Musisz wiedzieć czym są ARCHAIZMY. Matura z języka polskiego 2020.

Dowiedz się czym są archaizmy i gdzie możesz się z nimi spotkać na maturze.

Archaizm - wyra lub związek frazeologiczny, który wyszedł z użycia. Archaizmy to także wyrazy w formie przestarzałej, które są jeszcze w pewnym stopniu używane, lecz postrzegane jako dawne.

Bogurodzica jest najbardziej typowym przykładem, pozwalającym śledzić cechy dawnej, średniowiecznej polszczyzny i porównywać ją ze współczesnym językiem polskim.

Znaczna część użytych w Bogurodzicy form wyrazowych i gramatycznych jest już dzisiaj niezrozumiała i nieużywana a część podległa daleko idącym zmianom, co sprawiło, że pełne zrozumienie treści i artystycznego sensu utworu jest dzisiaj niemożliwe bez ich wytłumaczenia.

Wyróżniamy kilka grup archaizmów: leksykalne, fleksyjne, fonetyczne, słowotwórcze, składniowe.

Archaizm leksykalny – to słowo, które wyszło już z użycia. Wśród archaizmów leksykalnych w Bogurodzicy możemy wymienić np.:  

  • zwolena „wybrana”, dziś w polszczyźnie istnieje postać tego słowa: woleć (w wyrażeniu „woleć coś od czegoś”), a także słowo z tym rdzeniem: zwolennik; 
  • spuść — w Bogurodzicy występuje w znaczeniu „podaruj”, „obdarz” - dziś już w naszym języku nie występuje; 
  • napełń — w Bogurodzicy występuje w znaczeniu „spełnić”, „wypełnić” - dziś także już w naszym języku nie występuje;

Archaizm fleksyjny – to słowo, które występuje w dawnej, nieobecnej już w polszczyźnie formie gramatycznej. Wśród archaizmów fleksyjnych w Bogurodzicy możemy wymienić np.:

  • Bogurodzica dziewica – Bogurodzico dziewico,
  • Maryja – Maryjo,
  • zyszczy, spuści, raczy – tryb rozkazujący, który miał końcówkę i // y w 2 os. l.poj.

Archaizmy fonetyczne - to wyraz, który różni się od współczesnego tylko jedną wymawianą głoską np.:

  • Krzciciela – współcześnie Chrzciciela,
  • sławiena – współcześnie sławiona.

Archaizm słowotwórczy – to słowo, które zostało utworzone od innego zgodnie z dawnymi zasadami słowotwórczymi. Wśród archaizmów słowotwórczych w Bogurodzicy możemy wymienić np.:  

  • przebyt – pobyt,
  • zbożny– pobożny,
  • Bogurodzica– Boga rodzicielka,
  • Bożyce, Bożyc – syn Boga.

Archaizm składniowy – to występowanie dawnego ukształtowania składniowego, np. szyku. Wśród archaizmów składniowych w Bogurodzicy możemy wskazać np.:  

  • Bogiem sławiena – przez Boga sławiona, wielbiona,
  • Twego – dla twego, 
  • Bogurodzica – rodzicielka Boga.

Wielka Powtórka Maturalna

Dla Uczestników
Materiały dodatkoweFAQ