS BS/97/2009.

Podaj nazwę programu przedstawionego w tekście.

Rozstrzygnij, czy poglądy większości respondentów są zgodne z przedstawionym w tekście kierunkiem działań wobec państw byłego ZSRR. Uzasadnij swój wybór, odwołując się do danych.

Rozstrzygnięcie – …… Uzasadnienie – ……

Uzupełnij zdania odnoszące się do przedstawionych materiałów źródłowych – wpisz brakujące nazwy instytucji (A.) i miasta (B.) oraz imię i nazwisko polityka (C.).

O instytucji UE Została utworzona jako nieformalne forum dyskusji między szefami państw lub rządów w 1974 roku. Formalny status uzyskała w wyniku traktatu z Maastricht, a od 2009 roku stała się jedną z instytucji Unii Europejskiej. Zbiera się przynajmniej dwa razy w ciągu półrocza. Jest organem ustalającym ogólne kierunki i priorytety Unii Europejskiej.

Na podstawie: […].europa.eu

O polityku UE (fotografia polityka wraz z opisem) W latach 2007–2008 sprawował urząd przewodniczącego belgijskiej Izby Reprezentantów, a w 2009 roku pełnił funkcję premiera Belgii. W latach 2009–2014 był przewodniczącym instytucji opisanej w powyższym tekście.

Tekst „O instytucji UE” dotyczy (A.) …… . Formalnie instytucją Unii Europejskiej stała się ona w wyniku traktatu z (B.) …… . Traktat ten wprowadził także stanowisko przewodniczącego tej instytucji, które jako pierwszy zajmował (C.) ……, przedstawiony w materiale „O polityku UE”.

Materiał źródłowy do zadań 38. i 39.

Polityka Chin w Afryce

1. Chiny nie tylko stają się coraz bogatsze, lecz także przyczyniają się do wzrostu zamożności innych i jednocześnie rozbudowują swoje wpływy, stając się stopniowo mocarstwem o imperialnych ambicjach.
2. Chiny prowadzą też intensywną politykę promowania swojego kraju i kultury, co ma pomóc w wykreowaniu obrazu państwa pokojowego i nastawionego na współpracę.
3. Działania te są realizowane poprzez instytuty Konfucjusza oraz inne ośrodki kulturalne.
4. Chiny wiedzą, jak ważne jest promowanie własnej kultury jako środek dominacji ekonomicznej.
5. W 2000 roku zapoczątkowano działalność Forum Współpracy Chin i Afryki – skupiającego przedstawicieli przedsiębiorców i biznesmenów.
6. Inicjatywę tę podjęto ponownie między innymi w Addis Abebie i znowu po trzech latach w Pekinie.
7. Uniezależnienie się od państw „zachodnich” oraz osłabienie pozycji USA i mocarstw europejskich dają większe pole manewru rozwijającym się państwom afrykańskim.
8. W relacjach wzajemnych to gospodarka jest najważniejsza, a polityka międzynarodowa jest dla Chin narzędziem do realizacji celów ekonomicznych.
9. W 2006 roku 30% ropy w Chinach pochodziło z Afryki: przede wszystkim z Nigerii, Sudanu i Algierii. Ponadto Chiny kupują miedź i żelazo w RPA oraz Zambii, drewno – w Kamerunie i Gabonie, a węgiel i chrom – w Zambii.
10. Za realizację celów gospodarczych i politycznych Chiny umorzyły ponad 150 pożyczek najsłabiej rozwiniętym krajom afrykańskim na blisko 1,3 miliarda dolarów, wprowadziły też ulgi podatkowe na 1900 rodzajów towarów eksportowanych przez kraje afrykańskie do Chin.

Na podstawie: M. Pitala, Mocarstwowe ambicje Państwa Środka, wgospodarce.pl

Wybierz zdania, w których zawarte są wyłącznie fakty. Wpisz w wyznaczone miejsca numery, którymi oznaczono te zdania.

Odnosząc się do tekstu, wyjaśnij, na czym polega wieloaspektowy charakter współczesnych stosunków między państwami.