"Ludzie bezdomni" Stefan Żeromski - charakterystyka Tomasza Judyma

Dowiedz się więcej na temat Tomasza Judyma! Czy znasz metaforyczne znaczenie tytułu "Ludzie bezdomni"? 😏

Tomasz Judym to główny bohater powieści pt. "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego. Tomasz Judym od najmłodszych lat musiał radzić sobie sam. Mieszkał w domu swojego ojca, który był ubogim szewcem oraz pijakiem. Ojciec nie był w stanie zapewnić Tomaszowi oraz jemu młodszemu bratu Wiktorowi odpowiednich warunków do życia.

Judym mówi o sobie:

„Pierwszych lat byłem na posyłkach, froterowałem, czyściłem posadzki, myłem w kuchni garnki, rondle, nastawiałem samowary i latałem, latałem bez końca za sprawunkami.”

Jest to moment, w którym Judym zostaje zabrany z domu rodzinnego przez swoją ciotkę i trafia do domu publicznego, który owa ciotka prowadzi.

Judym mówi: 


„ Jeszcze dziś pamiętam ten dom, te schody kuchenne […]”

„Sypiałem zawsze w przedpokoju, na sienniku, który wolno mi było przywlec z ciemnego pasażyka za pokojem ciotki wówczas dopiero, gdy się już wszyscy goście od niej wynieśli. Kładłem się spać późno w nocy, a wstawać musiałem najwcześniej ze wszystkich.”

„Prał mię, kto chciał: ciotka, służąca, lokatorowie, nawet stróż w bramie.”

Wszystko to Judym musiał znieść, aby ciotka sfinansowała jego naukę, a potem studia w Paryżu.

Po studiach medycznych Judym wraca do Warszawy i otwiera praktykę. Równocześnie zaprasza lekarzy na swój odczyt u doktora Czernisza. Odczyt dotyczył krzewienia higieny osobisty wśród najuboższych warstw społecznych. Judym proponuje, aby lekarze pomagali najuboższym za darmo. Jego pomysł zostaje zbojkotowany przez środowisko lekarskie, a Judym staje się personą non grata (osobą niemile widzianą).

Judym ucieka z Warszawy do Cisów, gdzie ma prowadzić sanatorium, ale wdaje się w konflikt z dyrektorem zakładu leczniczego i musi opuścić Cisy.

Później spotyka swojego dawnego przyjaciela Korzeckiego i z nim wyjeżdża na Śląsk. Judym próbuje pracować jako lekarz w przyszpitalnej przychodni, ale nie ma w niej warunków do prowadzenia praktyki.

Co łączy Tomasza Judyma z bohaterami romantycznymi?

Przede wszystkim łączą go wewnętrzne rozterki i wahania oraz ciągłe pytania o cel i sens życia.

Judym jest niewątpliwie Prometeuszem. Upomina się o prawa, godność i dobro człowieka oraz buntuje się przeciw niesprawiedliwości świata. W swojej walce jest samotny. Zwraca się z apelem do innych, ale oni go opuszczają. Egoizm zbiorowy jest przeciwstawiony altruizmowi jednostki.

Patrząc na losy Judyma można ujrzeć symbole jego wewnętrznego rozdarcia, czyli dwa dzieła sztuki, które przykuwają jego szczególną uwagę, kiedy przebywał w Paryżu, czyli Posąg Wenus z Milo oraz obraz pt. „Rybak”.

Symbolem rozdarcia jest także dom. Z jednej strony Judym pragnie piękna i miłości, a z drugiej nieustannie dręczą go zmory przeszłości. Momentem przełomowym w życiu Judyma jest śmierć Korzeckiego. W tym momencie Judym utwierdza się w swoich poglądach i świadomie podejmuje decyzję porzucenia wszystkiego.

Judym to także pozytywista. 

Judym mówi:


„W owej chwili siły jego duszy spoczęły na czymś nieuchwytnym, jakby na dźwięku płynącym w przestrzeni, jakby na szeleście grabowych liści, który pośród drzew zamierał. Było to krótkie, radosne błogosławienie tajemnych potęg świata za owo święte prawo człowieka do pracy i za siły, za mocne barki, które do niej służą.” 

Judym kocha pracę i oddaje się idei pracy społecznikowskiej, pracy u podstaw i pracy organicznej.

Postać Judyma można rozpatrywać jako wcielenie bohatera z tłumu, który chce czegoś dokonać. Ma ogromne poczucie odpowiedzialności za krzywdy społeczne.

Judym to równocześnie proletariusz i inteligent. Proletariusz, bo wywodzi się z najuboższych warstw społeczeństwa. Inteligent, bo skończył studia w Paryżu i chciał prowadzić praktykę lekarską. Jako inteligent ma ciągłe dylematy. Zastanawia się do kogo tak naprawdę przynależy, po czyjej stronie powinien zostać i co powinno być dla niego najważniejsze. Ma świadomość przynależności do swojej własnej sfery, czyli do sfery najuboższych i czuje, że musi spłacić dług wobec wszystkich, którym nie udało się wyjść z tego zaklętego kręgu niemożności.

Tomasz Judym to także bohater modernistyczny.

Nasuwa się pytanie: Jeśli Tomasz Judym ma tyle cech romantycznych i tak dużo cech bohatera pozytywistycznego, to co jest w nim młodopolskiego?

Można stwierdzić, że młodopolskie jest przede wszystkim to, że Judym jest niekonsekwentny. Bohaterowie romantyczni, nawet jeśli ich idee nie miały szansy się zrealizować, to mimo wszystko uparcie dążyli do celu. Ponosili klęskę, ale próbowali osiągnąć swój cel. Bohaterowie romantyczni przeżywali nieszczęśliwą miłość, bo albo musieli tę miłość poświęcić dla dobra ojczyzny, albo ewentualnie kobiety ich porzucały.

Bohaterowie pozytywistyczni również mieli jasno wytyczone cele, realizowali je konsekwentnie i najczęściej im się udawało. Bohaterowie pozytywistyczni mieli na względzie przede wszystkim cele utylitarne, czyli mieli służyć społeczeństwu.

Judym jest niekonsekwentny, poddaje się przy pierwszym najmniejszym niepowodzeniu. Wszczyna awantury po to, aby zniweczyć wszystko, co udało mu się wcześniej dokonać. Porzuca swoją ukochaną Joasię, mimo że deklarowała, że rozumie jego idee, będzie go wspierała i będzie mu pomocna. Judym jej miłości nie chce i twierdzi, że musi być sam. Wszystko to powoduje, że ten bohater, mimo iż korzysta z dorobku bohaterów minionych epok, to jednak się od nich różni. 

Metaforyczne rozumienie tytułu "Ludzie bezdomni"

Tytuł powieści sugeruje, że będziemy czytali o ludziach bezdomnych. Oczywiście należy mieć na uwadze przede wszystkim metaforyczne rozumienie tego tytułu. 

Niewątpliwie bezdomny jest Judym. Jest bezdomny dlatego, że nie daje sobie rady ze zbyt emocjonalnym zaangażowaniem i ma moralne poczucie odpowiedzialności społecznej, a tej nikt nie chce zrozumieć. Jest osamotniony w działalności społecznej, czyli bezdomny. Dobrowolnie rezygnuje z małżeństwa, bo boi się tego, że stanie się typowym mieszczaninem. Judym odrzuca Joasię i to powoduje, że również ona staje się w sensie metaforycznym bezdomna.

Joasia to osoba o podobnym statusie społecznym jak Judym. Jest daleka od egoizmu. Największym marzeniem Joasi było zbudowanie własnego domu, jako oazy spokoju. Strata rodziców w dzieciństwie powoduje, że Joasia od zawsze czuje się samotna. Dziewczyna nie ma swoich korzeni i nie ma miejsca, do którego mogłaby przyjść i powiedzieć „ja jestem stąd”. Joasia jest jednak niezależna finansowo. Jest kobietą wyemancypowaną, wykształconą, samodzielną, o rozległych zainteresowaniach i postępowych poglądach. Nie ma jednak przyjaciółek i koleżanek, bo nie potrafi nawiązać relacji z innymi kobietami. 

Samotny i bezdomny jest również Korzecki, który pod maską ironisty i salonowca, kryje człowieka szlachetnego i uczciwego. W wielu aspektach jest on bardzo podobny do Judyma, czyli nie ma wygórowanych potrzeb, zadowala się małym mieszkaniem i jest bardzo wrażliwy. Dręczy go lęk przed śmiercią. Jako antidotum na swoje lęki znajduje podróże zagraniczne, ale nigdzie nie może zaznać spokoju. Mówi: „nie ma dla mnie miejsca na ziemi”. Korzecki czuje się samotny, zagubiony, wyobcowany co doprowadzi go do udanej próby samobójczej.

Jest jeszcze Wiktor Judym i jego rodzina. Wiktor to brat Tomasza Judyma, który żyje w fatalnych warunkach w Warszawie. Tam odwiedza go Judym i bracia nie potrafią nawiązać wspólnego języka. Wiktor emigruje do Szwajcarii po to, aby zapewni rodzinie lepszy byt. Później decyduje się wyjechać do Ameryki. Można powiedzieć, że on i jego rodzina w Ameryce również będą czuć się wyobcowani i osamotnieni. 

Podsumowując możemy stwierdzić, że żaden z bohaterów "Ludzi bezdomnych" nie może znaleźć swojego miejsca w świecie. Wszyscy bohaterowie uznają dom za wartość centralną w swoim życiu, ale wybierają jednak z różnych względów niepewny los tułacza.




Wielka Powtórka Maturalna

Dla Uczestników
Materiały dodatkoweFAQ