Polski PP — Maj 2025

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu zdania na podstawie tekstu 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Nazwa „planeta” pochodzi od greckiego słowa „wędrujący”. Dlatego też podróże kosmiczne pomiędzy planetami zostały nazwane wędrówką pomiędzy wędrowcami.
• Autor tekstu zauważa, że w naturze człowieka jest wędrowanie i poznawanie nowych miejsc, również kosmosu. Wędrowcami są także planety, które podlegają nieustannemu ruchowi. To zdanie oznacza zatem rozpoczęcie przez człowieka lotów kosmicznych.

Zasady oceniania: 2 pkt – rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ podanie przyczyny zainteresowania kosmosem na podstawie jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Uwaga: Jeżeli w rozwiązaniu zadania wskazano taką samą przyczynę zainteresowania kosmosem (rozstrzygnięcie: tak), jednak odwołanie do któregokolwiek z tekstów jest niezgodne z tym rozstrzygnięciem, to za odpowiedź przyznaje się 0 pkt.

Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt:

• Nie. W tekście Carla Sagana motywacją główną do odkrywania kosmosu jest ciekawość, ale także szukanie jakichkolwiek znaków życia na planetach, natomiast w tekście Marty Trepczyńskiej głównym impulsem do odkrywania kosmosu jest znalezienie warunków do życia na innych planetach.
• Tak, w obu tekstach jest mowa o potrzebie zdobycia wiedzy o warunkach panujących w kosmosie.

Zasady oceniania: 2 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt: Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie: P, F.

Zasady oceniania notatki syntetyzującej: za notatkę można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść (kryteria: A – przedstawienie stanowiska każdego autora, B – zestawienie stanowisk obu autorów, C – spójność, D – długość notatki 60–90 wyrazów) i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną (1 pkt – dopuszczalne dwa błędy; 0 pkt – trzy i więcej błędów). Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, nie przyznaje się punktu za poprawność.

Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki:

• Stanowisko autora 1. tekstu, np.: Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z naturalnej ciekawości człowieka.
• Stanowisko autorki 2. tekstu, np.: Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności znalezienia planety nadającej się do zamieszkania przez ludzi.
• Punkty wspólne, np.: ciekawość jako motywacja do odkrywania kosmosu; chęć zbadania warunków w kosmosie; istnienie ograniczeń w odkrywaniu kosmosu.
• Punkty rozbieżne, np.: tekst 1. – potrzeba odkrywania kosmosu wynika z natury człowieka, tekst 2. – potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności zapewnienia ludzkości przetrwania; tekst 1. – ludzie badają kosmos w celu znalezienia w nim śladów innego życia, tekst 2. – ludzie badają kosmos w celu znalezienia rozwiązań umożliwiających człowiekowi życie w niesprzyjających warunkach; tekst 1. – ograniczenia finansowe dotyczące wysyłania ludzi w kosmos, tekst 2. – niesprzyjające warunki do życia / ograniczenia fizyczne człowieka.

Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść:

• W obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą człowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl Sagan sądzi, że ta potrzeba wynika z naturalnej ciekawości ludzkiej. Według niego wiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast Trepczyńska akcentuje konieczność poszukiwania planety, na której rodzaj ludzki byłby w stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają istnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania nad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach. [80 wyrazów]
• Oba teksty dotyczą eksploracji kosmosu i zagadnienia, dlaczego ludzkość się tym zajmuje. Sagan w swoim tekście wyraża pogląd, że ludzie odkrywają wszechświat z wrodzonej ciekawości i chęci poszukiwania życia poza Ziemią. Zwraca jednak uwagę na to, że koszt wypraw kosmicznych jest istotnym ograniczeniem. Autorka drugiego tekstu koncentruje się na zagadnieniu kolonizacji planet istotnym dla przetrwania ludzkości. Według niej realizację tego celu ograniczają warunki panujące na innych planetach. [67 wyrazów]

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie: A1, B4.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga: w uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.

Przykładowe odpowiedzi:

• Postawa we fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Jan Andrzej Morsztyn w wierszu Wiosna napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.
• Wiersz Wiosna nawołuje do cieszenia się życiem, dopóki je mamy, do korzystania z dóbr ziemskich. W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią natomiast zaleca się żyć skromnie, aby zapewnić sobie życie w raju.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi: motyw tańca śmierci nie jest postawą; nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.

Rozwiązanie: Nazwa epoki: średniowiecze.

Przykładowe odpowiedzi (zgodność postawy ze światopoglądem epoki):

• Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci.
• Średniowiecze zakładało całkowite oddanie się Bogu. Popularna była asceza polegająca na wyrzeczeniu się wszelkich dóbr i wygód życia, aby oddać się modlitwie i pielęgnować miłość do Boga. Taka postawa zaprezentowana jest w wypowiedzi Śmierci. Mówi ona o prowadzeniu surowego trybu życia, aby dostąpić zbawienia.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne podanie dwóch argumentów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi (argumenty):

• Rządzący zastępują na ziemi Boga, a zatem tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, tak oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty.
• Błędy rządzących prowadzą do upadku państwa.
• Rządzącym powierzono dbałość o sprawiedliwość wobec ludzi.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Epitet, np.: ludzką sprawiedliwość / stadem Bożym / miejsce Boże / przełożonych występki.
• Nazwa środka retorycznego dla podanego przykładu, np.: apostrofa / zwrot do adresata; przenośnia/metafora; wtrącenie; inwersja.

Uwaga: wystarczy podanie wyrazu określającego jako przykładu epitetu.

Zasady oceniania: 2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt:

1. Rozstrzygnięcie: jest podobny. Argumenty, np.: w obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca — Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna (określana jako „boleściwa”); w obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów — Rollisonowa nasłuchuje pod murami, a matka z wiersza Wittlina stoi przy zwłokach syna.
2. Rozstrzygnięcie: nie jest podobny. Argumenty, np.: Rollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim cierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji; matka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje — ta z utworu Wittlina nie ma wątpliwości co do śmierci syna, a więc straciła nadzieję.
3. Rozstrzygnięcie: częściowo jest podobny. Argument za, np.: obie matki są ukazane jako cierpiące — Rollisonowa boleje nad losem syna, a matka z wiersza Stabat Mater cierpi z powodu straty dziecka. Argument przeciw, np.: Rollisonowa prezentuje czynną postawę — błaga Senatora o litość; matka w wierszu Wittlina prezentuje postawę bierną — stoi zapatrzona w zwłoki syna.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Odpowiedź: A.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czego symbolem jest Rycerz w Weselu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Rycerz jest symbolem mocy, tzn. odwagi i wiary w zwycięstwo.
• Rycerz jest symbolem siły, potęgi i męstwa. Ma natchnąć Poetę do odrzucenia dekadenckich postaw oraz odpędzić poczucie słabości.
• Rycerz symbolizuje czasy świetności Polski, gdyż brał udział w słynnej bitwie pod Grunwaldem.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Sformułowanie przejdziem w mit oznacza, że osoba mówiąca w wierszu ma świadomość tego, że jest uczestnikiem ważnych zdarzeń o znaczeniu historycznym, które nigdy nie zostaną zapomniane.
• Ten fragment wiersza można interpretować jako wyraz bezradności człowieka wobec okrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się fantazją/iluzją/opowieścią.

Zasady oceniania: 2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.
• Kolor czerwony może być symbolem zła (czerwień to kolor komunizmu), a powieść Rok 1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.
• Skontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować Smitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego — tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani którego nie udało mu się pokonać.
• Drut kolczasty okalający człowieka — symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.
• Człowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.

Zasady oceniania: 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z tego fragmentu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi:

• Groteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do sytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy w podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania.
• Groteskowość polega na absurdalności zachowania babci i domowników. Babcia ogłasza, że umiera i rzeczywiście to robi, chociaż śmierć nie przychodzi na zawołanie. Z kolei domownicy próbują wpłynąć na babcię, by nie umierała — tak jakby człowiek mógł swobodnie przerwać ten proces.
• Groteskowy charakter polega na tym, że wypowiedzi Artura nie pasują do poważnej i smutnej sytuacji, jaką jest śmierć bliskiej osoby. Artur używa pozytywnych określeń w odniesieniu do śmierci babci, np. „dobra myśl”.

Zasady oceniania: 2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu. 1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt:

1. Jest zgodna. Uzasadnienie, np.: tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech.
2. Nie jest zgodna. Uzasadnienie, np.: bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom; mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie — jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.