Najmniej opłacalne kierunki studiów w Polsce, czyli jakie?

Ten artykuł jest z tej kategorii tematów, w których najłatwiej o fabrykację — bo internet jest pełen list typu "10 najgorszych kierunków studiów" z gotowymi liczbami, które ładnie wyglądają, ale często nie mają solidnego pokrycia w źródle. Napiszemy to inaczej: pokażemy, co faktycznie wiadomo z systemu ELA (Ekonomiczne Losy Absolwentów) i innych rządowych źródeł, a gdzie dane są tylko wtórne, przestarzałe albo w ogóle niepotwierdzone — powiemy to wprost.

Czym jest ELA i jakie ogólne prawidłowości pokazuje

System ELA (ela.nauka.gov.pl) — rządowy, oparty na danych ZUS i POL-on — pozwala zbudować ranking kierunków studiów według pięciu kryteriów: Względnego Wskaźnika Zarobków, wynagrodzenia ogółem brutto, czasu poszukiwania pracy, ryzyka bezrobocia i Względnego Wskaźnika Bezrobocia. Ogólna, potwierdzona przez ELA prawidłowość: absolwenci kierunków technicznych mają wyższe zarobki i niższe bezrobocie niż absolwenci kierunków humanistycznych i przyrodniczych, a przez pierwsze 5 lat po studiach zarobki generalnie rosną, a bezrobocie spada — choć dla części kierunków dynamika odbiega od tego wzorca.

Konkretne liczby o zarobkach — z podanym źródłem i rokiem

Wg Forbes.pl, cytującego dane ELA za 2023 rok:

• absolwenci nauk humanistycznych (studia I stopnia, licencjat): średnie zarobki 3990 zł brutto/miesiąc;
• absolwenci nauk inżynieryjno-technicznych: średnie zarobki 6038 zł brutto/miesiąc — czyli ok. 50% więcej niż absolwenci humanistyki;
• średnia krajowa dla wszystkich kierunków (2023): 5940,46 zł brutto, z rozpiętością regionalną od 6750,95 zł (Warszawa) do 4958,44 zł (Rzeszów).

Ta ostatnia liczba została zweryfikowana z pierwszej ręki w surowym pliku danych ELA (`graduates-national-data.csv`): dla rocznika 2023, wynagrodzenie w 1. roku po dyplomie wynosi — poziom 1 (licencjat/inżynier) 5219,46 zł, poziom 2 (magister) 6622,98 zł, jednolite magisterskie 5756,21 zł. Cytowana liczba 5940,46 zł leży pomiędzy tymi wartościami, co jest zgodne z tym, że to zapewne średnia ważona wszystkich poziomów studiów łącznie — status: potwierdzone z pierwszej ręki co do rzędu wielkości.

Lista kierunków wskazywanych jako "najmniej opłacalne" — z zastrzeżeniami co do jakości źródła

Artykuł edziecko.pl ("10 najgorzej opłacanych kierunków studiów"), deklarujący jako źródło system ELA i raporty płacowe z 2023 roku, wymienia (bez podania per-kierunek konkretnych liczb, tylko zbiorczy szacunek "3000–4500 zł brutto na starcie"):

1. 1Pedagogika
2. 2Kulturoznawstwo
3. 3Filologia polska
4. 4Filologia angielska
5. 5Historia
6. 6Psychologia
7. 7Zarządzanie
8. 8Dziennikarstwo
9. 9Socjologia
10. 10Europeistyka

To nie jest lista, którą można cytować bez zastrzeżeń. Pozycje "psychologia" i "zarządzanie" są zaskakujące — w innych, niezależnych zestawieniach te kierunki zwykle plasują się średnio, nie najniżej, co sugeruje, że autorzy artykułu mogli miksować różne lata lub metryki. Traktuj tę listę jako punkt wyjścia do własnej weryfikacji, nie jako gotowy fakt.

Dane ELA (rocznik 2023, poziom 1, wynagrodzenie w 1. roku po dyplomie) dla trzech pozycji z tej listy:

• Pedagogika: 3001–4453 zł (kilka uczelni);
• Filologia polska: 1893–3965 zł;
• Dziennikarstwo i komunikacja społeczna: 2907–3672 zł.

Wszystkie trzy leżą w cytowanym zakresie "3000–4500 zł" lub poniżej — te trzy pozycje są potwierdzone z pierwszej ręki. Pozostałe sześć pozycji z listy (kulturoznawstwo, filologia angielska, historia, psychologia, zarządzanie, socjologia, europeistyka) nie zostało zweryfikowanych w tej rundzie — pozostają tylko ze źródła wtórnego, a "psychologia" i "zarządzanie" wymagają szczególnej ostrożności, bo są niezgodne z ogólnym obrazem z innych, niezależnych zestawień.

Dane o bezrobociu — ważne zastrzeżenie: to dane z 2013 roku

Artykuł kontostudenta.pl przytacza dane z raportu "Bilans Kapitału Ludzkiego" oraz Instytutu Badań Edukacyjnych z 2013 roku — to dane ponad 13-letnie, zdecydowanie nieaktualne, choć ilustrują pewien trwały wzorzec:

Wysoki odsetek absolwentów nieaktywnych zawodowo: turystyka i rekreacja — 28,2%, socjologia — 19,8%, pedagogika — 17,1%, administracja — 16,5%, zarządzanie i marketing — 16,3%, prawo — 16,3%.

Dla porównania, niskie wskaźniki miały: matematyka — 3,1%, budownictwo — 4,2%, fizyka — 4,8%, informatyka — ok. 6%.

To jest kluczowe miejsce, w którym musimy przywołać ważny kontrargument. Te liczby mają 13 lat i pochodzą z okresu przed dużymi zmianami demograficznymi (spadek liczby uczniów, a co za tym idzie — niedobór nauczycieli od ok. 2022 r.), które mogły odwrócić sytuację dla niektórych kierunków. Oficjalny Barometr Zawodów 2026 (Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) wskazuje nauczycieli i psychologów jako zawody deficytowe — czyli kierunek, który w danych z 2013 r. wypadał źle pod względem "nieaktywności zawodowej", dziś może prowadzić do zawodu, na który jest realny niedobór kadr. To pokazuje ogólną zasadę tego artykułu: historyczna "nieopłacalność" kierunku nie jest gwarancją, że sytuacja wygląda tak samo dziś.

Co jeszcze krąży w internecie, ale czego NIE należy cytować

Obie te liczby brzmią konkretnie i przekonująco — dokładnie dlatego trzeba je traktować z podwójną ostrożnością.

"Opłacalność" to nie tylko pierwsza pensja

ELA pozwala śledzić zarobki i bezrobocie do 5 lat po studiach, nie tylko w pierwszym roku — co pozwala sprawdzić, czy dany kierunek "dogania" inne w czasie. Kierunki takie jak pedagogika czy administracja prowadzą typowo do stabilnych etatów w sektorze publicznym (szkoły, urzędy) — mniejsza zmienność zarobków, inny profil ryzyka niż w sektorze prywatnym czy w IT. To nie jest to samo, co "brak wartości" kierunku — to inny profil kariery, z innymi priorytetami (stabilność vs potencjał wzrostu zarobków).

Braki, które trzeba znać przed podjęciem decyzji

Żeby ten artykuł był w pełni uczciwy, musimy wskazać, czego w nim NIE ma:

1. 1Nie udało się wydobyć z ela.nauka.gov.pl pełnej, aktualnej (2025/2026) listy kierunków z najniższym Wskaźnikiem Względnych Zarobków i najwyższym ryzykiem bezrobocia poprzez interfejs rankingowy strony — dane per kierunek dostępne są dziś przez zbiorczy eksport CSV, ale zbudowanie kompletnego, aktualnego rankingu "od najgorszego" wymaga dodatkowej, samodzielnej analizy, której zakres wykracza poza ten artykuł.
2. 2Nie znaleziono świeżego (2025/2026) raportu Sedlak & Sedlak z rozbiciem zarobków per konkretny kierunek studiów (poza rozbiciem per uczelnia, patrz artykuł o najbardziej opłacalnych kierunkach studiów).

FAQ

Czy kierunek humanistyczny to zawsze gorsza inwestycja finansowa? Dane pokazują, że mediany zarobków na starcie są dla wielu kierunków humanistycznych i społecznych niższe niż dla technicznych — to potwierdzone z pierwszej ręki dla pedagogiki, filologii polskiej i dziennikarstwa. Ale to nie jest reguła bez wyjątków — różnice między uczelniami w obrębie tego samego kierunku bywają dwukrotne, a "pierwsza pensja" nie jest tym samym co zarobki po kilku latach kariery.

Czy dane z 2013 roku o bezrobociu są jeszcze aktualne? Nie, i wprost to zaznaczamy — to dane 13-letnie z okresu przed istotnymi zmianami demograficznymi na rynku pracy. Aktualny Barometr Zawodów 2026 wskazuje np. nauczycieli jako zawód deficytowy, co jest sprzeczne z historyczną reputacją pedagogiki jako "kierunku bez przyszłości".

Gdzie sprawdzić aktualne dane samodzielnie? Na ela.nauka.gov.pl/pl/major (wyszukiwarka konkretnego kierunku) i ela.nauka.gov.pl/pl/rankings (generator rankingów) — to jedyne źródło, które da Ci dane dla konkretnego, aktualnego rocznika absolwentów, bez pośredników.