DO MATURY ZOSTA艁O:

Romantyzm

Poznaj i zrozum romantyzm! 馃弳

Romantyzm to nowy 艣wiatopogl膮d, kt贸ry podobnie jak mia艂o to miejsce w renesansie, powsta艂 w wyniku protestu przeciwko porz膮dkowi wsp贸艂czesnego 艣wiata. W dobie romantyzmu by艂 to protest przeciwko despotyzmowi w imi臋 wolno艣ci narod贸w i wolno艣ci jednostki.

Jako nurt ideowy i artystyczny dominowa艂 w kulturze europejskiej mniej wi臋cej od pierwszej po艂owy XIX wieku.

Romantyzm pojawi艂 si臋 najpierw w Anglii oko艂o roku 1800, a p贸藕niej w Niemczech i sukcesywnie w innych krajach europejskich.

W Polsce romantyzm pojawi艂 si臋 dopiero w roku 1822 wraz z wydaniem pierwszego tomiku poetyckiego Adama Mickiewicza pt. 鈥濨allady i romanse鈥. 

Romantyzm wyr贸s艂 historycznie z wydarze艅, kt贸re ogarn臋艂y Europ臋 na prze艂omie XVIII i XIX wieku. Wydarzenia te wstrz膮sn臋艂y nieodwracalnie 艣wiadomo艣ci膮 cz艂owieka i uniemo偶liwi艂y zachowanie wiary w 艂ad i harmoni臋 艣wiata. Te wydarzenia to przede wszystkim Wielka Rewolucja Francuska. To ona obali艂a system feudalny i wykaza艂a, 偶e wydarze艅 historycznych nie da si臋 zaprogramowa膰 ani przewidzie膰. Udowodni艂a, 偶e 艣wiata nie da si臋 interpretowa膰 wy艂膮cznie w spos贸b racjonalny. Co wi臋cej, pokaza艂a, 偶e w艂adza kr贸lewska nie jest czym艣, co chroni cz艂owieka od buntu t艂umu.

Wielka Rewolucja Francuska

Wielka Rewolucja Francuska po raz pierwszy pokaza艂a, 偶e kr贸lowie i osoby z kr臋gu rodziny kr贸lewskiej gin膮 i umieraj膮 nie tylko w wyniku wewn臋trznych rozgrywek pa艂acowych. Okazuje si臋, 偶e prosty lud Pary偶a mia艂 odwag臋 podnie艣膰 r臋k臋 na u艣wi臋con膮 od wiek贸w w艂adz臋 kr贸lewsk膮 i okre艣lone osoby tej w艂adzy pozbawi膰. Rewolucja otworzy艂a przed cz艂owiekiem mo偶liwo艣膰 stanowienia o porz膮dku 艣wiata, a tak偶e wyzwolenia si臋 spod presji dawnych rygor贸w. Wielka Rewolucja Francuska, co najwa偶niejsze, wysoko wyd藕wign臋艂a poj臋cie wolno艣ci i buntu. Cz艂owiek zbuntowany ma decydowa膰 o nowym kszta艂cie 艣wiata. G艂owni bohaterowie s膮 zawsze zbuntowani. Wcze艣niej w minionych epokach literackich, takich buntownik贸w, kt贸rzy wszystko stawiali na jedn膮 kart臋, zdecydowanie nie by艂o.

Literatura romantyczna

To, jaka b臋dzie literatura romantyczna, wynika z nowej koncepcji poezji romantycznej, kt贸ra powoli kszta艂towa艂a si臋 od czas贸w sentymentalnych. Romantycy zacz臋li uznawa膰 sztuk臋 za najwy偶sz膮 form臋 tw贸rczej dzia艂alno艣ci cz艂owieka. M贸wili, 偶e nie mo偶na jej traktowa膰 mechanicznie, oddziela膰 od filozofii i nie mo偶na wytycza膰 jej 偶adnych zasad tw贸rczo艣ci.

Poeta powinien tworzy膰 swobodnie, poniewa偶 tylko wolno艣膰 tw贸rcza pozwala na rozwini臋cie geniuszu. Poeta przesta艂 by膰 traktowany jako rzemie艣lnik. Mia艂 tworzy膰 spontanicznie, z wiar膮 w sw贸j geniusz i ewentualnie odwo艂ywa膰 si臋 do dawnych mistrz贸w, ale z pe艂nym prawem do tego, 偶eby w jaki艣 tw贸rczy spos贸b przekszta艂ca膰 to, co dawni mistrzowie stworzyli.

Romantycy ze wszystkich sztuk, za sztuk臋 najwy偶sz膮 (najwy偶ej pojmowan膮) rozumieli poezj臋. Wszystkie inne sztuki mia艂y by膰 wt贸rne w stosunku do poezji. Poezja z kolei mia艂a by膰 tw贸rcza, a nie odtw贸rcza. Poeta mia艂 poszukiwa膰 w艂asnej oryginalno艣ci. Zdaniem romantyk贸w, 偶adne arcydzie艂o, nie mog艂o powsta膰 z mechanicznego wzorowania si臋 na cudzym utworze. Poeci i arty艣ci romantyczni aprobowali w pe艂ni wyobra藕ni臋, kt贸ra ich zdaniem pozwala budowa膰 dziedziny niedost臋pne rozumowi. Pozwala r贸wnie偶 przekre艣la膰 granic臋 mi臋dzy rzeczywisto艣ci膮 i 艣wiatem nadprzyrodzonym. Arty艣ci i poeci mieli obowi膮zek odkrywania dawnych ba艣ni i tworzenia nowych ba艣ni i mit贸w. To one z kolei mia艂y dawa膰 mo偶liwo艣膰 poznawania dawnych czas贸w. Poezja, literatura i sztuka romantyczna mia艂a si臋 opiera膰 na konkretnym materiale kulturowym i mia艂a go tw贸rczo interpretowa膰. 

Romantyczne fascynacje dotycz膮 przede wszystkim fantastyki grozy, czyli ukazywania zjawisk i istot, kt贸rych istnienie podwa偶a艂o zaufanie do w艂asnych zmys艂贸w. 艢wiat przedstawiony mia艂a otacza膰 aura tajemniczo艣ci i grozy. Romantycy fascynowali si臋 z艂em, a zatem w tekstach spotykamy si臋 ze scenami ciemno艣ci i burzy. Wszystko, co normalne mo偶e si臋 okaza膰 sprawk膮 szatana. Romantyk贸w fascynowa艂a r贸wnie偶 艣mier膰 oraz pytanie o jej nieodwracalno艣膰. To w艂a艣nie w dobie romantycznej powstaj膮 pierwsze motywy zwi膮zane z o偶ywianiem zw艂ok, powstaj膮 pierwsze horrory i pojawiaj膮 si臋 pierwsze postaci tzw. zombie, kt贸re dzisiaj s膮 niezwykle popularne. Istnienie tego 艣wiata w otaczaj膮cym rzeczywistym 艣wiecie zawdzi臋cza si臋 w艂a艣nie literaturze romantycznej.

Literatura i sztuka romantyczna mia艂a si臋ga膰 do g艂臋bi psychiki ludzkiej. Na dalszym planie by艂y takie poj臋cia jak mi艂o艣膰, losy jednostki i historia. Forma utwor贸w romantycznych odzwierciedla ich tre艣膰, a zatem zauwa偶ymy fascynacj臋 grotesk膮, karykatur膮 i brzydot膮. Jest to zaprzeczenie idealizuj膮cej sztuki klasycyzmu i tego, co pojawia艂o si臋 w sztuce w dobie renesansu i o艣wiecenia.

Na zasadzie analogii mo偶emy przyj膮膰 za pewnik, 偶e w literaturze romantycznej pojawi si臋 to, co pojawia艂o si臋 w kulturze 艣redniowiecznej, a co wywodzi艂o si臋 na przyk艂ad z ludowych ba艣ni, poda艅 i legend, gdzie pe艂no by艂o duch贸w, zjaw i nimf, kt贸re mia艂y wp艂ywa膰 na 偶ycie cz艂owieka. To, co si臋 dzieje w wyobra藕ni, cz臋sto wymyka si臋 racjonalnym rygorom, w zwi膮zku z tym, je艣li literatura romantyczna opisuje wn臋trze cz艂owieka i jego wewn臋trzne prze偶ycia, to jej uk艂ad musi by膰 swobodny i chaotyczny. Uk艂ad ten wynika z mroku i z nieharmonijnej konstrukcji 艣wiata.

Literatura romantyczna znosi poj臋cie na sztuk臋 wysok膮 i nisk膮, odrzuca poetyki normatywne, wprowadza synkretyzm gatunkowy. Synkretyzm gatunkowy to przemieszanie gatunk贸w. W formie romantycznych utwor贸w zauwa偶a si臋 swobodn膮 kompozycj臋, kt贸ra wyra偶a bunt artyst贸w przeciwko ustalonym wcze艣niej formom i zasadom estetyki. Ulubiony gatunek uprawiany przez romantyk贸w to przede wszystkim dramat, ale i te偶 ballada. W przypadku dramat贸w bardzo cz臋sto wyst臋puje tak zwan膮 forma otwarta, czyli brakuje ci膮gu przyczynowo skutkowego, a losy g艂贸wnych bohater贸w zawsze pozostaj膮 otwarte. Czytelnik do ko艅ca nie wie, co z bohaterami si臋 sta艂o i w jaki spos贸b potocz膮 si臋 ich losy.

Literatura romantyczna ma zwi膮zek z niemieckim pokoleniem nazywanym 鈥濻turm und Drang鈥, czyli pokolenie burzy i naporu. Literatura romantyczna pojawia si臋 najpierw w Anglii, a p贸藕niej w Niemczech i wynika to z atmosfery 鈥瀎ermentu intelektualnego i tw贸rczego鈥 w 艣rodowisku m艂odych tw贸rc贸w niemieckich. Tak w艂a艣nie rodzi si臋 przekonanie o konieczno艣ci reform i zmian w dziedzinie sztuki.

Pogl膮dy pokolenia Sturm und Drang

Pogl膮dy pokolenia Sturm und Drang dotycz膮 kilku aspekt贸w, a mianowicie dotycz膮 historyzmu, czyli zalecenia, 偶eby si臋ga膰 do historii i korzeni kultury narodowej. Od razu przypomina si臋 tutaj druga cz臋艣膰 鈥濪ziad贸w鈥, bo obrz膮dek ten jest pras艂owia艅ski i poga艅ski. Adam Mickiewicz, pisz膮c narodowy dramat, odwo艂uje si臋 do korzeni naszej kultury narodowej (jeszcze tej przedchrze艣cija艅skiej).

Druga kwestia, na kt贸r膮 zwracali uwag臋 niemieccy intelektuali艣ci to ludowo艣膰, czyli literatura traktowana jako 藕r贸d艂a wiedzy o pradziejach narodu, kt贸re zachowa艂y si臋 dzi臋ki pewnego rodzaju odizolowaniu kultury ludowej od kultury elitarnej. Mo偶na odwo艂a膰 si臋 do drugiej cz臋艣ci 鈥濪ziad贸w鈥 oraz do 鈥濨allad i romans贸w鈥 Mickiewicza. Intelektuali艣ci niemieccy k艂adli nacisk na tworzenie literatury narodowej o odr臋bnym charakterze, czyli cz臋艣膰 utwor贸w z jednej strony b臋d膮 stricte narodowe, ale z drugiej strony w pewnych swoich wymiarach b臋d膮 to偶same dla ca艂ej kultury europejskiej. Wa偶ne jednak by艂o to, aby w poszczeg贸lnych tekstach zamie艣ci膰 co艣, co niekoniecznie by艂oby zrozumia艂e dla czytelnik贸w z innych kraj贸w. Niekoniecznie Mickiewicz musia艂by by膰 zrozumia艂y, nawet w艣r贸d mi艂o艣nik贸w romantyzmu 偶yj膮cych na przyk艂ad we Francji czy w Niemczech. Nie musia艂by by膰 zrozumiany dlatego, 偶e w pewnych fragmentach swoich dzie艂 odwo艂uje si臋 wy艂膮cznie do narodowej historii oraz tradycji. Romantyzm w rozumieniu pokolenia burzy i naporu mia艂 nawo艂ywa膰 do obszernych studi贸w filozoficznych zw艂aszcza dla t艂umaczy, poniewa偶 dobry t艂umacz nie tylko zna dobrze j臋zyk, z kt贸rego ma t艂umaczy膰, ale musi zna膰 i rozumie膰 kultur臋 i histori臋 narodu, kt贸rego dany tekst dotyczy.

W zwi膮zku z tym pokolenie burzy i naporu stworzy艂o programowe za艂o偶enia, kt贸re obowi膮zywa艂y p贸藕niej w ca艂ej Europie. Neguje si臋 klasycyzm i racjonalizm. Podstawowymi 藕r贸d艂ami poznania i tw贸rczo艣ci literackiej s膮 uczucia i intuicja. Sztuka ma by膰 oryginalna i ma si臋 odwo艂ywa膰 do narodowych 藕r贸de艂. G艂oszono wy偶szo艣膰 geniuszu i swobodnej wyobra藕ni tw贸rc贸w nad regu艂ami i autorytetami. W powie艣ciach romantycznych pojawia艂y si臋 tendencje psychologiczne i emocjonalistyczne. Powsta艂 nowy typ bohatera, czyli jednostka protestuj膮ca przeciw determinantom spo艂ecznym i moralnym. Jednostka zbuntowana, niepokorna, wywy偶szaj膮ca si臋 ponad innymi. Z jednej strony ma do tego prawo, a z drugiej strony czuje si臋 powo艂ana do dzia艂a艅 niezwyk艂ych i niebanalnych. W liryce zaproponowano wprowadzenie motyw贸w ludowych i si臋ganie do j臋zyka potocznego.

Tw贸rczo艣膰 i pogl膮dy pokolenia burzy i naporu (do kt贸rego nale偶eli najwybitniejsi niemieccy poeci, czyli Goethe i Schiller) przyczyni艂y si臋 do powstania nowej koncepcji literatury zwanej preromantyczn膮. Od tych m艂odych pisarzy romantycy przyjmuj膮 zafascynowanie ludowo艣ci膮, histori膮 i si臋gaj膮 do nowej formu艂y bohatera literackiego. Bohater romantyczny to zazwyczaj cz艂owiek m艂ody, niezwykle wra偶liwy, prze偶ywaj膮cy niezwyk艂e rozterki i nieszcz臋艣liw膮 mi艂o艣膰, cierpi膮cy na b贸l istnienia i pope艂niaj膮cy samob贸jstwo. Taki model bohatera to model idealny, do kt贸rego b臋d膮 si臋 odwo艂ywa艂y wszystkie literatury europejskie i taki model bohatera b臋dzie powstawa艂 w tych najbardziej znanych romantycznych dzie艂ach.

Ogarnij matur臋 2022!
Zapisz si臋 >>
Cena bilet贸w wzrasta za:

Wielka Powt贸rka Maturalna
鈽庯笍 798-653-913
Polskie Centrum Kszta艂cenia i Edukacji sp. z o.o.
ul. Ga艂czy艅skiego 39
43-300 Bielsko-Bia艂a
NIP: 9372740028